Кіріспе
Бұрынғы британдық ауыр инженерлік компания.
Sir W G Armstrong Whitworth & Co Ltd – 20 ғасырдың басындағы ірі британдық өндіріс компаниясы. Штаб-пәтері Ньюкасл-апон-Тайн қаласындағы Эльсвик ауданында орналасқан Армстронг Уитворт қару-жарақ, кемелер, локомотивтер, автомобильдер және ұшақтар өндірді. Компания 1847 жылы Уильям Армстронгпен құрылған, кейін бірігулер арқылы Армстронг Митчелл, одан кейін Армстронг Уитворт болып өзгерген. 1927 жылы Vickers Limited компаниясымен бірігіп, Vickers Armstrongs компаниясы құрылды, ал оның автомобиль және ұшақ салаларындағы мүдделері J D Siddeley сатып алды.
Тарих
1847 жылы инженер Уильям Джордж Армстронг Ньюкасл қаласында Эльсвик зауытын құрды, ол гидравликалық машиналар, крандар және көпірлер шығарды. Көп ұзамай артиллерия, әсіресе Армстронгтың артқы зарядтамалы мылтығын жасады, және Крым соғысынан кейін Британ армиясы осы мылтықтармен қайта жарақтандырылды. 1882 жылы ол Чарльз Митчеллдің кеме жасау фирмасымен бірігіп, Армстронг Митчелл & Компаниясын құрды, сол кезде зауыты Тайн өзенінің жағасында 2 шақырымнан астамға созылды. Армстронг Митчелл 1897 жылы Джозеф Уитворттың инженерлік фирмасымен тағы да бірікті. Компания 1902 жылы автомобильдер мен жүк көліктерін өндіруге көшті, ал 1913 жылы «әуе бөлімі» құрылды, ол 1920 жылы Армстронг Уитворт Әуе кемесі еншілес компаниясына айналды. 1927 жылы Vickers Limited компаниясымен бірігіп, Vickers Armstrongs компаниясын құрды.
Автомобильдер
Армстронг Уитворт 1904 жылдан бастап өндірілді, ол кезде компания Бур соғысы аяқталғаннан кейін артиллерияға сұраныстың төмендеуін өтеу үшін әртараптандыруға шешім қабылдады. Ол Уолтер Гордон Уилсон жобалаған Уилсон Пилчердің құрылысын қабылдап алды және 1919 жылға дейін Армстронг Уитворт атауымен автомобильдер өндірді, содан кейін компания Сиддли Дезимен бірігіп, Армстронг Сиддлиді құрды. Уилсон Пилчер – бұл алдыңғы қатарлы автомобиль, бастапқыда 2,4 литрлік қозғалтқышпен, ол 1901 жылдан 1904 жылға дейін Лондонда шығарылған, содан кейін өндіріс Ньюкаслға көшірілді. Армстронг Уитворт өндірісті қабылдаған кезде екі модель жасалды: 2,7 литрлік төрт цилиндрлі және 4,1 литрлік алты цилиндрлі, екеуінің де цилиндрлері бірдей болды, ұңғымасы мен соққысы 3,75 дюйм (95 мм) құрады. Қозғалтқыштардың алдында инерциялық дөңгелек орналасқан, ал коленвал әрбір цилиндр жұбының арасында қосымша подшипниктерге ие болды. Жетелгіш күш екі спиральді эпициклдік беріліс және спиральді бұрышты ось арқылы артқы дөңгелектерге берілді. Автомобильдер төрт цилиндрлі модель үшін 735 фунт стерлинг, ал алты цилиндрлі модель үшін 900 фунт стерлингке сатылды. Олар теориялық тұрғыдан 1907 жылға дейін қолжетімді болды. 1904 жылы «Автомотор» журналында былай делінген: «Тіпті алғашқы Уилсон Пилчер машинасы да сол кездегі автомобиль ортасында өте үнсіз және тегіс жүруімен, сондай-ақ дірілдің жоқтығымен сенсация тудырды». Армстронг Уитворттың алғашқы машинасы 1906 жылғы 28/36 моделі болды, ол сумен салқындатылатын, төрт цилиндрлі, 4,5 литрлік жанама клапанды қозғалтқышпен жабдықталған, оның ұңғымасы мен соққысының өлшемдері ерекше «квадраттан тыс» болды. Жетелгіш күш төрт жылдамдықты беріліс қорабы арқылы және кардандық білік арқылы артқы дөңгелектерге берілді. 1908 жылы 5 литрлік 30 немесе 7,6 литрлік 40 модельдерінің таңдауымен үлкен автомобиль тізімделді, бірақ олардың ұңғымасы бірдей болса, соққылары тиісінше ерекшеленді. 40 модель шасси түрінде 798 фунт стерлингке сатылды, оны кареттерге тапсыру үшін. Бұл үлкен машиналарға 1909 жылы 4,3 литрлік 18/22 және 1910 жылы 3,7 литрлік 25 қосылды, бұл 30 және 40 модельдерімен бірдей шассиді бөліскен сияқты. 1911 жылы жаңа кішкентай автомобиль пайда болды, ол 2,4 литрлік 12/14 моделі болды, 1911 жылы 15.9 деп аталды, ол моноблокты қозғалтқышпен және коленвалдың подшипниктеріне қысыммен майлау жүйесімен жабдықталған. Бұл модельдің дөңгелек аралығы 40 модельімен салыстырғанда үлкен болды. Оған 2,7 литрлік 15/20-ден 3,7 литрлік 25,5-ке дейінгі төрт үлкен автомобиль қосылды.
Қару-жарақтар
Elswick Ordnance Company (кейде Elswick Ordnance Works деп аталады, бірақ көбінесе "EOC" деп танылады) 1859 жылы Уильям Армстронгтың қару-жарақ бизнесін оның басқа бизнес мүдделерінен бөліп құрылды. Бұл, Армстронг соғыс кеңсесінің ұңғылы қару-жарағының инженері болғандықтан, мүдделер қақтығысының алдын алу үшін жасалды, ал компанияның негізгі тапсырыс берушісі Ұлыбритания үкіметі болды. Армстронг 1864 жылға дейін компанияда қаржылық үлеске ие болған жоқ, ол мемлекеттік қызметтен кеткеннен кейін Elswick Ordnance негізгі Армстронг бизнесімен біріктіріліп, Sir W. G. Armstrong & Company құрылды. Содан кейін EOC W. G. Armstrong & Company компаниясының қару-жарақ бөлімшесі болды, ал кейін Armstrong Whitworth компаниясының бөлігіне айналды. Elswick Ordnance бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін және оның кезінде қару-жарақ саласындағы маңызды дамытушы болды. Ұлыбритания үкіметі үшін өндірілген қару-жарақ пен оқ-дәрілері EOC таңбасымен белгіленді, ал экспортқа арналған мылтықтар көбінесе "W. G. Armstrong" деп белгіленді. Армстронг жасаған 28 см L/10 гаубицасы Ресей-Жапон соғысында Порт-Артурды қоршауда маңызды рөл атқарды.
Локомотивтер
Ұлы соғыстан кейін Армстронг Уитворт өзінің Scotswood Works зауытын теміржол локомотивтерін жасау үшін қайта жарақтандырды. 1919 жылдан бастап заманауи өндіріс қуатының арқасында локомотивтер нарығына жылдам еніп, үлкен жетістіктерге қол жеткізді. Оның ең ірі екі келісімі – 1920 жылы Бельгия мемлекеттік теміржолы үшін 200 2-8-0 және 1935/36 жылдары LMS үшін 327 Black 5 4-6-0 локомотивтері болды. AW локомотивтерді модернизациялаумен де айналысты. 1926 жылы Палестина теміржолы өзінің H класындағы алты Baldwin 4-6-0 локомотивін Яффа мен Иерусалим арасындағы PR тармағында жұмыс істеу үшін 4-6-2 танк локомотивтеріне айналдыруға AW-ге жіберді. PR сондай-ақ, ақаулы болат оттықтарын мыспен алмастыру үшін тағы алты H класындағы Болдуин локомотивін жіберді. 1930 жылы AW Аргентинаның Орталық теміржолы (F. C. C. A) үшін 20 ірі үш цилиндрлі "Тынық мұхиты" типті локомотивтерді Капротти клапандық механизмі және заманауи қазандықтарымен жасады. Бұл локомотивтер F. C. C. A-дағы ең қуатты локомотивтер болып есептелді.
AW 1919 жылдан бастап Sulzer дизельдерінің Ұлыбританиядағы лицензиясын алды және 1930 жылдары дизельдік локомотивтер мен рельс автобустарын өндіре бастады. Алғашқы мысалдардың бірі – 1933 жылы AW компаниясы D22 нөмірімен жасаған Tanfield теміржолының 0-4-0 дизельдік-электрлік депо пилоты, No.2. Сол жылы компания 800 а.к. қуаттылығы бар "Universal" деп аталған Ұлыбританиядағы алғашқы магистральдық дизельдік локомотивін ұсынды. Ол сынақтарда жақсы нәтижелер көрсетті, бірақ бір жылдан кейін қозғалтқыш корпусының жарылуынан кейін жөнделмеді. Scotswood Works зауытында 1937 жылы қару-жарақ өндірісіне қайта бағытталғанға дейін барлығы 1464 локомотив салынды. 1920 жылдардың ортасында компания Австралияның қарқынды дамып келе жатқан нарығына енуге тырысты, бірақ жергілікті компанияларға басымдық берілгендіктен бұл әрекеттері сәтсіз аяқталды. Ньюфаундленд доминионы, сол кезде балық шаруашылығына көбінесе тәуелді болған арал мемлекеті, көп мөлшерде ағаш өнімдеріне ие болды, бірақ Grand Falls Windsor және Bishop's Falls қалаларында 1900 жылдардың басында салынған бір ғана қағаз және целлюлоза фабрикасы болды. Reid Newfoundland компаниясының иелері AW компаниясын Corner Brook қаласында екінші қағаз фабрикасын салуға инвестиция салуға көндірді, оған 50 км қашықтықтағы Deer Lake электр стансасынан су электр қуатымен қамтамасыз етілуі тиіс болды. 1923 жылы Ньюфаундленд электр және қағаз компаниясы бірлескен кәсіпорын ретінде құрылды. Гарри Рид пен доминионның премьер-министрі Ричард Сквайрс арасындағы қақтығыстардан кейін, Хамбер жобасы (Хамбер өзенінің атымен аталған) жергілікті үкіметтен қолдау алды және Ұлыбританиядан несие кепілдіктерін алды. Сквайрс тіпті оған қатысты сайлау кампаниясын жүргізіп, 1923 жылғы Ньюфаундлендтің жалпы сайлауында "Хамберде гул" деген ұранды қолданды. Компания Deer Lake қаласын құруға белсенді қатысты. Су электр стансасы 1922-1925 жылдар аралығында салынды, ал су электр стансасы пайдаланатын канал жүйесі аймақтағы орман шаруашылығын кеңейтуге көмектесті. Панама каналын салуға қолданылған кейбір жабдықтар Ньюфаундлендке жеткізілді. Корнер-Брук қаласындағы целлюлоза-қағаз зауыты 1925 жылы жұмысын бастады. Жалпы алғанда, AW бұл жобаға шамамен 5 миллион фунт стерлинг жұмсады (1923 жылғы 5,0 фунт стерлинг бүгінгі күнгі шамамен миллион фунт стерлингке тең), бұл бастапқы бюджеттен едәуір асып, ашық кредит алуға әкелді. 1923 жылдан кейін Канада өнеркәсібінің шамадан тыс кеңеюіне байланысты газет қағазы мен целлюлоза бағасының тұрақты төмендеуіне куә болды, бұл жобаның екі тарабы да болжамаған жағдай еді, өйткені екеуінің де қағаз саудасы бойынша тәжірибесі болмады. 1885 және 1918 жылдар аралығында Армстронг Ұлыбритания Корольдік теңіз күштері, Бейян флоты, Императорлық Ресей теңіз күштері, Бразилия теңіз күштері, Императорлық Жапон теңіз күштері және АҚШ теңіз күштері үшін әскери кемелер салды. Олардың арасында HMS Glatton болды, ол нашар салынғандықтан, тапсырылғаннан кейін бір айдан аз уақыт өткен соң Дувер портында жарылысқа ұшырады. Армстронг Митчелл және кейін Армстронг Уитворт көптеген сауда кемелерін, жүк тасымалдайтын кемелерді, танкерлерді және дражерлерді салды. Олардың арасында 1897 және 1900 жылдары Байкал көлі арқылы Транс-Сибір теміржолын байланыстыру үшін салынған мұзды бұзатын поезд паромдары ерекше көзге түсті. Компания әлемдегі алғашқы полярлық мұзқұйғышты құрды: "Ермак" – ресейлік, кейін кеңестік мұзқұйғыш, оның нығайтылған корпусы мұздың үстінен жүгіріп, оны қиратуға арналған.
Бірігулер мен бөлінулер
1927 жылы қорғаныс және инженерлік кәсіпорындары Vickers Limited компаниясымен бірігіп, Vickers Armstrongs деп аталатын еншілес компания құрылды. Ұшақтар және Армстронг Сиддли моторларын жасау бизнесі J. D. Siddeley сатып алып, дербес компанияға айналды. Scotswood зауытындағы өндіріс 1979 жылы тоқтатылды, ал ғимараттар 1982 жылы бұзылды.
Локомотивтер
Армстронг Уитворт 1847 және 1868 жылдар аралығында бірнеше теміржол локомотивтерін жасады, бірақ 1919 жылға дейін компания теміржол нарығына ену үшін белсенді күш жұмсаған жоқ. Ұлыбритания мен шетелдегі теміржол жүйелеріне бу және дизель локомотивтерін салу және жеткізу бойынша келісімшарттар жасалды, соның ішінде келесі кестеде көрсетілгендер. Тізбектік нөмірлер Жыл Саны Клиент Сыныбы Доңғалақтың орналасуы Жол нөмірлері Ескертулер 1–50 1919–1921 50 Солтүстік-Шығыс темір жолы T2 0 8 0 2253–2302 1923 жылы LNER-ге (бірдей нөмірлер), Q6 класы; 1946 жылы 3410–3459 болып қайта нөмірленді. 69–93 1921 25 Бомбей, Барода және Орталық Үндістан темір жолы G(BESA HGS) 2 8 0 122–146 кейін бүкіл Үндістан 26528–26552. 94–110 1920 17 Мадрас және Оңтүстік Маратта темір жолы M(BESA HGS) 2 8 0 483–499 кейін бүкіл Үндістан 26610–26626. 111–120 1921 10 Каледония темір жолы 72 4 4 0 82–91 1923 жылы LMS 14487–14496. 137–159 1922 23 Солтүстік-Батыс темір жолы SGS 0 6 0 2484–2506 Бөліну кезінде бірін қоспағанда барлығы Пәкістанға; 2500 Шығыс Пәнжаб темір жолы; кейін бүкіл Үндістан 36889. 161–170 1922 10 Буэнос-Айрес Батыс темір жолы 4F 2 6 2T 824–833 175–179 1922–23 5 Мидленд Ұлы Батыс темір жолы Fa 0 6 0 44–48 1925 жылы GSR 641–645. 185–190 1923 6 Ұлы Оңтүстік және Батыс темір жолы 400 4 6 0 407–409, 403–405 1925 жылы GSR (осы сандар). 191 390 1921 жылдың 17 мамырынан 1923 жылдың 12 қаңтарына дейін 200 Бельгия мемлекеттік темір жолдары Type 37 2 8 0 5001–5200 1931 жылы Type 31 болып қайта нөмірленді. 1936 және 1947 жылдар аралығында 162 жаңартылды, қайта жасалмаған локомотивтер Type 30 болып қайта нөмірленді. 391–415 1922 25 Солтүстік-Шығыс темір жолы E1 0 6 0T 2313–2339 1923 жылы LNER (бірдей нөмірлер), J72 класы; 1946 жылы 8721–8745 болып қайта нөмірленді. 416–465 1921–22 50 Midland Railway 3835 / 4F 0 6 0 3937–3986 1923 жылы LMS (бірдей нөмірлер). 466–467 Жою (2) Солтүстік округтер комитеті (U) 4 4 0 — Бұйрық жойылды; локомотивтер Дерби жұмыстарында салынды. 468–472 1922 5 Сомерсет және Дорсет бірлескен темір жолы 3835 / 4F 0 6 0 57–61 1930 жылы LMS 4557–4561. 479–487 1923 9 Солтүстік-Батыс темір жолы SGS 0 6 0 2536–2544 1929/39 жылы Шығыс Бенгал темір жолы 312–318/66/20; аман қалған төрті бүкіл Үндістан 34265–67/73. 488–499 1923 12 Солтүстік-Батыс темір жолы SPS 4 4 0 2989–2996, 3006–3009 Үшеуі Пәкістанға бөлінді; қалғандары Шығыс Пәнжаб темір жолына, кейін бүкіл Үндістан 24481–28889. 500–515 1923 16 Бомбей, Барода және Орталық Үндістан темір жолы A(BESA PTS) 2 6 4T 265–280 1929 жылы Солтүстік Батыс темір жолы 517–532 (ретімен емес); көпшілігі Пәкістанға бөлінді; жеті Шығыс Пәнжаб темір жолы, кейін бүкіл Үндістан 27106–27112. 516–535 1923 20 Оуд және Рохилкханд темір жолы SGS 0 6 0 505–524 1925 жылы Шығыс Үндістан темір жолы 1448–1457; Шығыс және Солтүстік темір жол арасында бөлінді, кейін бүкіл Үндістан 34236–34243, 36804–36818. 536–552 1923 17 Шығыс Үндістан темір жолы SGS 0 6 0 1390–1406 Шығыс және Солтүстік темір жол арасында бөлінді, кейін бүкіл Үндістан 34163–34164, 34218–34224, 36792–36811. 565–566 1924 2 Ferrocarril Pacífico de Colombia 4 6 0+0 6 4 29–30 567–591 1923 25 Буэнос-Айрес Ұлы Оңтүстік темір жолы 11C 4 8 0 4201–4225 605–616 1924 12 Лондон және Солтүстік Шығыс темір жолы D11/2 4 4 0 6388–6399 1946 схемасы бойынша 2683–2694 болып қайта нөмірленді. 623–632 1926 10 Оңтүстік Австралия темір жолдары 600 4 6 2 600–609 633–642 1926 10 Оңтүстік Австралия темір жолдары 500 4 8 2 500–509 643–652 1926 10 Оңтүстік Австралия темір жолдары 700 2 8 2 700–709 655–701 1924 47 Бенгал Нагпур темір жолы HSM 2 8 0 700–729, 744–760 кейін бүкіл Үндістан 26174–26220. 702–707 1924 6 Метрополитен темір жолы K 2 6 4T 111–116 1937 жылы Лондон және Солтүстік-Шығыс темір жолы 6158–6163, L2 класы; аман қалғандар 1946 схемасымен 9070–9073. 714–725 1925 12 Буэнос-Айрес және Тынық мұхит темір жолы 2101 4 6 2 2101–2112 726–760 1925 35 Буэнос-Айрес Ұлы Оңтүстік темір жолы 11D 2 8 0 4301–4335 761–769 1925 9 Оңтүстік темір жолы K 2 6 4T A791–A799 U класына қайта құрылған 2 6 0 771–801 1925 31 Бенгал Нагпур темір жолы HSM 2 8 0 761–791 кейін бүкіл Үндістан 26220–26251. 850–874 1927 25 Квинсленд темір жолы C17 4 8 0 802–826 875–884 1927 10 Ferrocarril Central Argentino MS6A 4 8 4T 501–510 885–904 1928 20 Египет мемлекеттік темір жолдары 545 2 6 0 бес 1956 жылы Синайға шабуылдан кейін Израиль темір жолдарымен иеленді 905–934 1927 30 Буэнос-Айрес Ұлы Оңтүстік темір жолы 11C 4 8 0 4226–4255 938–987 1928 50 Ұлы Батыс темір жолы 5600 0 6 2T 6650–6699 1005–1015 1929 11 Мадрас және Оңтүстік Маратта темір жолы XD 2 8 2 853–863 кейін бүкіл Үндістан 22397–22407. 1016–1019 1929 4 Бразилияның Ұлы Батыс темір жолы 4 6 0 230–233 1020–1023 1929 4 Бразилияның Ұлы Батыс темір жолы 4 8 0 234–237 1024–1025 1929 2 Бразилияның Ұлы Батыс темір жолы 2 6 2+2 6 2 238–239 1931 1 Лондон және Солтүстік Шығыс темір жолы Railcar 25 Бір Сульзер 250 л.с. 6 цилиндрлі қозғалтқыш. 1932 2 Лондон және Солтүстік Шығыс темір жолы Railcar 224, 232 250 ат күші бар бір Сульзер 6 цилиндрлі қозғалтқышы. 1933 1 Лондон және Солтүстік Шығыс темір жолы Railbus 294 95 күшті бір Saurer қозғалтқышы. 1933 1 Буэнос-Айрес Ұлы Оңтүстік темір жолы 1A Bo+Bo A1 CM210 850 л.с. екі Сульцер 8LV34 қозғалтқышы. D20 1933 1 Лондон, Мидленд және Шотландия темір жолы 0 6 0de 7408 250 л.с. шантер; 1934 жылы 7058 болып қайта нөмірленді; 1948 жылы British Railways 13000 болып қайта нөмірленуі керек еді, бірақ қолданудан бұрын алынып тасталды. D21–D26 6 0 4 0de 85 л.с. шантер D27–D28 1934 2 Demonstrator 1 Co 1de Сульзер 8LD28 қозғалтқышы, 800 л.с., 66 дюймдік өлшем; Цейлон үкіметтік темір жолында сынақтан өтті; қайтарылды; 1937 жылы Буэнос-Айрес Ұлы Оңтүстік темір жолына. D43 1934 1 Цейлон үкіметтік темір жолы G1 0 4 0de 500 122 л.с. шантер. D46–D51 1934 6 Мадрас және Оңтүстік Маратта темір жолы YZZT Railcar 1–6 160 л.с. дизельдік электр. D54–D63 1936 10 Лондон, Мидленд және Шотландия темір жолы — 0 6 0de 7059–7068 350 л.с. шантер; 1942 жылы (4) және 1944 жылы (6) Соғыс министрлігіне. D64 1936 1 Бомбей, Барода және Орталық Үндістан темір жолы DE 0 6 0de 800 360 л.с. шантер.
Қару-жарақ
Орудиелер мен басқа да қару-жарақтарды Армстронг Уитворттың қару-жарақ бөлімшесі – Эльсвик орднанс компаниясы өндірді. Ерекше көзге түсетін мысалы – Армстронгтың 100 тонналық зеңбірегі.