Юта штатындағы Сан-Рафаэль дөңгелегі – тау жыныстарынан тұзған үлкен геологиялық құрылым. Көтеріліс, каньондар, шатқалдар мен месалар бар. Геология, туризм.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Эмери округінде, Юта штаты, АҚШ-тағы геологиялық құрылым
Geologic formation in Emery County, Utah, United States
Сан-Рафаэль дөңгелегі – АҚШ-тың оңтүстік-орталық Ютасында, Грин-Риверден шамамен 16 миль (26 км) батысқа қарай орналасқан ірі геологиялық нысан. Сан-Рафаэль дөңгелегі құмтас, тақтатас және әктастан тұратын алып күмбез пішіндес антиклиннен құралған, ол 60-40 миллион жыл бұрын палеоцендік Ларамидтік орогенез кезінде жоғары көтерілген. Одан бері сирек болғанымен, күшті тасқын сулар шөгінді тау жыныстарын көптеген аңғарларға, каньондарға, шатқалдарға, үстірттерге, төбелерге және шөлейттерге дейін эрозиялап тоздырды. Дөңгелек Колорадо үстіртінің физиографиялық аймағының бір бөлігі болып табылады.
The San Rafael Swell is a large geologic feature located in south central Utah, United States about 16 mile (26 km) west of Green River. The San Rafael Swell, measuring approximately , consists of a giant dome shaped anticline of sandstone, shale, and limestone that was pushed up during the Paleocene Laramide Orogeny 60–40 million years ago. Since that time, infrequent but powerful flash floods have eroded the sedimentary rocks into numerous valleys, canyons, gorges, mesas, buttes, and badlands. The swell is part of the Colorado Plateau physiographic region.
География
Interstate 70 Swell-ді солтүстік және оңтүстік бөліктерге бөледі және аймаққа жалғыз мемлекетаралық қатынас жолын қамтамасыз етеді. Swell толығымен Эмери округінің ішінде орналасқан. Солтүстік Swell-ді негізінен Сан-Рафаэль өзені кесіп өтеді, ал оңтүстік Swell-ді негізінен Мадди-Крик кесіп өтеді, ол ақырында Фримонт өзенімен қосылып, Юта штатының Хэнксвилл қаласының солтүстік-шығысында Дертті Шайтан өзеніне айналады. Дертті Шайтан өзені оңтүстікке қарай Колорадо өзеніне құяды, ал Сан-Рафаэль өзені Грин өзеніне қосылады, ол да Колорадо өзеніне құяды. Мадди-Крик Swell-дің батыс жиегінен басталып, Мадди-Крик шатқалынан шығып, Кейневилл маңындағы Блю-Хиллз Бэдлендс арқылы Фримонт өзенімен қосылған жерге дейін ағып өтеді.
Interstate 70 divides the Swell into northern and southern sections, and provides the only interstate access to the region. The swell lies entirely within Emery County. The northern Swell is drained mainly by the San Rafael River, while the southern Swell is drained mainly by Muddy Creek, which eventually joins the Fremont River to become Dirty Devil River northeast of Hanksville, Utah. The Dirty Devil River flows southward into the Colorado River, while the San Rafael River joins the Green River before it also flows into the Colorado. Muddy Creek cuts into the western edge of the Swell, exits at Muddy Creek Gorge, and then flows across the Blue Hills Badlands near Caineville to its confluence with the Fremont River.
Геология
Сан-Рафаэль толқыны шамамен 60 миллион жыл бұрын Ларамид оргенезі кезінде тереңге көмілген кембрийге дейінгі жыныстардың жарылуы немесе сынуынан пайда болды. Қазіргі Суеллдің астындағы осы "негізгі" жыныстар айналасындағы аймақтарға қатысты жоғары көтеріліп, үстіндегі шөгінді жыныстарды антиклин деп аталатын күмбез тәрізді пішінге бүктірді. Бұл құрылым қорап үстіне жабысқан жамылғылар тізбесіне ұқсас. Одан бері ағын судың үздірсіз күші геологиялық қабаттарды тоздырып, Суеллдің ортасында көне жыныстарды, ал шеттерінде жас жыныстарды ашыққа шығарды. Көптеген әсерлі жер бедерлеріне құрамында Юралық Навахо құмтасы, Юралық Уингейт құмтасы және Пермдік Коконино құмтасы сияқты тозуға төзімді жыныстар кіреді. Суеллдің шығыс жағындағы бүктелу батыс жағына қарағанда тік, және осы шығыс жағы Сан-Рафаэль рифі деп аталады. Сан-Рафаэль өзені мен Мадди-Крик жоғарыдағы Уассатш платосынан басталып, Рифтің көтерілуі арқылы тікелей кесіп өтеді, бұл оларды Рифтің көтерілуінен бұрын пайда болған өзендер деп көрсетеді. Суеллдің бір бөлігінде Марс планетасына ұқсас географиялық ерекшеліктер бар. Осы себептерге байланысты Марс қоғамы аймақта Марс шөлді зерттеу стансасын Марстың аналогы ретінде құруға шешім қабылдады.
The San Rafael Swell was formed when deeply buried Precambrian rocks faulted, or broke, during the Laramide orogeny, about 60 million years ago. These "basement" rocks below the present day Swell moved upwards relative to the surrounding areas and caused the overlying sedimentary rocks to fold into a dome like shape called an anticline. The resulting structure is analogous to a series of blankets draped over a box. Since that time, the relentless force of running water has eroded the geologic layers, resulting in older rocks becoming exposed in the middle of the Swell, and younger rocks exposed around the edges. Many of the most impressive landforms are composed of more resistant rocks, including the Jurassic Navajo Sandstone, Jurassic Wingate Sandstone, and Permian Coconino Sandstone. The folding is much steeper on the eastern edge of the Swell than in the west, and this eastern edge is referred to as the San Rafael Reef. Both the San Rafael River and Muddy Creek drain out of the high Wasatch Plateau and the cut directly across the uplift of the Reef, which marks them as superimposed streams, pre dating the time of the uplift. Part of the Swell has geographic features that resemble Mars. The Mars Society decided to set up the Mars Desert Research Station in the area as a Mars analog for such reasons.
Экология
Сан-Рафаэль үстіртінде өсімдіктердің эндемизмі жоғары, көптеген туған жерлік өсімдіктер әлемде басқа еш жерде табылмайды. Мысалы, қауіпті жағдайдағы Сан-Рафаэль кактусы (Pediocactus despainii).
The San Rafael Swell is an area of high plant endemism, with many native plants occurring nowhere else in the world. An example is the endangered San Rafael cactus (Pediocactus despainii).
Тарих
Фримонт, Пайют және Уте сияқты Американың түпкілікті мәдениеттерінің іздері Сан-Рафаэль толқынында пиктографтар мен петроглифтер панельдері түрінде жиі кездеседі. Мысалдарға Миллсайт тас өнері және Бакхорн суреттерінің панелі жатады, олар Барьер каньон мәдениеті мен Фримонт мәдениеті қалдырған. Шамамен 1776 жылдан 1850 жылдардың ортасына дейін Ескі испан сауда жолы толқын арқылы (немесе солтүстігінен) өтті. Соңғы 150 жылда толқынның аймақтары қой мен мал жаюға, сондай-ақ уран өндіруге пайдаланылды. Толқынның ішкі бөлігіндегі көптеген қиыршық тас жолдар бастапқыда уран өндіру іс-шараларын қамтамасыз ету үшін салынған. Прайс, Грин Ривер, Хэнксвилл, Феррон, Касл Дейл және Хантингтон қалаларымен қоршалған болса да, толқынның өзі тұрақты тұрғындарды ұстамайды. Голливуд режиссерлері толқынды шетелдік планеталардың түсірілім орны ретінде пайдаланды, соның ішінде 2009 жылғы «Жұлдыз жолы» фильміндегі Вулкан планетасы және «Галактикалық ізденіс» фильміндегі шетелдік әлем. 2002 жылы Юта штатының губернаторы Майк Ливитт Сан-Рафаэль толқынынан ұлттық ескерткіш құруды ұсынды. Ежелгіліктер заңына сәйкес мұндай ескерткіш құруға құқылы президент Джордж Буш Ливитттің ұсынысын қарастырмады. Сан-Рафаэль толқынын ұлттық ескерткіш ретінде тағайындау туралы идея 2010 жылы АҚШ Ішкі істер министрлігінің құжатында қайта көтерілді. 2018 жылдың мамыр айында АҚШ өкілі Джон Кертис бұл аймақты «Юралық ұлттық ескерткіш» деп аталатын ұлттық ескерткіш ету туралы заң жобасын ұсынды.
Evidence of Native American cultures, including the Fremont, Paiute, and Ute, is common throughout the San Rafael Swell in the form of pictograph and petroglyph panels. Examples are the Millsite Rock Art and the Buckhorn Draw Pictograph Panel, with rock art left by the Barrier Canyon Culture and the Fremont Culture. From about 1776 to the mid 1850s the Old Spanish Trail trade route passed through (or just north of) the Swell. In the past 150 years, areas of the Swell have been used for the grazing of sheep and cattle, as well as for uranium mining. Many of the gravel roads in the interior of the swell were originally used to service the uranium mining activities. Although surrounded by the communities of Price, Green River, Hanksville, Ferron, Castle Dale, and Huntington, the Swell itself does not support permanent residents. The Swell has been used by Hollywood filmmakers as a location setting for alien planets, including the Planet Vulcan in the 2009 film Star Trek and the alien world in Galaxy Quest. In 2002, Governor Mike Leavitt of Utah proposed the creation of a San Rafael Swell National Monument. President George W. Bush, who had authority to create such a monument under the Antiquities Act, never acted on Leavitt's proposal. The idea of federal designation of the San Rafael Swell as a national monument resurfaced in 2010 in a US Department of the Interior document. In May 2018, US Representative John Curtis put forward a bill to make the area a national monument, to be called "Jurassic National Monument."
Сан-Рафаэль демалыс аймағы
Аймақты АҚШ Жерді басқару бюросы басқарады. 2019 жылдың 12 наурызында Эмери округінің мемлекеттік жерді басқару туралы заңы Дингл табиғи ресурстар заңының бөлігі ретінде қабылданды. Бұл мәртебеге сәйкес, шамамен 217 000 акр жер Сан-Рафаэль шұңқыры демалыс аймағы ретінде қорғалды. Сан-Рафаэль шұңқыры демалыс аймағының төңірегінде Джон Д. Динглдің кіші табиғатты қорғау, басқару және демалыс заңының аясында мына жабайы аймақтар конгресс шешімімен белгіленді: Үлкен жабайы жылқы үстіртінде (18,192 акр), Салқын шайыну (11,001 акр), Devil's Canyon (8,675 акр), Eagle Canyon (13,832 акр), Horse Valley (12,201 акр), Little Ocean Draw (20,660 акр), Little Wild Horse Canyon (5,479 акр), Lower Last Chance (19,339 акр), Мексика тауы (76,413 акр), Ортаңғы жабайы жылқы үстіртінде (16,343 акр), Muddy Creek (98,023 акр), Red's Canyon (17,325 акр), Сан-Рафаэль рифі (60,442 акр) және Сид тауы (49,130 акр). Мал жаюға рұқсат тек осылай белгіленбеген шұңқырдың бөліктерінде ғана беріледі. Сан-Рафаэль шұңқыры, Юта штатының көп бөлігі сияқты, Юта мектебі мен мекемелік сенімдік жерлер басқармасы басқаратын жерлермен де толық. Гоблин аңғары мемлекеттік паркі Сан-Рафаэль шұңқырының оңтүстік-шығыс жиегінде орналасқан.
The area is managed by the US Bureau of Land Management. On March 12, 2019, the Emery County Public Land Management Act was signed into law as the Dingell Natural Resources Act. As part of this designation, approximately 217,000 acres were protected as the San Rafael Swell Recreation Area. The following wilderness areas were congressionally designated around the San Rafael Swell Recreation Area as part of the John D. Dingell. Jr. Conservation, Management, and Recreation Act: Big Wild Horse Mesa (18,192 acres), Cold Wash (11,001 acres), Devil's Canyon (8,675 acres), Eagle Canyon (13,832 acres), Horse Valley (12,201 acres), Little Ocean Draw (20,660 acres), Little Wild Horse Canyon (5,479 acres), Lower Last Chance (19,339 acres), Mexican Mountain (76,413 acres), Middle Wild Horse Mesa (16,343 acres), Muddy Creek (98,023 acres), Red's Canyon (17,325 acres), San Rafael Reef (60,442 acres), and Sid's Mountain (49,130 acres). Cattle grazing is only allowed in parts of the Swell that are not designated as such. The San Rafael Swell is also dotted with sections of land managed by the Utah School and Institutional Trust Lands Administration, as is much of the state of Utah. Goblin Valley State Park is on the southeastern edge of the San Rafael Swell.
Демалыс
Сан-Рафаэль толқыны жаяу жүрушілерді, қаптармен саяхаттаушыларды, атпен жүрушілерді, жолдан тыс жүгірушілерді және барлық жерге жүре алатын көліктердің (ATV) жанкүйерлерін қызықтырады. Сан-Рафаэль рифінде техникалық каньоншыларға танымал көптеген тік, тар шатқалдар кездеседі. Шығыс рифі тау шаруалары үшін қолайлы бағыт болуы мүмкін. Бұл Оңтүстік-Шығыс Ютадағы ең ұзын және құмды тау шаруалық маршруттарының бірі, және кем дегенде бір адам оны Құмтас Альпі деп атаған.
The San Rafael Swell attracts hikers, backpackers, horseback riders, trail runners and all terrain vehicle (ATV) enthusiasts. Many steep, narrow slot canyons popular with technical canyoneers are found in the San Rafael Reef. The Eastern Reef is a possible destination for rock climbers. It is home to some of the longest and sandiest climbing routes in Southeastern Utah, and was, at least by one person, nicknamed the Sandstone Alps.