Січуань провинциясы: тарихы, экономикасы және географиясы
Sichuan
Січуань провинциясы: Қытайдың оңтүстік-батысындағы халқы 83 млн адамды құрайтын аймақ. Тарихы, географиясы, көрші елдері туралы ақпарат. Chengdu қаласы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытай провинциясы
Province of China
Сычуань – Қытайдың оңтүстік-батысындағы провинция, Сычуань алқабы мен Тибет жотасын қамтиды. Батысында Цзиньша өзені, солтүстігінде Даба таулары және оңтүстігінде Юнгуй жотасымен шектеседі. Сычуаньның астанасы – Чэнду, халқы 83 миллионға жетеді. Сычуаньның көршілері – солтүстік-батыста Цинхай, солтүстікте Ганьсу, солтүстік-шығыста Шаньси, шығыста Чунцин (тарихи түрде Сычуаньның бір бөлігі), оңтүстік-шығыста Гуйчжоу, оңтүстікте Юньнань және батыста Тибет. Көне заманда Сычуаньда Ба және Шу мемлекеттері орналасқан, кейін Цинь мемлекетіне қосылған. Үш патшалық дәуірінде Лю Бэйдің Шу мемлекеті Сычуаньда құрылған. Аймақ 17 ғасырда Чжан Сяньчжун көтерілісінен және одан кейінгі маньчжурлардың басып алуынан қиын жағдайға түсті, бірақ 19 ғасырға қарай Қытайдың ең өнімді аймақтарының біріне айналды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Чунцин Қытай Республикасының уақытша астанасы болғандықтан, ауыр бомбалауға ұшырады. Қытай азамат соғысы кезінде Халықтық азаттық армиясы басып алған материктің соңғы аймақтарының бірі болды және 1949 жылдан 1952 жылға дейін төрт бөлікке бөлінді, екі жылдан кейін Чунцин қайта құрылды. 1959-61 жылдардағы Ұлы Қытай ашаршылығы кезінде ауыр зардап шекті, бірақ 1997 жылы Чунцин муниципалитеті одан бөлінгенге дейін Қытайдың ең көп халқы бар провинциясы болып қала берді. Сычуаньдағы хань тайлылары мандарин тілінің ерекше Сычуань диалектілерінде сөйлейді. Дәмді Сычуань бұрышы қазіргі Сычуань тағамдарында маңызды орын алады, Кунг Пао тауығы және мапо тофу сияқты тағамдар бүкіл әлемде қытай тағамдарының негізгі бөлігіне айналды. Сычуань – Қытайдың 6-шы ірі провинциялық экономикасы, Батыс Қытайдағы ең ірісі және Хэнаньнан кейін ішкі провинциялар арасында екінші орында. 2021 жылғы деректер бойынша номиналды ЖІӨ-сі 5,385 триллион юань (847,68 миллиард АҚШ доллары) құрады, бұл Түркияның 815 миллиард долларынан жоғары. Елмен салыстырғанда, 2021 жылға қарай ол 18-ші ірі экономика және 19-шы ең көп халқы бар ел болар еді. Облыста көптеген панда станциялары мен осы жануарларға арналған үлкен қорықтар бар, мысалы, Чэндудағы Гигант пандаларды өсіру ғылыми-зерттеу базасы.
Sichuan is a province in Southwestern China occupying the Sichuan Basin and Tibetan Plateau between the Jinsha River on the west, the Daba Mountains in the north and the Yungui Plateau to the south. Sichuan's capital city is Chengdu; its population stands at 83 million. Sichuan neighbors Qinghai to the northwest, Gansu to the north, Shaanxi to the northeast, Chongqing (historically part of Sichuan) to the east, Guizhou to the southeast, Yunnan to the south, and Tibet to the west. In antiquity, Sichuan was home to the kingdoms of ancient state of Ba and Shu until their incorporation by the Qin. During the Three Kingdoms era, Liu Bei's state of Shu was based in Sichuan. The area was devastated in the 17th century by Zhang Xianzhong's rebellion and the area's subsequent Manchu conquest, but recovered to become one of China's most productive areas by the 19th century. During World War II, Chongqing served as the temporary capital of the Republic of China, and was thus heavily bombed. It was one of the last mainland areas captured by the People's Liberation Army during the Chinese Civil War, and was divided into four parts from 1949 to 1952, with Chongqing restored two years later. It suffered gravely during the Great Chinese Famine of 1959–61 but remained China's most populous province until Chongqing Municipality was again separated from it in 1997. The Han Chinese people of Sichuan speak distinctive Sichuanese dialects of Mandarin Chinese. The spicy Sichuan pepper is prominent in modern Sichuan cuisine, featuring dishes—including Kung Pao chicken and mapo tofu—that have become staples of Chinese cuisine around the world. Sichuan is the 6th largest provincial economy of China, the largest in Western China and the second largest among inland provinces after Henan. As of 2021, its nominal GDP was 5,385 billion yuan (US$847.68 billion), ahead of the GDP of Turkey of 815 billion. Compared to a country, it would be the 18th largest economy as well as the 19th most populous as of 2021. There are many panda stations in the province and large reserves for these creatures, such as the Chengdu Research Base of Giant Panda Breeding.
Аттар
Көпшілік Сычуань атауының "төрт өзен" дегенді білдіретініне сенеді; халықтық этимологияда бұл әдетте провинцияның төрт ірі өзенін білдіреді: Цзялин, Цзиньша (немесе У), Мин және Туо. Тарихи географ Тан Цысянның айтуынша, "төрт өзен" дегені жер атын қате түсіндіру. Провинция атауы Sì Chuānlù ("Төрт жазық аймағы") және Chuānxiá Sìlù ("Чуансяның төрт аймағы") тіркестерінің қысқартылған түрі болып табылады. Бұл Солтүстік Сун династиясы кезінде аймақтағы императорлық әкімшілік аймағының төрт бөлікке бөлінуіне байланысты болды: Ичжоу, Личжоу, Цзичжоу және Куйчжоу. Мұндағы "чуан" сөзі (ланг=zh) "жазық" дегенді білдіреді, әдеттегі "өзен" мағынасында емес. Пошта карталарында және Уэйд-Джайлз жүйесінде көрсетілгеннен басқа, бұл атау Szű chuan және Szechuen деп те жазылған. Ежелгі заманда қазіргі Сычуань аймағы, соның ішінде қазір бөлінген Чунцин муниципалитеті, қытайлар үшін Ба Шу деп белгілі болды, бұл Ба мемлекетіне және Сычуань алқабында болған Шу патшалығына сілтеме жасайды. Шу сөзі Сычуань аймағын атау үшін тарих бойы қазіргі күнге дейін қолданылып келеді; аймақта құрылған бірнеше мемлекет осы атауды пайдаланды, мысалы, Үш патшалық кезеңіндегі Шу және Он патшалық кезеңіндегі Ескі Шу және Жаңа Шу. Қазіргі уақытта Шу және Чуан әрпінің екеуі де Сычуань атауын қысқарту ретінде қолданылады. Бұл аймақ бұрын протестант миссионерлерімен "Батыс Қытай" немесе "Шығыс Қытай" деп те аталды.
It is commonly believed that the name Sichuan means "four rivers"; in folk etymology, this is usually taken to mean four of the province's major rivers: the Jialing, Jinsha (or Wu), Min, and Tuo. According to historical geographer Tan Qixiang, "four rivers" is an erroneous interpretation of the place's name. The name of the province is a contraction of the phrases Sì Chuānlù "Four Plain Circuits") and Chuānxiá Sìlù (川峽四路, "Four Circuits of Chuanxia"), referring to the division of the existing imperial administrative circuit in the area into four during the Northern Song dynasty, which were Yizhou, Lizhou, Zizhou, and Kuizhou. The word chuan (lang=zh) here means "plain", not its normal meaning of "river" as popularly assumed. In addition to its postal map and Wade Giles forms, the name has also been irregularly romanized as Szű chuan and Szechuen. In antiquity, the area of modern Sichuan including the now separated Chongqing Municipality was known to the Chinese as Ba Shu, in reference to the ancient state of Ba and the ancient kingdom of Shu that once occupied the Sichuan Basin. Shu continued to be used to refer to the Sichuan region all through its history right up to the present day; several states formed in the area used the same name, for example, the Shu of the Three Kingdoms period, and Former Shu and Later Shu of the Ten Kingdoms period. Currently, both the characters for Shu and Chuan are commonly used as abbreviations for Sichuan. The region was formerly also referred to as "West China" or "Western China" by Protestant missions.
Тарихқа дейінгі дәуір
Сычуань алабы және Янцзы суайдынының жанындағы аудандар кем дегенде б.з.д. 15 ғасырға дейін жергілікті цивилизациялардың отаны болды, бұл Солтүстік Қытайдағы Шан дәуірімен бірге жүрді. Аймақтың өзіне тән діни сенімдері мен әлемге қатынасуы болды. Онда қазылған ең ерте мәдениет – Чэнду жазығында қазылған Баодун мәдениеті (б.з.д. 2700–1750 жылдар).
The Sichuan Basin and adjacent areas of the Yangtze watershed were a cradle of indigenous civilizations dating back to at least the 15th century BC, coinciding with the Shang in northern China. The region had its own distinct religious beliefs and worldview. The earliest excavated culture found therein is the Baodun culture (2700–1750 BC) excavated in the Chengdu Plain.
Ба және Шу патшалықтары
Ең маңызды жергілікті мемлекеттер Ба және Шу мемлекеттері болды. Ба Сычуаньға дейін Шаньси және Хубэйдегі Хан аңғарынан Цзялинь өзені арқылы, оның Янцзы өзенімен Чунцин қаласындағы қосылған жеріне дейін созылды. Шу Мин өзенінің аңғарын, оның ішінде Чэнду және Батыс Сычуаньның басқа да аймақтарын қамтыды. Шу туралы мәліметтер көбінесе мифологиялық әңгімелер мен жергілікті жылнамаларда сақталған тарихи аңыздардың қосындысы түрінде келген, мысалы, Цзинь әулеті (266–420) кезеңінде құрастырылған Хуаянның хроникасы және Хан әулетінің жинағы 蜀王本紀. Онда халық арасында кең таралған 杜宇 туралы әңгіме де бар, ол халыққа егіншілік үйреткен және қайтыс болғаннан кейін құс құртқа айналған. Бұл жер, Шудің ежелгі қаласы саналады, алғаш рет 1929 жылы бір шаруаның жаде және тас заттар тапқаннан кейін табылды. Археологтар жүргізген қазба жұмыстары 1986 жылға дейін маңызды ештеңе бермеді, сол жылы екі үлкен құрбандық шұңқыры табылды, онда керемет қоладан жасалған заттармен қатар жаде, алтын, қыш және тас бұйымдары да болды. Сычуаньдағы осы және басқа да жаңалықтар, Қытайдың солтүстік-орталық аймағындағы Сары өзен аңғарының технологиялық және мәдени тұрғыдан "дамығандығымен" салыстырғанда, Сычуаньның жергілікті мәдениеті мен технологиясы жетілмеген деген дәстүрлі тарихнамаға қарсы тұрады.
The most important native states were those of Ba and Shu. Ba stretched into Sichuan from the Han Valley in Shaanxi and Hubei down the Jialing River as far as its confluence with the Yangtze at Chongqing. Shu occupied the valley of the Min, including Chengdu and other areas of western Sichuan. Accounts of Shu exist mainly as a mixture of mythological stories and historical legends recorded in local annals such as the Chronicles of Huayang compiled in the Jin dynasty (266–420), and the Han dynasty compilation 蜀王本紀. These contained folk stories such as that of 杜宇 who taught the people agriculture and transformed himself into a cuckoo after his death. This site, believed to be an ancient city of Shu, was initially discovered by a local farmer in 1929 who found jade and stone artifacts. Excavations by archeologists yielded few significant finds until 1986 when two major sacrificial pits were found with spectacular bronze items as well as artifacts in jade, gold, earthenware, and stone. This and other discoveries in Sichuan contest the conventional historiography that the local culture and technology of Sichuan were undeveloped in comparison to the technologically and culturally "advanced" Yellow River valley of north central China.
Цинь әулеті
Қазіргі Ганьсу және Шаньсиде орналасқан экспансионистік Цинь мемлекетінің билеушілері, осы аймақтың әскери маңызы сауда және ауыл шаруашылығының маңыздылығымен теңесетінін бірінші болып түсінген стратегиялар болды. Сычуань алабы батысында Хенгдуань тауларымен, солтүстігінде Цинь тауларымен, оңтүстігінде Юнгуй жоталарымен қоршалған. Янцзы өзені алап арқылы ағып, содан кейін қауіпті Үш шатқал арқылы Шығыс және Оңтүстік Қытайға құятындықтан, Сычуань амфибиялық әскерлердің орналасуына және саяси қашқынға пана болды. Цинь әскерлері б.з.д. 316 жылға дейін Шу және Ба патшалықтарын жаулап алды. Алдыңғы патшалықтардың барлық жазбалары мен азаматтық жетістіктері жойылды. Цинь басшылары ауыл шаруашылығының жақсартылған технологияларын енгізді. Ли Бинг Янцзының ірі саласы – Мин өзенін басқару үшін Дуцзян суару жүйесін жасады. Бұл инновациялық гидротехникалық жүйе жылдам өзгертілетін бөгеттерден тұрды, оларды маусымға қарай су деңгейіне бейімдеуге болады, суаруды қамтамасыз ету үшін немесе су тасқынының алдын алу үшін. Ауыл шаруашылығы өнімділігінің артуы және салықтар осы аймақты Циньнің Қытайды біріктіруі үшін азық-түлік пен жауынгерлердің көзіне айналдырды.
The rulers of the expansionist state of Qin, based in present day Gansu and Shaanxi, were the first strategists to realize that the area's military importance matched its commercial and agricultural significance. The Sichuan basin is surrounded by the Hengduan Mountains to the west, the Qin Mountains to the north, and Yungui Plateau to the south. Since the Yangtze flows through the basin and then through the perilous Three Gorges to eastern and southern China, Sichuan was a staging area for amphibious military forces and a haven for political refugees. Qin armies finished their conquest of the kingdoms of Shu and Ba by 316 BC. Any written records and civil achievements of earlier kingdoms were destroyed. Qin administrators introduced improved agricultural technology. Li Bing, engineered the Dujiangyan irrigation system to control the Min River, a major tributary of the Yangtze. This innovative hydraulic system was composed of movable weirs which could be adjusted for high or low water flow according to the season, to either provide irrigation or prevent floods. The increased agricultural output and taxes made the area a source of provisions and men for Qin's unification of China.
Хан әулеті
Сычуань хан әулетінің императорлық отбасы тағайындаған патшалардың тәуелсіз басқаруына түсті. 25 және 36 жылдар аралығындағы 11 жылдық үзілісте Сычуаньды Чэнцзя патшалығы басқарды. Хань әулетінің екінші ғасырда әлсіреген орталық үкіметінен кейін, таулармен қоршалған және қорғануға ыңғайлы Сычуань алқабы, Янцзы аңғары императорларының Қытайдағы билігіне қарсы тұратын патшалықтар құруға ниеттенген жаңа генералдар үшін танымал орынға айналды. 263 жылы Солтүстік Қытайдың Цао Вэйі Қытайды қайта біріктіру жолында Шу Хань патшалығын жаулап алды. Тұз өндірісі Зилиуцзин ауданында маңызды кәсіпке айналды. Қытайдың алты династия кезеңінде Сычуаньға хань емес этникалық азшылықтар қоныстанды, себебі Гелао халқы Юньнань-Гуйчжоу жотасынан Сычуань алқабына көшіп келді.
Sichuan was subjected to the autonomous control of kings named by the imperial family of the Han dynasty. During the 11 years hiatus between 25 and 36 AD, Sichuan was controlled by the Chengjia Kingdom. Following the declining central government of the Han dynasty in the second century, the Sichuan basin, surrounded by mountains and easily defensible, became a popular place for upstart generals to found kingdoms that challenged the authority of Yangtze Valley emperors over China. In 263, the Cao Wei of North China conquered the Kingdom of Shu Han as a step on the path to reuniting China. Salt production becomes a major business in Ziliujing District. During the Six Dynasties period of Chinese disunity, Sichuan began to be populated by non Han ethnic minority peoples, owing to the migration of Gelao people from the Yunnan–Guizhou Plateau to the Sichuan basin.
Тан әулеті
Сычуань Сүй әулеті кезінде Қытай орталық үкіметінің қатаң бақылауына түсті, бірақ одан кейінгі Тан әулеті кезінде Сычуань Хан дәуірінде танымал болған бұрынғы саяси және мәдени маңыздылығын қайта иеленді. Чэнду елге әскерлермен жабдықтаушы және кейде Қытайдың ең ұлы ақыны деп есептелетін Ду Фудың туған жері ретінде әйгілі болды. Ан Лушан көтерілісі (755–763) кезінде Тан императоры Сюаньцзун Чанъань қаласынан Сычуаньға қашып, ол оның панасы болды. Тибет империясының шабуылына ұшыраған аймақ, үздіріліссіз соғыстар мен экономикалық құлдырауға тап болды.
Sichuan came under the firm control of a Chinese central government during the Sui dynasty, but it was during the subsequent Tang dynasty that Sichuan regained its previous political and cultural prominence for which it was known during the Han. Chengdu became nationally known as a supplier of armies and the home of Du Fu, who is sometimes called China's greatest poet. During the An Lushan Rebellion (755–763), Emperor Xuanzong of Tang fled from Chang'an to Sichuan which became his refuge. The region was torn by constant warfare and economic distress as it was besieged by the Tibetan Empire.
Бес патшалық пен он патшалық
Бес әулет пен он патшалық дәуірінде Сычуань Шу патшалығының орталығына айналды, астанасы Чэнду қаласы болды. 925 жылы патшалық Кейінгі Тан мемлекетіне қосылды, бірақ 934 жылы Менг Цзисяң Кейінгі Шу мемлекетін құрып, тәуелсіздігін қайта жеңіп алды. Кейінгі Шу 965 жылға дейін өмір сүрді, содан кейін Сун империясы оны өз құрамына қосты.
In the Five Dynasties and Ten Kingdoms period, Sichuan became the heart of the Shu kingdom with its capital in Chengdu. In 925, the kingdom was absorbed into Later Tang but would regain independence under Meng Zhixiang who founded Later Shu in 934. Later Shu would continue until 965 when it was absorbed by the Song.
Сун және Юань әулеттері
Сун династиясы (960–1279) кезінде Сычуань орталық үкіметтің көмегімен тибет шабуылдарынан қорғана алды. 994 жылы Ли Шунь, ал 1000 жылы Ван Цзюнь Сунға қарсы көтерілістер ұйымдастырды. Сычуаньда Су Сунь (蘇洵), Су Ши және Су Чже сияқты ұлы ақындардың тууына байланысты мәдени жаңарулар орын алды. Сонымен қатар, Сун династиясы кезінде шығыс Сычуаньдағы Ба тайпасының көп бөлігі ханқытай этносына ассимиляцияланды. 12-13 ғасырларда Оңтүстік Сун әулеті Сычуань және Сянян аймақтарында Юань монғол әулетіне қарсы үйлестірілген қорғаныс жүйесін құрды. Оңтүстік Сун мемлекеті Сычуань шайын монополиялап, соғыс аттарын сатып алуға қаражат жинады, бірақ бұл мемлекеттік араласу жергілікті экономиканы қиратты. Қорғаныс шебі алты жылдық Сианян шайқасында алғаш рет отты қару қолданылғаннан кейін, 1273 жылы бұзылды. Соғыста қаза тапқан Сун және Юань әскерлерінің, сондай-ақ соғыс жануарларының бір миллионға жуық сүйектері табылған деген аңыз бар, бірақ бұл сан әлдеқайда жоғарылатылған болуы мүмкін. 1162 жылы жүргізілген санақ бойынша Сычуаньда 2,640,000 отбасы тіркелген болса, 1282 жылы бұл көрсеткіш 120,000 отбасыға дейін төмендеді. Бұл себептердің ішінде жақын аудандарға мәжбүрлі көшіру, көрші провинцияларға эвакуация, санақ жүргізудегі қателіктер немесе дәл емес мәліметтер, соғыс салдарынан болған өлім-жұлым болуы мүмкін. Сычуань азаматтарын Моңғолияға жер аударудың бір мысалы 1259 жылы болды, осы шайқастан кейін Сычуаньдағы бір қаладан 80,000-нан астам адам тұтқынға алынып, Моңғолияға көшірілді.
During the Song dynasty (960–1279), Sichuanese was able to protect themselves from Tibetan attacks with the help of the central government. There were rebellions against the Song by Li Shun in 994 and Wang Jun in 1000. Sichuan also saw cultural revivals like the great poets Su Xun (蘇洵), Su Shi, and Su Zhe. It was also during the Song dynasty that the bulk of the native Ba people of eastern Sichuan assimilated into the Han Chinese ethnicity. In the 12th and 13th centuries, the Southern Song dynasty established coordinated defenses against the Mongolian Yuan dynasty, in Sichuan and Xiangyang. The Southern Song state monopolized the Sichuan tea industry to pay for warhorses, but this state intervention eventually brought devastation to the local economy. The line of defense was finally broken through after the first use of firearms in history during the six year Battle of Xiangyang, which ended in 1273. Allegedly there were a million pieces of unspecified types of skeleton bones belonging to war animals and both Song and Yuan soldiers who perished in the fighting over the city, although the figure may have been grossly exaggerated. The recorded number of families in Sichuan dropped from 2,640,000 families, as recorded from the census taken in 1162 AD, to 120,000 families in 1282 AD. Possible causes include forced population transfer to nearby areas, evacuation to nearby provinces, census under reporting or inaccuracy, and war related deaths. One instance of the deportation of Sichuanese civilians to Mongolia occurred in the aftermath of a battle in 1259 when more than 80,000 people were taken captive from one city in Sichuan and moved to Mongolia.
Мин әулеті
Мин әулеті Сычуаньды билеген Мин Юженнің Ся мемлекетімен соғысты. Мин әулеті кезінде Сычуаньда маңызды сәулеттік жұмыстар салынды. Аймақта буддизмнің ықпалы сақталды. Баоэн ғибадатханасы – 1440 және 1446 жылдар аралығында Чжэнтонг императорының (1427–64) тұсында салынған, жақсы сақталған 15 ғасырлық монастырь кешені. Дабей залында Гуаньиннің мың қолды ағаштан жасалған мүсіні орналасқан, ал Хуаян залында айналмалы сутра шкафы бар қойма бар. Қабырғадағы суреттер, мүсіндер және әшекейлік бөлшектер – Мин дәуірінің шедеврлері. 17 ғасырдың ортасында Шэньси провинциясының Янань қаласынан шыққан шаруа көтерілісшісі Жанг Сяньчжун (1606–1646), «Сары жолбарыс» лақабымен белгілі, солтүстік Қытайдан оңтүстікке қарай шаруа әскерін жетектеп, Сычуаньды басып алды. Оны жаулап алғаннан кейін, ол өзін Даси әулетінің императоры деп жариялады. Жергілікті элитаның қарсылығына жауап ретінде ол Сычуаньда көптеген адамдарды қырды, үштен бірі қаза тапты. Осы қырғын мен Мин-Цин кезеңіндегі жылдар бойындағы ала-көкпек салдарынан Сычуань халқының саны күрт азайды, бұл Цин әулеті кезінде көршілес Хугуан провинциясынан (қазіргі Хубэй және Хунань) және басқа провинциялардан адамдарды жаппай қоныстандыруды қажет етті.
The Ming dynasty defeated Ming Yuzhen's Xia polity which ruled Sichuan. During the Ming dynasty, major architectural works were created in Sichuan. Buddhism remained influential in the region. Bao'en Temple is a well preserved 15th century monastery complex built between 1440 and 1446 during the Zhengtong Emperor's reign (1427–64). Dabei Hall enshrines a thousand armed wooden image of Guanyin and Huayan Hall is a repository with a revolving sutra cabinet. The wall paintings, sculptures, and other ornamental details are masterpieces of the Ming period. In the middle of the 17th century, the peasant rebel leader Zhang Xianzhong (1606–1646) from Yan'an, Shaanxi Province, nicknamed Yellow Tiger, led his peasant troop from north China to the south and conquered Sichuan. Upon capturing it, he declared himself emperor of the Daxi dynasty (大西王朝). In response to the resistance from local elites, he massacred a large number of people in Sichuan, killing around one in three people. As a result of the massacre as well as years of turmoil during the Ming Qing transition, the population of Sichuan fell sharply, requiring massive resettlement of people from the neighboring Huguang Province (modern Hubei and Hunan) and other provinces during the Qing dynasty.
Цин әулеті
Сычуань бастапқыда Денг әулетінің отаны болды, бірақ олардың бірі Мин әулеті тұсында Гуандунда мемлекеттік қызметкер болып тағайындалды. Алайда, 1671 жылы Цинь әулеті халық санын көбейту жоспары аясында олар қайтадан Сычуаньға оралды. 1904 жылы Дэн Сяопин Сычуаньда дүниеге келді. Цинь әулеті кезінде Сычуань 1680-1731 және 1735-1748 жылдары Шэньси және Шаньсимен біріктіріліп, "Шэньчжуань" құрылды. 1786 жылдың 10 маусымында Даду өзенінде болған жер сілкінісінен пайда болған тоғанның бұзылуы нәтижесінде су тасқыны болды, осының салдарынан 100 мың адам қаза тапты.
Sichuan was originally the origin of the Deng lineage until one of them was hired as an official in Guangdong during the Ming dynasty but during the Qing plan to increase the population in 1671 they came to Sichuan again. In 1904 Deng Xiaoping was born in Sichuan. During the Qing dynasty, Sichuan was merged with Shaanxi and Shanxi to create "Shenzhuan" during 1680–1731 and 1735–1748. A landslide dam on the Dadu River caused by an earthquake gave way on 10 June 1786. The resulting flood killed 100,000 people.
Қытай Республикасы
XX ғасырдың басында жаңа құрылған Қытай Республикасы Сычуань алабының батысындағы провинция аумақтарында Чуанбиан арнайы әкімшілік округін (川邊特別行政區) құрды. Бұл арнайы округ кейіннен Сиккан провинциясы болып, оның батысындағы И, Тибет және Циан этностық азшылықтары қоныстанған аймақтар мен бүгінгі Тибет автономиялық аймағының шығыс бөлігін қамтыды. 20 ғасырда Екінші Қытай-Жапон соғысы кезінде Пекин, Шанхай, Нанкин және Ухань қалалары жапондықтар тарапынан басылып алынғандықтан, Қытай Республикасының астанасы уақытша Сычуаньдағы ірі қала болған Чунцинге көшірілді. Бұл шешімнің ұзаққа созылған салдары – бұрын батыс үлгісіндегі заманауи университеттері болмаған Шаньси, Ганьсу және Гуйчжоу сияқты жақын орналасқан ішкі провинциялар осы мәселе бойынша дамуды бастады. Қытайдың шығыс бөлігінен бұл аймаққа құрлықпен жол тартудың қиындығы және Сычуань алабындағы жапондық бомбалаудың дәлдігін төмендеткен тұманды климат, 1938-1945 жылдары Чан Кайшидің Гоминьдан үкіметінің бекінісіне айналдырды және Чунцинге бомбалау шабуылдарына себеп болды. Екінші Қытай-Жапон соғысынан кейін Қытай Азамат соғысы қайта басталды. Шығыс Қытай қалалары бірінен соң бірі коммунистердің бақылауына көшті. Гоминьдан үкіметі Сичуаньды құрлықтағы бекінісі етуге тырысты, бірақ бұл аймақ Ұзақ науқанның (Long March) жолында болғандықтан, онда коммунистердің әрекеті байқалды. Чан Кайши өзі 1949 жылдың қараша айында қорғанысқа басшылық ету үшін Тайваньдан Чунцинге ұшып келді. Алайда, сол айдың өзінде Чунцин коммунистерге көшті, ал 10 желтоқсанда Чэнду да коммунистердің бақылауына өтті. Гоминьдан генералы Ван Шэнь Сичуаньда антикоммунистік партизан соғысын жалғастыру үшін әскерімен бірге қалуды жоспарлады, бірақ Тайваньға қайта шақырылды. Оның көптеген әскерлері де Бирма арқылы Тайваньға аттанды.
In the early 20th century, the newly founded Republic of China established the Chuanbian Special Administrative District (川邊特別行政區) on the province's territories to the west of the Sichuan Basin. The Special District later became the province of Xikang, incorporating the areas inhabited by Yi, Tibetan, and Qiang ethnic minorities to its west, and eastern part of today's Tibet Autonomous Region. In the 20th century, as Beijing, Shanghai, Nanjing, and Wuhan had all been occupied by the Japanese during the Second Sino Japanese War, the capital of the Republic of China had been temporarily relocated to Chongqing, then a major city in Sichuan. An enduring legacy of this move is those nearby inland provinces, such as Shaanxi, Gansu, and Guizhou, which previously never had modern Western style universities, began to be developed in this regard. The difficulty of accessing the region overland from the eastern part of China and the foggy climate hindering the accuracy of the Japanese bombing of the Sichuan Basin made the region the stronghold of Chiang Kai shek's Kuomintang government during 1938–45 and led to the Bombing of Chongqing. The Second Sino Japanese War was soon followed by the resumed Chinese Civil War, and the cities of East China are obtained by the Communists one after another, the Kuomintang government again tried to make Sichuan its stronghold on the mainland, although it already saw some Communist activity since it was one area on the road of the Long March. Chiang Kai shek himself flew to Chongqing from Taiwan in November 1949 to lead the defense. But the same month Chongqing switched to the Communists, followed by Chengdu on 10 December. The Kuomintang general Wang Sheng wanted to stay behind with his troops to continue the anticommunist guerilla war in Sichuan, but was recalled to Taiwan. Many of his soldiers made their way there as well, via Burma.
Қытай Халық Республикасы
Қытай Халық Республикасы 1949 жылы құрылды, ол Сычуаньды төрт аймаққа бөліп, Чунцин муниципалитетін бөліп алды. Сычуань 1952 жылы қайта құрылды, 1954 жылы Чунцин қосылды, ал бұрынғы Сиккан провинциясы батыстағы Тибет пен шығыстағы Сычуань арасында бөлінді. 1978 жылы Дэн Сяопин билікке келген кезде Сычуань нарықтық экономикамен тәжірибе жүргізген алғашқы провинциялардың бірі болды. 1955 жылдан 1997 жылға дейін Сычуань Қытайдың ең көп халқы бар провинциясы болды, 1982 жылғы санақтан кейін көп ұзамай 100 миллионға жетті. Бұл 1997 жылы Чонциннің субпровинциялық қаласы, сондай-ақ Фулин, Вансян және Цянцзянның үш айналасындағы префектуралары жаңа Чонцин муниципалитетіне бөлінген кезде өзгерді. Жаңа муниципалитет Қытайдың батыс провинцияларын экономикалық дамыту, сондай-ақ Үш сарқырама бөгеті жобасының су қоймалары аймақтарындағы тұрғындарды қоныстандыруды үйлестіру үшін құрылды. 1997 жылы Сычуань екіге бөлінген кезде екі бөліктің жалпы саны 114 720 000 адамды құрады. 2010 жылғы мәліметтер бойынша Сычуань Қытайдағы үшінші ірі (50 миллионнан аса халқы бар Қытай провинциялары арасында ең ірісі) және төртінші ең көп халқы бар провинция болып саналады. 2008 жылдың мамыр айында провинция астанасы Чэндудан солтүстік-батысқа қарай 7,9/8,0 балдық жер сілкінісі болды. Ресми деректерге сәйкес, қаза тапқандардың саны 70 мыңға жуық, ал миллиондаған адам үйсіз қалды.
The People's Republic of China was founded in 1949, and it split Sichuan into four areas and separated Chongqing municipality. Sichuan was reconstituted in 1952, with Chongqing added in 1954, while the former Xikang province was split between Tibet in the west and Sichuan in the east. In 1978, when Deng Xiaoping took power, Sichuan was one of the first provinces to experiment with the market economic enterprise. From 1955 until 1997 Sichuan had been China's most populous province, hitting the 100 million mark shortly after the 1982 census figure of 99,730,000. This changed in 1997 when the Sub provincial city of Chongqing as well as the three surrounding prefectures of Fuling, Wanxian, and Qianjiang were split off into the new Chongqing Municipality. The new municipality was formed to spearhead China's effort to economically develop its western provinces, as well as to coordinate the resettlement of residents from the reservoir areas of the Three Gorges Dam project. In 1997 when Sichuan split, the sum of the two parts was recorded to be 114,720,000 people. As of 2010, Sichuan ranks as both the 3rd largest (the largest among Chinese provinces with a population greater than 50 million) and 4th most populous province in China. In May 2008, an earthquake with a magnitude of 7.9/8.0 hit just northwest of the provincial capital of Chengdu. Official figures recorded a death toll of nearly 70,000 people, and millions of people were left homeless.
География және биологиялық әртүрлілік
Сычуань географиялық жағынан екі ерекше бөліктен тұрады. Провинцияның шығыс бөлігі көбінесе құнарлы Сычуань алабында орналасқан (Сычуань оны Чунцин қалалық муниципалитетімен бөліседі). Батыс Сычуань – Тибет жотасының ең шығыс бөлігін құрайтын көптеген тау тізбектерінен тұрады, олар Hengduan таулары деп жалпы аталады. Осы тау тізбектерінің бірі – Дасуэ таулары, онда провинцияның ең биік нүктесі – Гонгга-Шан теңіз деңгейінен биік орналасқан. Таулар Тибет жотасының Янцзы тақтасымен соқтығысуынан пайда болған. Мұндағы жарылымдардың ішінде 2008 жылғы Сычуань жер сілкінісі кезінде қираған Лонгменшань жарылымы бар. Сычуань алабының солтүстігін, шығысын және оңтүстігін басқа тау тізбектері қоршап тұрады. Олардың ішінде провинцияның солтүстік-шығысындағы Даба таулары бар. Янцзы өзені мен оның салалары Батыс Сычуань мен Сычуань алабындағы таулар арқылы ағып өтеді; осылайша, провинция Янцзы өзені бойында орналасқан ірі қалалардан – Чунцин, Ухань, Нанкин және Шанхай сияқты қалалардан жоғары орналасқан. Провинциядағы Янцзының маңызды салаларының бірі – Сычуаньның орталық бөлігіндегі Мин өзені, ол Янцзыға Ибинде қосылады. Сонымен қатар, Цзялинь, Туо, Ялонг, Ву және Цзиньша өзендері сияқты көптеген өзендер бар. Көбінесе әртүрлі өзендердің төртеуі Сычуань атауының «төрт өзен» деген мағынаны білдіретін қате түсінік ретінде топтастырылады. Провинцияның оңтүстік бөлігі, Панчжуа және Сичаң секілді қалаларды қамтиды, күннөлді климатқа ие, қысқы мезгіл қысқа және жұмсақ, ал жазғы мезгіл ыстыққа дейін жылы болады. Сычуань солтүстік-батыста Цинхаймен, солтүстікте Ганьсумен, солтүстік-шығыста Шэньсимен, шығыста Чунцинмен, оңтүстік-шығыста Гуйчжоумен, оңтүстікте Юньнаньмен және батыста Тибет автономиялық ауданымен шектеседі.
Sichuan consists of two geographically very distinct parts. The eastern part of the province is mostly within the fertile Sichuan basin (which is shared by Sichuan with Chongqing Municipality). The western Sichuan consists of numerous mountain ranges forming the easternmost part of the Tibetan Plateau, which are known generically as the Hengduan Mountains. One of these ranges, the Daxue Mountains, contains the highest point of the province Gongga Shan, at above sea level. The mountains are formed by the collision of the Tibetan Plateau with the Yangtze Plate. Faults here include the Longmenshan Fault which ruptured during the 2008 Sichuan earthquake. Other mountain ranges surround the Sichuan Basin from north, east, and south. Among them are the Daba Mountains, in the province's northeast. The Yangtze River and its tributaries flow through the mountains of western Sichuan and the Sichuan Basin; thus, the province is upstream of the great cities that stand along the Yangtze River further to the east, such as Chongqing, Wuhan, Nanjing, and Shanghai. One of the major tributaries of the Yangtze within the province is the Min River of central Sichuan, which joins the Yangtze at Yibin. There are also a number of other rivers, such as the Jialing River, Tuo River, Yalong River, Wu River, and Jinsha River, and any four of the various rivers are often grouped as the "four rivers" that the name of Sichuan is commonly and mistakenly believed to mean. The southern part of the province, including Panzhihua and Xichang, has a sunny climate with short, very mild winters and very warm to hot summers. Sichuan borders Qinghai to the northwest, Gansu to the north, Shaanxi to the northeast, Chongqing to the east, Guizhou to the southeast, Yunnan to the south, and the Tibet Autonomous Region to the west.
Үлкен панда
Үлкен пандалар бамбук ормандары мен Сычуань провинциясының Миншан таулары сияқты төменгі таулы аймақтарда мекендейді. Пандалардың көп бөлігі Сычуаньда қоныстанған, ал олардың ареалы Шэньси және Гансуға қарай кеңейеді. Өмір сүретін жерінде бамбук көп болғандықтан, пандалардың рационының 99 пайызы бамбуктан, ал қалған 1 пайызы – шағын өсімдіктер мен жануарлардан тұрады. Панда Қытайдың ендігі жері болғандықтан, ол Қытайдың ұлттық символына айналды.
Giant pandas live in bamboo forests and low mountainous areas such as the Minshan Mountains in Sichuan. The majority of the panda population lives in Sichuan, with their range spreading into Shaanxi and Gansu. As it is abundant where they live, pandas' diet consists of 99% bamboo, with small other plants, or small animals consisting of the other 1%. As the panda is native to China, they have become a national symbol of China.
Саясат
Сычуань саясаты, Қытай материгінің барлық басқару институттары сияқты, екі партиялық басқару жүйесімен ұйымдастырылған. Сычуань провинциясының халық үкіметіндегі ең жоғары лауазымды шенеунік – Сычуань губернаторы. Дегенмен, провинцияның екі партиялық басқару жүйесінде губернатордың билігі, Сичуань Коммунистік партиясының партия комитетінің хатшысынан – бұл лауазымды көбінесе "Сычуань ККП партия басшысы" деп атайды – кем.
The politics of Sichuan is structured in a dual party government system like all other governing institutions in mainland China. The governor of Sichuan is the highest ranking official in the People's Government of Sichuan. However, in the province's dual party government governing system, the Governor has less power than the Sichuan Communist Party of China's Party Committee Secretary, colloquially termed the "Sichuan CCP Party Chief".
Экономика
Сычуань – Қытайдың ең ірі 6-провинциялық экономикасы, Батыс Қытайдағы ең ірісі және Хэнань провинциясынан кейін ішкі провинциялар арасында екінші орында. 2021 жылғы мәліметтер бойынша, оның номиналды ЖІӨ-сі 5,385 триллион юань (847,68 миллиард АҚШ доллары) құрады, бұл Түркияның 815 миллиард долларынан жоғары. 2021 жылы ауылдық тұрғындардың жан басына шаққандағы таза табысы 17 575 юань (2760 АҚШ доллары) болды. Қала тұрғындарының жан басына шаққандағы қолданылатын табысы орташа есеппен 41 444 юань (6510 АҚШ доллары) құрады. Сычуань тарихи түрде «Молшықтың провинциясы» деп белгілі. Бұл Қытайдың маңызды ауыл шаруашылығы өндіріс орталықтарының бірі. Күріш және бидайды қоса алғандағы астық – негізгі өнім, 1999 жылы Қытайдағы өндіріс көлемі бойынша бірінші орында тұрды. Коммерциялық дақылдарға цитрус жемістері, қант қамысы, тәтті картоп, шабдалы және жүзім кіреді. 1999 жылы Сычуань барлық провинциялар арасында шошқа етінің ең көп өндірісімен және жібек құрты кокондарының өндірісі бойынша екінші орында болды. Сычуань минералдық ресурстарға бай. Онда ванадий, титан және литийді қоса алғанда, 132-ден астам түрі дәлелденген жер асты минералдық ресурстары бар, және титанның ең ірі қоры Қытайда осында орналасқан. Панси аймағының өзіндегі темірдің 13,3%, титанның 93%, ванадийдің 69% және жалпы елдің кобальтының 83% қоры шоғырланған. Сычуаньда сондай-ақ Қытайдың ең ірі дәлелденген табиғи газ қоры бар (мысалы, Дачжоу газ кені), олардың көп бөлігі дамыған шығыс аймақтарына тасымалданады. Сычуаньдағы маңызды салалардың қатарында әуе-ғарыш және қорғаныс (әскери) өнеркәсібі де бар. Қытайдың бірнеше зымыраны (Ұзақ наурыз зымырандары) және спутниктері Сичан қаласында орналасқан Сичан спутниктік ұшыру орталығынан ұшырылды. Сычуаньдың табиғат ландшафты мен бай тарихи ескерткіштері провинцияны туризм орталығына айналдырды. Үш шатқал бөгеті – Сичуань алқабындағы, көршілес Юньнань провинциясындағы және төменгі ағыстағы су тасқынын бақылау үшін жақын орналасқан Хубэй провинциясындағы Янцзы өзенінде салынған ең үлкен бөгет. Бұл жоспар кейбір тараптардан Қытайдың баламалы энергия көздеріне өтуі және өнеркәсіптік және коммерциялық базаларын одан әрі дамытуға жасаған қадамы ретінде мақталып отыр, бірақ оны жаппай көшіру, археологиялық ескерткіштердің жоғалуы және экологиялық зиян үшін сынға алып отыр.
Sichuan is the 6th largest provincial economy of China, the largest in Western China and the second largest among inland provinces after Henan. As of 2021, its nominal GDP was 5,385 billion yuan (US$847.68 billion), ahead of the GDP of Turkey of 815 billion. In 2021, the per capita net income of rural residents was 17,575 yuan (US$2760). The per capita disposable income of the urbanites averaged 41,444 yuan (US$6510). Sichuan has been historically known as the "Province of Abundance". It is one of the major agricultural production bases of China. Grain, including rice and wheat, is the major product with output that ranked first in China in 1999. Commercial crops include citrus fruits, sugar cane, sweet potatoes, peaches, and grapes. Sichuan also had the largest output of pork among all the provinces and the second largest output of silkworm cocoons in 1999. Sichuan is rich in mineral resources. It has more than 132 kinds of proven underground mineral resources including vanadium, titanium, and lithium is the largest in China. The Panxi region alone possesses 13.3% of the reserves of iron, 93% of titanium, 69% of vanadium, and 83% of cobalt in the whole country. Sichuan also possesses China's largest proven natural gas reserves (such as the Dazhou gas field), the majority of which are transported to more developed eastern regions. Other important industries in Sichuan include aerospace and defense (military) industries. A number of China's rockets (Long March rockets) and satellites were launched from the Xichang Satellite Launch Center, located in the city of Xichang. Sichuan's landscapes and rich historical relics have also made the province a center for tourism. The Three Gorges Dam, the largest dam ever constructed, was built on the Yangtze River in nearby Hubei province to control flooding in the Sichuan Basin, neighboring Yunnan province, and downstream. The plan is hailed by some as China's efforts to shift towards alternative energy sources and to further develop its industrial and commercial bases, but has been denounced for mass resettlement, loss of archeological sites, and ecological damage.
Чэнду жоғары технологиялық кешенді еркін сауда аймағы
Чэнду жоғары технологиялық кешенді еркін сауда аймағы Мемлекеттік кеңестің мақұлдауымен 2010 жылдың 18 қазанында құрылды және 2011 жылдың 25 ақпанында ұлттық қабылдаудан өтті. Ресми түрде 2011 жылдың мамыр айында жұмыс істей бастады. Чэнду жоғары технологиялық кешенді еркін сауда аймағы бұрынғы Чэнду экспорттық өңдеу аймағы және Чэнду бондты логистикалық орталығының негізінде біріктіріліп, кеңейтілді. Ол Чэнду батыс жоғары технологиялық өнеркәсіптік даму аймағында орналасқан, ауданы 4,68 шаршы километр және A, B және C үш аймаққа бөлінген. Өнеркәсіптер ноутбук компьютерлерді, планшет компьютерлерді, кремний пластиналарды, чиптерді қаптауды және сынауды, электрондық компоненттерді, дәл механикалық өңдеуді және биофармацевтикалық өнеркәсіпті қамтиды. Чэнду жоғары технологиялық кешенді еркін сауда аймағы Intel, Foxconn, Texas Instruments, Dell, Morse сияқты әлемнің 500 ірі көпұлтты компанияларын тартты. 2020 жылы Чэнду жоғары технологиялық кешенді еркін сауда аймағының жалпы импорт-экспорт көлемі 549,1 миллиард юаньды құрады (Шуанлиу қосалқы аймағын қоса алғанда), бұл провинцияның жалпы сыртқы сауда импорт-экспорт көлемінің 68% -ын құрайды және үш жыл қатарынан ұлттық кешенді аймақтардың импорт-экспорт көлемі бойынша бірінші орынды иеленді.
Chengdu Hi tech Comprehensive Free Trade Zone was established with the approval of the State Council on October 18, 2010, and passed the national acceptance on February 25, 2011. It was officially operated in May 2011. Chengdu High tech Comprehensive Free Trade Zone is integrated and expanded from the former Chengdu Export Processing Zone and Chengdu Bonded Logistics Center. it is located in the Chengdu West High tech Industrial Development Zone, with an area of 4.68 square kilometers and divided into three areas A, B, and C. The industries focus on notebook computer manufacturing, tablet computer manufacturing, wafer manufacturing, chip packaging testing, electronic components, precision machining, and the biopharmaceutical industry. Chengdu Hi Tech Comprehensive Free Trade Zone has attracted the top 500 multinational enterprises such as Intel, Foxconn, Texas Instruments, Dell, Morse, and so on. In 2020, the Chengdu Hi Tech Comprehensive Free Trade Zone achieved a total import and export volume of 549.1 billion yuan (including the Shuangliu Sub zone), accounting for 68% of the province's total foreign trade import and export volume, ranking first in the national comprehensive insurance zone import and export volume for three consecutive years.
Чэнду экономикалық және технологиялық даму аймағы
Чэнду экономикалық және технологиялық даму аймағы 2000 жылдың ақпан айында мемлекеттік деңгейдегі даму аймағы ретінде бекітілді. Аймақтың қазіргі дамыған ауданы және жоспарланған ауданы бар. Чэнду экономикалық және технологиялық даму аймағы (CETDZ) Сычуань провинциясының астанасы Чэнду қаласының шығысында және Қытайдың оңтүстік-батысындағы көлік және коммуникациялар орталығында орналасқан. Аймақ 20-дан астам елден инвесторлар мен девелоперлерді өз жобаларын іске асыру үшін тартты. Аймақта қолдау көрсетілетін өнеркәсіптер: машина жасау, электроника, жаңа құрылыс материалдары, медицина және тағам өңдеу.
Chengdu Economic and Technological Development Zone was approved as state level development zone in February 2000. The zone now has a developed area of and a planned area of Chengdu Economic and Technological Development Zone (CETDZ) lies east of Chengdu, the capital city of Sichuan Province and the hub of transportation and communication in southwest China. The zone has attracted investors and developers from more than 20 countries to carry out their projects there. Industries encouraged in the zone include mechanical, electronic, new building materials, medicine, and food processing.
Чэнду экспорттық өңдеу аймағы
Чэнду экспорттық өңдеу аймағы) 2000 жылдың сәуір айында Мемлекеттік кеңес тарапынан елдегі алғашқы 15 экспорттық өңдеу аймағының бірі ретінде бекітілді. 2002 жылы мемлекет Сычуань Чэнду экспорттық өңдеу аймағының Батыс бөлігін құруды ратификациялады, жоспарланған ауданы Чэнду жоғары технологиялық аймағының батыс бөлігінде орналасқан.
Chengdu Export Processing Zone ) was ratified by the State Council as one of the first 15 export processing zones in the country in April 2000. In 2002, the state ratified the establishment of the Sichuan Chengdu Export Processing West Zone with a planned area of , located inside the west region of the Chengdu Hi tech Zone.
Чэнду жоғары технологиялық өнеркәсіптік даму аймағы
1988 жылы құрылған Чэнду жоғары технологиялық өнеркәсіптік даму аймағы 1991 жылы ең алғашқы ұлттық жоғары технологиялық даму аймақтарының бірі ретінде мақұлданды. 2000 жылы ол АТЭС-ке ашылды және Қытайдың Ғылым және технология министрлігі жүргізген кезекті бағалау шараларында ұлттық жоғары технологиялы даму аймағы ретінде мойындалды. Ол Қытайдағы 53 ұлттық жоғары технологиялық даму аймағының ішінде жан-жақты күш-қуаты бойынша 5-ші орында тұр. Чэнду жоғары технологиялық даму аймағының ауданы , Оңтүстік және Батыс парктерінен тұрады. Құрылысы жоспарланған қаланың орталық бөлігіне сүйене отырып, Оңтүстік парк ғылыми және технологиялық инновациялар, инкубациялық ҒЗТК, заманауи қызмет көрсету индустриясы және бас кеңсе экономикасы жетекші рөл атқаратын, жаңартылған ғылым және технология индустриялық паркін құруға бағытталған. Бағдарламалық жасақтама индустриясын дамытуға басымдық берілді. "Чэнду Дуцзянян Цзиучайгоу" алтын туристік дәлізінің екі жағында орналасқан Батыс парк толыққанды қолдау функцияларымен индустриалды кластерлеуге бағытталған кешенді индустриялық парк құруды көздейді. Батыс парк үш маңызды салаға басымдық береді: электрондық ақпарат, биомедицина және дәл механика.
Established in 1988, Chengdu Hi tech Industrial Development Zone was approved as one of the first national hi tech development zones in 1991. In 2000, it was open to APEC and has been recognized as a national advanced hi tech development zone in successive assessment activities held by China's Ministry of Science and Technology. It ranks 5th among the 53 national hi tech development zones in China in terms of comprehensive strength. Chengdu Hi tech Development Zone covers an area of , consisting of South Park and West Park. By relying on the city sub center, which is under construction, South Park is focusing on creating a modernized industrial park of science and technology with scientific and technological innovation, incubation R&D, modern service industry, and Headquarters economy playing leading roles. Priority has been given to the development of the software industry. Located on both sides of the "Chengdu Dujiangyan Jiuzhaigou" golden tourism channel, the West Park aims at building a comprehensive industrial park targeting industrial clustering with complete supportive functions. West Park gives priority to three major industries i. e. electronic information, biomedicine, and precision machinery.
Миянян жоғары технологиялық өнеркәсіптік даму аймағы
Миянян жоғары технологиялық индустриялық даму аймағы 1992 жылы құрылды, жоспарланған аумағы – [аумақтың мөлшері]. Аймақ Чэнду қаласынан 96 километр қашықтықта орналасқан және Миянян әуежайынан [қашықтық] қашықтықта. Құрылғаннан бері аймақта 177,4 миллиард юань өнеркәсіптік өнім, 46,2 миллиард юань жалпы ішкі өнім және 6,768 миллиард юань салық түсімдері жинақталды. Аймақта 136-дан астам жоғары технологиялық кәсіпорын бар, олардың үлесі жалпы өнеркәсіптік өнімнің 90% астамын құрайды. Аймақ электрондық ақпарат индустриясы, биологиялық медицина, жаңа материалдар, сондай-ақ моторлық көліктер мен олардың бөлшектерін өндіру саласында жетекші болып табылады.
Mianyang Hi Tech Industrial Development Zone was established in 1992, with a planned area of The zone is situated 96 kilometers away from Chengdu and is away from Mianyang Airport. Since its establishment, the zone accumulated 177.4 billion yuan of industrial output, 46.2 billion yuan of gross domestic product, and fiscal revenue of 6.768 billion yuan. There are more than 136 high tech enterprises in the zone and they accounted for more than 90% of the total industrial output. The zone is a leader in the electronic information industry, biological medicine, new materials, and the production of motor vehicles and parts.
Көлік
Мыңжылдықтар бойы Сычуаньның таулы және өзендерге толы ландшафты көлік инфрақұрылымын дамытуға зор кедергі келтірді, ал Сычуань алқабынан шығу жолдарының жетіспеуі аймақтың шалқап жатуына себеп болды. 1950 жылдардан бері Цинлинь тауының солтүстігі мен Башан тауының шығысы арқылы көптеген тас жолдар мен теміржолдар салынды. Янцзы және оның оңтүстік және батыстағы салалары арқылы салынған ондаған көпірлер Юньнань және Тибетпен байланысты жақсартты.
For millennia, Sichuan's rugged and riverine landscape presented enormous challenges to the development of transportation infrastructure, and the lack of roads out of the Sichuan Basin contributed to the region's isolation. Since the 1950s, numerous highways and railways have been built through the Qinling in the north and the Bashan in the east. Dozens of bridges across the Yangtze and its tributaries to the south and west have brought greater connectivity with Yunnan and Tibet.
Әуежайлар
Чэнду Шуанлиу халықаралық әуежайы Қытай материктік бөлігіндегі ең көп келушілерді қабылдайтын төртінші әуежай болып табылады. 2015 жылы ол әлемдегі ең көп келушілерді қабылдайтын 30 әуежайдың ішінде болды және Батыс және Орталық Қытайдағы ең көп келушілерді қабылдайтын әуежай еді. 2013 жылы ол Қытайда жүк тасымалы бойынша бесінші орында тұрды. Чэнду әуежайы Сычуань әуежолдары, Чэнду әуежолдары, Шэньчжэнь әуежолдары, Тибет әуежолдары, Қытайдың Оңтүстік әуежолдары, Қытайдың Шығыс әуежолдары, Lucky Air және Air China әуекомпанияларының хабы болып табылады. 2021 жылы Шуанлиу әуежайымен қатар Чэнду Тяньфу халықаралық әуежайы да ашылды. Чэнду әуежайлары 53 елден келген шетелдік азаматтар үшін 144 сағатқа дейін визасыз транзит мүмкіндігін ұсынады.
Chengdu Shuangliu International Airport is the 4th busiest airport in mainland China. It was among the world's top 30 busiest airports in 2015, and the busiest in western and central China. It was also the fifth busiest airport in terms of cargo traffic in China in 2013. Chengdu airport is the hub of Sichuan Airlines, Chengdu Airlines, Shenzhen Airlines, Tibet Airlines, China Southern Airlines, China Eastern Airlines, Lucky Air, and Air China. Alongside Shuangliu Airport, Chengdu Tianfu International Airport has opened in 2021. Chengdu airports are also 144 hour transit visa free airports for foreigners from 53 countries.
Жылдам жолдар
2007 жылдың 3 қарашасында Сычуань көлік бюросы үш жылдық құрылыстан кейін Суйнин-Чунцин тас жолының аяқталғанын хабарлады. Жолдың Чунцин бөлігі аяқталғаннан кейін, тас жол Чэнду-Нанчон тас жолымен жалғасып, Чэндудан Чунцинге дейінгі ең қысқа тас жол қалыптасты. Жаңа тас жол Чэнду мен Чунцин арасындағы бұрынғы жолдан қысқа болғандықтан, екі қала арасындағы сапар уақыты бір сағатқа азайды, енді екі жарым сағатқа созылады. Суй Ю тас жолы – жылдамдық шегі бар төрт қатарлы эстакада. Жалпы инвестиция көлемі 1,045 миллиард юаньды құрады.
On 3 November 2007, the Sichuan Transportation Bureau announced that the Suining Chongqing Expressway was completed after three years of construction. After the completion of the Chongqing section of the road, the expressway connected Chengdu Nanchong Expressway and formed the shortest expressway from Chengdu to Chongqing. The new expressway is shorter than the pre existing road between Chengdu and Chongqing; thus journey time between the two cities was reduced by an hour, now taking two and a half hours. The Sui Yu Expressway is a four lane overpass with a speed limit of The total investment was 1.045 billion yuan.
Темір жол
China Railway Chengdu Group компаниясының штаб-пәтері Сычуань провинциясының астанасы Чэнду қаласында орналасқан. Ол Сычуань, Чунцын және Гуйчжоу облыстарындағы теміржол жүйелерін басқарады. Сычуаньдағы маңызды темір жолдарға Баоцзи–Чэнду, Чэнду–Чунцын, Чэнду–Куньмин, Нейцзян–Куньмин, Суйнин–Чунцын және Чэнду–Дачжоу темір жолдары жатады. Сычуаньдағы жоғары жылдамдықты темір жолдарға Чэнду–Чунцын жоғары жылдамдықты темір жолы, Сиань–Чэнду жоғары жылдамдықты темір жолы, Чэнду–Гуйян жоғары жылдамдықты темір жолы және Чэнду–Куньмин жоғары жылдамдықты темір жолы кіреді. Чэнду мен Дуцзянян қалаларын байланыстыратын қала маңындағы темір жол бар.
China Railway Chengdu Group is headquartered in Chengdu, the capital of Sichuan Province, managing railway systems in Sichuan, Chongqing, and Guizhou. Sichuan's major railways in Sichuan include the Baoji–Chengdu, Chengdu–Chongqing, Chengdu–Kunming, Neijiang–Kunming, Suining–Chongqing, and Chengdu–Dazhou railways. High speed railways in Sichuan include the Chengdu–Chongqing high speed railway, Xi'an Chengdu high speed railway, Chengdu Guiyang high speed railway, and Chengdu–Kunming high speed railway. A suburban railway connects Chengdu and Dujiangyan.
Демография
Облыстың халқының көп бөлігі – ханьқытайлар (облыс халқының 95%), олар алыс батыс аймақтардан басқа, аймақтың барлық жерінде шашырап орналасқан. Сондықтан, Тибет, И, Цян және Нахи халықтарының айтарлықтай азшылықтары қолайсыз ауа райы мен табиғи апаттарға ұшыраған, экологиялық тұрғыдан осал және кедейлікте күйзелген батыс бөлігінде тұрады. Сычуань провинциясының астанасы Чэндуде 30 000 тұрақты тибет тұрғыны және 200 000-ға дейін тибеттік көшпенді тұрғыны бар. Шығыс Липо, И немесе Лису халықтарымен бірге, сондай-ақ А Хмао да провинцияның этникалық топтарының қатарында. Сычуань, Чунцин тікелей басқарылатын муниципалитетке айналғанға дейін Қытайдың ең көп халқы бар провинциясы болды; қазір Гуандун, Шандоң және Хэнань провинцияларынан кейін төртінші орында тұр. 1832 жылы Сычуань Қытайдағы 18 провинцияның ішінде ең көп халқы бар провинция болып есептелді, сол кездегі халық саны шамамен 21 миллионды құрады. Кеңес Одағы тараған 1991 жылға дейін ол әлемдегі халық саны бойынша үшінші субұлттық бірлік болды (Үндістанның Уттар-Прадеш штаттары, Ресейлік КСР және Махараштрадан кейін). Бұл 100 миллион адамға жеткен сегіз субұлттық бөлімнің бірі (Уттар-Прадеш, Ресейлік КСР, Махараштра, Сычуань, Бихар, Шандоң, Гуандун және Пенджаб). Қазіргі уақытта ол 10-шы орында тұр.
The majority of the province's population is Han Chinese (95% of the provincial population), who are found scattered throughout the region except for the far western areas. Thus, significant minorities of Tibetan, Yi, Qiang, and Nakhi people reside in the western portion that is impacted by inclement weather and natural disasters, environmentally fragile, and impoverished. Sichuan's capital of Chengdu is home to a large community of Tibetans, with 30,000 permanent Tibetan residents and up to 200,000 Tibetan floating population. The Eastern Lipo, included with either the Yi or the Lisu people, as well as the A Hmao, also are among the ethnic groups of the provinces. Sichuan was China's most populous province before Chongqing became a directly controlled municipality; it is currently the fourth most populous, after Guangdong, Shandong, and Henan. As of 1832, Sichuan was the most populous of the 18 provinces in China, with an estimated population at that time of 21 million. It was the third most populous sub national entity in the world, after Uttar Pradesh, India, and the Russian Soviet Federative Socialist Republic until 1991, when the Soviet Union was dissolved. It is also one of the only eight subnational divisions to ever reach 100 million people (Uttar Pradesh, Russian RSFSR, Maharashtra, Sichuan, Bihar, Shandong, Guangdong, and Punjab). It is currently ranked 10th.
Дін
Сычуаньда басым діндер – қытай халық діндері, даосизм және қытай буддизмі. 2007 және 2009 жылдары жүргізілген сауалнамалар бойынша, халықтың 10,6 пайызы ата-бабаларға сеніп, олардың құлшылығына қатысады, ал халықтың 0,68 пайызы өзін христиан деп жариялайды. 2012 жылы Чэнду қаласында Хабад еврей орталығы ашылды, бес рет көшірілгеннен кейін Ухуу ауданында тұрақты орналасқан жері анықталды.
The predominant religions in Sichuan are Chinese folk religions, Taoist traditions, and Chinese Buddhism. According to surveys conducted in 2007 and 2009, 10.6% of the population believes and is involved in cults of ancestors, while 0.68% of the population identifies as Christian. A Chabad Jewish Center was established in Chengdu in 2012, after moving five times, a permanent location was secured at Wuhou District.
Мәдениет
Сычуань халқы (сычуань тілінде: 巴蜀人 Ba1su2ren2; IPA: ; сондай-ақ 川人, 川渝人, 四川人 немесе 巴蜀民系) – негізінен Сычуань провинциясында және көршілес Чунцин муниципалитетінде тұратын ханьқытайларының бір тобы. Б.з.д. 9 ғасырдан бастап Шу (Чэнду жазығында) және Ба (алғашқы астанасы Хубэй провинциясының Энши қаласында болған және Хан аңғарының бір бөлігін бақылаған) екі қарсыласатын мемлекеттердің мәдени және әкімшілік орталықтары ретінде пайда болды. Ақырында, Цинь әулеті Шу және Ба мемлекеттерін жойды, бірақ Цинь үкіметі Сычуаньның технологиялық және ауыл шаруашылық дамуын жеделдетіп, оны Сары өзен аңғарымен салыстыруға мүмкіндік берді. Қазір жойылған Ба-Шу тілі Цинь дәуіріндегі қоныс аударушылардан шыққан және қазіргі Орта қытай тілінен ертегіде бөлініп шыққандығын көрсетеді. Юань және Мин әулеттері кезінде соғыстар мен оба эпидемиясы салдарынан аймақтың халқы азайды, ал Хубэйдің қазіргі аудандарынан келген қоныс аударушылар бұрынғы жалпы қытай тілін жаңа стандартпен алмастырды. Цзяню қаласында орналасқан Ли Бай ескерткіші – Тан әулетінің (618–907) қытай ақыны Ли Байдың есіне арналған мұражай, ол өскен жерде салынған. Құрылысы 1962 жылы оның қайтыс болғандығының 1200 жылдығына орай басталды, 1981 жылы аяқталды және 1982 жылдың қазан айында жұртшылыққа ашылды. Ескерткіш классикалық Тан бағы стилінде салынған. 2003 жылы Сычуаньда "88 өнер ұжымы, 185 мәдениет орталығы, 133 кітапхана және 52 мұражай" болды. Сычуаньдағы компаниялар сонымен қатар 23 телесериал және бір фильм өндірді.
The Sichuanese people (Sichuanese: 巴蜀人 Ba1su2ren2; IPA: ; alternatively 川人, 川渝人, 四川人 or 巴蜀民系) are a subgroup of Han Chinese living in mostly Sichuan province and the neighboring Chongqing municipality. Beginning from the 9th century BC, Shu (on the Chengdu Plain) and Ba (which had its first capital at Enshi City in Hubei and controlled part of the Han Valley) emerged as cultural and administrative centers where two rival kingdoms were established. Although eventually, the Qin dynasty destroyed the kingdoms of Shu and Ba, the Qin government accelerated the technological and agricultural advancements of Sichuan making it comparable to that of the Yellow River Valley. The now extinct Ba–Shu language was derived from Qin era settlers and represents the earliest documented division from what is now called Middle Chinese. During the Yuan and Ming dynasties, the population of the area was reduced through wars and the bubonic plague, and settlers arrived from the area of modern Hubei, replacing the earlier common Chinese with a new standard. The Li Bai Memorial, located in Jiangyou, is a museum in memory of Li Bai, a Chinese poet of Tang China (618–907) built at the place where he grew up. The building was begun in 1962 on the occasion of the 1200th anniversary of his death, completed in 1981, and opened to the public in October 1982. The memorial is built in the style of the classic Tang garden. In 2003, Sichuan had "88 art performing troupes, 185 culture centers, 133 libraries, and 52 museums". Companies based in Sichuan also produced 23 television series and one film.
Тілдер
Сычуань халқы бір кездері Минь династиясы кезінде жойылып кетуден бұрын Ба Шу немесе Ежелгі Сычуань деп аталатын сөйлеу қытай тілінің әртүрлі түрлерін қолданған. Қазір олардың көпшілігі Сычуань мандарин тілінде сөйлейді. Кейбір лингвистер Минцзян диалектілері Ежелгі Сычуань тілінің шынайы ұрпағы деп санайды, бірақ Минцзян диалектілері Ежелгі Сычуань тілінен немесе Оңтүстік-Батыс Мандарин тілінен шыққандығы туралы нақты дәлел жоқ. Сычуань тілдері негізінен қытай-тибет тілдерінің үш кіші топтарының мүшелері болып табылады. Сычуаньда сөйлейтін қытай тілінің ең көп таралған түрі Сычуань тілі болып табылады, ол Сычуань, Чунцин және Тибет автономиялық аймағының кейбір бөліктеріндегі лингва-франка болып табылады. Сычуань тілі жалпы алғанда мандарин қытай тілінің диалектісі ретінде саналса да, ол стандартты қытай тілінен фонологиясы, сөздік қоры және тіпті грамматикасы жағынан ерекшеленеді. Миньцзян диалектісін басқа мандарин диалектілерін сөйлейтіндер түсіну үшін әсіресе қиын. Батыс Сычуаньдағы Гарзе тибет автономиялы префектурасы мен Нгава тибет және Цян автономиялы префектурасында тибет және Цян халқы тұрады. Тибеттіктер тибет тілдері болып табылатын Хамс және Амдо тибет тілдерінде, сондай-ақ әртүрлі Цянг тілдерінде сөйлейді. Цянгтар Цянг тілдерінде және көбінесе тибет тілдерінде сөйлейді. Сычуаньның оңтүстігіндегі Ляншань И автономиялық префектурасының И халқы Ноусу тілін айтады, бұл лоло-бирман тілдерінің бірі; И 1974 жылы стандартталған иі жазуын қолдана отырып жазылады. Оңтүстік-Батыс ұлттар университеті Қытайдың ең көрнекті тибеттану кафедраларының біріне ие, ал Оңтүстік-Батыс азшылықтар баспасы азшылық тілдеріндегі әдебиеттерді басып шығарады. Сычуаньның азшылықты мекендейтін аймақтарында екі тілді белгілер және мемлекеттік мектептерде мандарин емес азшылық тілдерінде оқыту бар.
The Sichuanese once spoke their variety of Spoken Chinese called Ba Shu Chinese, or Old Sichuanese before it became extinct during the Ming dynasty. Now most of them speak Sichuanese Mandarin. The Minjiang dialects are thought by some linguists to be a bona fide descendant of Old Sichuanese, but there is no conclusive evidence whether Minjiang dialects are derived from Old Sichuanese or Southwestern Mandarin. The languages of Sichuan are primarily members of three subfamilies of the Sino Tibetan languages. The most widely used variety of Chinese spoken in Sichuan is Sichuanese, which is the lingua franca in Sichuan, Chongqing, and parts of the Tibet Autonomous Region. Although Sichuanese is generally classified as a dialect of Mandarin Chinese, it is highly divergent in phonology, vocabulary, and even grammar from Standard Chinese. The Minjiang dialect is especially difficult for speakers of other Mandarin dialects to understand. Garzê Tibetan Autonomous Prefecture and Ngawa Tibetan and Qiang Autonomous Prefecture in western Sichuan are populated by Tibetans and Qiang people. Tibetans speak the Khams and Amdo Tibetan, which are Tibetic languages, as well as various Qiangic languages. The Qiang speak Qiangic languages and often Tibetic languages as well. The Yi people of Liangshan Yi Autonomous Prefecture in southern Sichuan speak the Nuosu language, which is one of the Lolo Burmese languages; Yi is written using the Yi script, a syllabary standardized in 1974. The Southwest University for Nationalities has one of China's most prominent Tibetology departments and the Southwest Minorities Publishing House prints literature in minority languages. In the minority inhabited regions of Sichuan, there is bilingual signage and public school instruction in non Mandarin minority languages.
Сычуань брокаты
Қытай тілінде "Шу жібесі" (蜀錦) деп белгілі Сычуань жібегі, өте көне болғандықтан "Қытайдағы жібектің анасы" деп аталады. Бұл өрнек тігу техникасы ежелгі Шу патшалығының Чэнду қаласында пайда болған. Ол Жібек жолы бойындағы аймақтарда кең танымал болды, бұл бірінші мыңжылдықта өрнектердің "шетелденуіне" (экзотизациясына) әкелді, көптеген үлгілер Соғдиядан және Орталық Азияның басқа аймақтарынан келген. Суй кітабында айтылғандай, 605 жылы "батыс үлгісінде" жібек өндіретін Сычуань шеберханаларының басшысы Хэ Чоу деген адам болған, оның аты Соғдиялық тегін көрсетеді. Шыңжаң (Қытай Түркістаны) және Цинхай (Түйхун мемлекеті) аймақтарында қазылған көптеген жібек бұйымдары Сычуаньда жасалғаны анықталды.
Commonly known as "Shu brocade" (蜀錦) in Chinese, Sichuan brocade is referred to as the "mother of brocade in China" given its age. This technique of embroidery originates in the capital city of Chengdu during the time of the Ancient Kingdom of Shu. It enjoyed high popularity throughout the regions along the Silk Road, which stimulated an "exoticization" of the embroidery designs during the 1st millennium, with most of the patterns imported from Sogdia and other parts of Central Asia. According to the Book of Sui, in the year 605 AD, the head of the Sichuan ateliers producing silks in the "western style" was a certain He Chou, a name which betrays his Sogdian origins. Most of the silk products unearthed in Xinjiang (Chinese Turkestan) and Qinghai (Tuyuhun Kingdom) confirmed to be manufactured in Sichuan.
Ас мәзірі
Сычуань өзінің өте дәмді тағамдарымен және ылғалды климатының арқасында Сычуань бұрышын қолдануымен әйгілі. Сычуаньдықтар өз тағамдарымен мақтанады, ол қытай тағамдарының төрт ұлы дәстүрінің бірі ретінде танымал. Мұндағы асхананың әртүрлілігін сипаттау үшін "бір тағам, бір пішін, жүздеген тағам, жүздеген дәм" деген мақал бар. Сычуань тағамдарының ең басты ерекшеліктері төрт сөзбен сипатталады: өткір, ыстық, жаңа және хош иісті. Сычуань тағамдары бүкіл Қытайда танымал, сондай-ақ Сычуань аспазшылары да. Сычуаньның тағы бір танымал дәмді тағамы – ыстық қазан. Ыстық қазан – шығыс азиялық түрлі тағамдар мен ингредиенттерден тұратын қытай сорпасы, ол ас үстелінде қайнап тұрған қоймада дайындалады. Ыстық қазан қайнап тұрғанда, ингредиенттер қазанға салынып, үстел басында пісіріледі. Әдетте ыстық қазанға жұқалап кесілген ет, жапырақты көкөністер, саңырауқұлақтар, уонтон, жұмыртқадан жасалған пельмень, тофу және теңіз өнімдері қосылады. Пісірілген тағамды көбінесе соусқа мақтап жейді.
Sichuan is well known for its spicy cuisine and use of Sichuan peppers due to its humid climate. The Sichuanese are proud of their cuisine, known as one of the Four Great Traditions of Chinese cuisine. The cuisine here is of "one dish, one shape, hundreds of dishes, hundreds of tastes", as the saying goes, to describe its acclaimed diversity. The most prominent traits of Sichuanese cuisine are described by four words: spicy, hot, fresh, and fragrant. Sichuan cuisine is popular in the whole nation of China, and so are Sichuan chefs. Another famous Sichuan delicacy is hot pot. Hot pot is a Chinese soup containing a variety of East Asian foodstuffs and ingredients, prepared with a simmering pot of soup stock at the dining table. While the hot pot is kept simmering, ingredients are placed into the pot and cooked at the table. Typical hot pot dishes include thinly sliced meat, leaf vegetables, mushrooms, wontons, egg dumplings, tofu, and seafood. The cooked food is usually eaten with a dipping sauce.