Кіріспе

Малайзиялық-сингапурлық саясаткер Ченгара Вейтил Деван Наир (5 тамыз 1923 – 6 желтоқсан 2005), сондай-ақ C. V. Devan Nair, көбінесе Деван Наир деп танылған, Сингапур саясаткері және кәсіподақ жетекшісі болды. 1981 жылдан 1985 жылы отставкаға кеткенге дейін Сингапурдың үшінші президенті қызметін атқарды. Малайзия мен Сингапурда саяси белсенділік көрсеткен Наир, жас кезінде коммунист болған, ол Малайя Коммунистік партиясының (МКП) мүшесі болды. Ол отаршылдыққа қарсы көзқарастарды ұстанды және сол кездегі британдық колония болған Сингапурдың өзін-өзі анықтау құқығы үшін күресті, осы себепті 1951 жылы британдықтармен ұсталды. 1954 жылы ол Халықтық әрекет партиясына (ХАП) қосылды. 1956 жылы ол қайтадан британдықтармен ұсталды және 1959 жылғы жалпы сайлауда ХАП жеңіске жетіп, оны босатуға көмектескенше тұтқында болды. Парламенттік мансабында Наир 1964-1969 жылдар аралығында Малайзияның Бангсар сайлау округінің, ал 1979-1981 жылдар аралығында Сингапурдың Ансон сайлау округінің депутаты болды. Президенттік лауазымға тағайындалғанға дейін Наир Сингапур Малайзиядан шығарылғанға дейін Малайзия Халықтық әрекет партиясының Бас хатшысы болды, ал шығарылғаннан кейін жаңа атымен – Демократиялық әрекет партиясы (DAP) атымен 1967 жылға дейін қызметін жалғастырды. Біраз уақыттан соң Наир Сингапурға оралып, солшыл нанымдарын қайта жаңғыртты және еңбек қозғалысына қатысты, оның ішінде 1970-1979 жылдар аралығында Ұлттық кәсіподақтар конгресінің (NTUC) Бас хатшысы болып қызмет етті. 1981 жылы президенттік лауазымға тағайындалды. 1985 жылдың 2 қыркүйегінде оның орнын Уи Ким Уи басты. 1985 жылы президенттік лауазымнан кейін Наир саясаттан шығып, қысқа мерзімге АҚШ-қа көшіп, соңынан өмірінің соңғы жылдарын Канаданың Гамильтон қаласында өткізді. 2005 жылы 82 жасында деменциядан көз жұмды.

Ерте өмір және білім

1923 жылғы 5 тамызда Малаккада дүниеге келген Наир, Үндістанның Керала штатындағы Талассери қаласынан шыққан Иллату Веттил әулетінен бастау алатын резеңке плантациясының кеңсе қызметкері И. В. Карунакаран Наирдің ұлы еді. Наир мен оның отбасы ол он жасқа толғанда Сингапурға көшіп келді, ал ол Рангун жолындағы бастауыш мектепте білім алғаннан кейін, орта білімін Виктория мектебінде жалғастырып, 1940 жылы Senior Cambridge емтиханын тапсырды.

Империализмге қарсы көзқарастар

Наир бастапқыда 1954 жылы Ли Куан Юдың Халықтық әрекет партиясына (ХАП) қосылғанға дейін Коммунистік Британға қарсы лиганың мүшесі болды. Наир 1951 жылы британдықтар тарапынан отаршылдыққа қарсы қызметі үшін ұсталған болатын. 1955 жылы Наир 1955 жылғы Сингапурдің жалпы сайлауына қатысты, бірақ жеңіліске ұшырады – ХАП-тан сайланбаған жалғыз кандидатқа айналды. 1956 жылы ол Қытай орта мектептеріндегі тәртіпсіздіктерден кейін, күдікті коммунистік бүлікші ретінде, кәсіподақ жетекшілері Лим Чин Сионг пен Джеймс Путучеримен бірге "Қоғамдық қауіпсіздікті сақтау туралы" заң бойынша қайтадан ұсталды. Бірақ ол Сингапурға оралып, 1961 жылы құрылған Ұлттық кәсіподақтар конгресін (NTUC) басқарды, ол кәсіподақ қозғалысын құруға көмектескен еді. Наир мен П. П. Нараянан дамушы елдердің мүдделерін қорғап, индустрияландырылған елдерге бағытталған экономикалық және әлеуметтік саясат құжаттарын көргендіктен, ICFTU-да алаңдаушылықтарын білдірді. Олар өз елдеріндегі ең қанаушы кедейлікке, жұмыссыздыққа және дамудың қалыптаспауына көбірек назар аударуды қалады. Бұл ұсыныстар қабылданды және кейіннен ICFTU-ның Экономикалық және әлеуметтік комитетінің жұмысына енгізілді.

Сингапур президенті

Ол 1979 жылы Ансон округінде өткен қосымша сайлауда жеңіс алып, Сингапур Парламентіне енді және 1980 жылғы жалпы сайлауда орынды сақтап қалды, бірақ 1981 жылы орыннан бас тартып, сол кездегі көбінесе рәсімдік болатын президенттік лауазымын, елдің мемлекет басшысы ретінде қабылдады. Бұл 1981 жылғы Ансон округіндегі қосымша сайлауға әкеп соқты, оны оппозиция жетекшісі Дж. Б. Жейаретнам, Жұмысшы партиясынан (WP) жеңіп алды. Бұл 1963 жылдан бері Сингапурдағы алғашқы жағдай еді, онда PAP-қа жатпайтын партиядан кандидат парламенттік орынды жеңіп алды.

Отставка

1985 жылдың 28 наурызында Найр түсініксіз жағдайда кенеттен отставкаға кетті. Премьер-министрдің орынбасары Го Чок Тонг парламентте Наирдің алкоголизмге ем алу үшін отставкаға кеткенін айтты, бірақ Найр бұл айыптауды батыл түрде жоққа шығарды. Найрдің қарсы мәлімдемесіне сәйкес, ол саяси көзқарастары қақтығысқа келген кезде қысымға ұшырап, отставкаға мәжбүр болды. Го шахмат ойнағанда оны президенттік лауазымнан шеттетумен қорқытқан деді. Сондай-ақ, Найр оны жаңылыстыру үшін оған есірткі берілгенін және оның жеке өміріне қатысты қанағаттандырмайтын ақпарат таратылғанын мәлімдеді. Дегенмен, Найрдің бұл талаптары ешқашан расталмады. 1999 жылы жағдай туралы «The Globe and Mail» канадалық газетінде жарияланған мақала Го Чок Тонгтың ар-намысқа тигізгендік туралы сотқа шағымдануына себеп болды. Кейбіреулер бұл істің Найрдың қарсы талабынан кейін соттан тоқтатылғанын айтты. Бірақ «The New York Times» газетіне жолданған хатында Гох, Найрдың екі ұлы мәлімдеме жасағаннан кейін ғана сот процесін тоқтатуға келіскенін мәлімдеді. Бұл туралы «The Globe and Mail» 2004 жылдың 1 шілдесінде хабарлады. «The Globe and Mail» газетінің мәлімдемесінде: «Жазбаларды қарап шығып, 1985 жылдың наурыз айында мырза Найрдың Сингапур президенті лауазымынан кетуіне әкелген жағдайларды отбасының білуіне байланысты, мырза Найрға есірткі берілген деген айыптаудың негізі жоқ екенін жариялай аламыз» делінген.

Өлім және мұра

Президент лауазымынан кеткеннен кейін Найр және оның әйелі 1988 жылы АҚШ-қа көшіп, Мэриленд штатының Гайтерсбург қаласында қоныстанды. Кейін олар Индиана штатының Блумингтон қаласына көшіп барды. Соңынан жұбайлар өмірінің соңына дейін Канаданың Онтарио провинциясындағы Гамильтон қаласына көшіп, онда тұрды. Оның әйелі, Авадай Данам Лакшими, 2005 жылдың 18 сәуірінде Гамильтон қаласында қайтыс болды, ал ауыр деменцияға шалдыққан Найр сол жылдың 6 желтоқсанында әйелі сияқты Гамильтон, Канадада қайтыс болды.

Деван Наир институты

Наирдің мұрасы Сингапурда, әсіресе еңбек қозғалысымен байланысы тұрғысынан жоғары құрметке ие. 2014 жылдың 1 мамырында Премьер-министр Ли Сянь Лунг Ұлттық кәсіподақтар конгресінің Бас хатшысы қызметін атқарган кезде еңбек қозғалысына қосқан үлесін мойындау мақсатында Джуронг-Истте орналасқан Деван Найр жұмыспен қамту және жұмысқа орналасу институтын ашты. Институттың мақсаты – Сингапурда жұмыс іздеуші жұмысшылар мен жұмыс берушілер үшін жұмыспен қамту және жұмысқа орналасу мәселелері бойынша желі құру. Ол The Straits Times газетінің аға редакторы болды, қазіргі уақытта Коммуникациялар және ақпарат министрлігінің (ҚАМ) Үкіметтік коммуникациялар басшысы және қоғамдық саясатты зерттеу институтының директоры қызметін атқарады. Жанадас Деван әдебиеттанушы Джеральдин Хенгке үйленген. Оның екінші ұлы Жанмитра Деван Халықаралық қаржы корпорациясы мен Әлемдік банктың бұрынғы вице-президенті болды, ал үшінші ұлы Жаннапракаш Деван 2009 жылы қайтыс болды. Найр голланд экономисі Альберт Винсемиустың жақын досы болды және оған "Янцзының тарих арқылы саяхаты" атты өлең арнады.