Кіріспе

Тұтынуға бірден жұмсалмаған немесе басқаша пайдаланылмаған табыс. Жинақтау – жұмсалмаған табыс немесе кейінге қалдырылған тұтыну. Экономикадағы кең мағынасында, бұл бірден тұтынуға жұмсалмаған кез келген табыс. Үнемдеуге шығындарды азайту да жатады, мысалы, тұрақты шығындарды. Жинақтау әдістеріне ақшаны депозиттік шотқа, зейнетақы шотына, инвестициялық қорға салу немесе қолма-қол ақша ретінде сақтау кіреді. Жеке қаржы тұрғысынан, жинақтау көбінесе ақшаны сақтаудың төмен тәуекелділігін білдіреді, мысалы, депозиттік шотта, ал инвестицияларда тәуекел әлдеқайда жоғары. Сақтау автоматты түрде пайызды қамтымайды. Сақтау мен жинақтау – екі бөлек ұғым. Біріншісі – өзіңіздің активтеріңізді тұтынуға жұмсамау әрекеті, ал екіншісі – шығындарды азайту мүмкіндіктері немесе ақшалай түріндегі активтер. Сақтау – уақыт өте келе жүзеге асырылатын әрекет, яғни ағын өзгермелі, ал жинақтау – кез келген уақытта бар нәрсе, яғни қор өзгермелі. Бұл айырмашылық көбінесе дұрыс түсінілмейді, тіпті кәсіби экономистер мен инвестициялық мамандар да «жинақтау» терминін «жинақтау» деп қолданады. Әртүрлі жағдайларда жинақ деп есептелетін нәрселерде шағын айырмашылықтар болуы мүмкін. Мысалы, ипотекалық несиеге төленетін негізгі қарыздың бір бөлігі қазіргі тұтынуға жұмсалмайды, сондықтан жоғарыдағы анықтама бойынша бұл жинақ болып саналады, тіпті адамдар несие төлемін жинақ деп ойламайды. Алайда, АҚШ-тың жалпы ұлттық өнімді есептеуінде (яғни Ұлттық табыс және өнім шоттарында) жеке тұлғалардың төлеген пайыздық төлемдері, егер оларды алған мекемелер мен адамдар жинақтамаса, «жинақ» ретінде қарастырылмайды. Сақтау физикалық инвестициямен тығыз байланысты, себебі біріншісі екіншісіне қаржы көзі болып табылады. Табысты тұтыну тауарлары мен қызметтерін сатып алуға жұмсамау арқылы ресурстарды зауыттар мен машиналар сияқты тұрақты капитал өндірісіне жұмсауға болады. Сондықтан жинақтау экономикалық өсуге ықпал ететін негізгі капиталдың көлемін арттыру үшін маңызды. Алайда, жинақтаудың артуы әрқашан инвестициялардың артуына сәйкес келмейді. Егер жинақ ақша банкі сияқты қаржылық делдалға салынбаса, онда бұл жинақ ақшаны бизнестің инвестициясы ретінде қайта пайдалану мүмкіндігі болмайды. Бұл инвестицияларды арттырмай-ақ жинақтаудың өсуі мүмкін, бұл сұраныстың төмендеуіне (қоймалардың жиналуына, өндірістің, жұмыспен қамтудың және табыстың азаюына, содан кейін рецессияға) әкелуі мүмкін. Қысқа мерзімде, егер жинақтау инвестициялардан төмен болса, бұл жалпы сұраныстың өсуіне және экономикалық өрлеуге әкелуі мүмкін. Ұзақ мерзімде, егер жинақтау инвестициялардан төмен болса, ол инвестицияларды азайтып, болашақ өсуге кедергі келтіреді. Болашақ өсуді қамтамасыз ету үшін қазіргі тұтынудан бас тауып, инвестицияларды арттыру қажет. Алайда, қаржылық делдалға салынбаған жинақ ақшасы үкіметке немесе орталық банкке мүддесіз қарыз болып табылады, олар осы қарызды қайта пайдалана алады. Алғашқы ауыл шаруашылығы экономикасында жинақтау келесі егіс маусымына ең жақсы жүгері тұқымын сақтау түрінде болуы мүмкін. Егер барлық өнім тұтылып кетсе, экономика келесі маусымда аң аулау мен жинауға көшуі мүмкін.

Пайыздық мөлшерлемелері

Классикалық экономика пайыздық мөлшерлемелердің жинақтау мен инвестицияны теңестіріп, тауар қорының артық жиналуына (жалпы өндірістің асып кетуіне) жол бермейтінін жорамалдады. Жинақтаудың артуы пайыздық мөлшерлемені төмендетіп, инвестицияны ынталандырады, демек инвестиция әрқашан жинақтауға тең болады. Бірақ Джон Мейнард Кейнс жинақтаудың да, инвестицияның да пайыздық мөлшерлемеге өте сезімтал емес екенін (яғни екеуі де пайыздық серпімді емес) дәлелдеді, сондықтан оларды қайта теңестіру үшін пайыздық мөлшерлемеде үлкен өзгерістер қажет болды. Бұған қоса, қысқа мерзімде пайыздық мөлшерлемелерді ақша айналымына деген сұраныс пен ұсыныс анықтайды. Осылайша, жинақтау инвестициядан ұзақ уақыт бойы басым болуы мүмкін, бұл жалпы дағдарысқа және экономикалық төмендеуге алып келеді.

Жеке қаржыны үнемдеу

Жеке қаржы саласында жинақтау, ақшаны болашақта пайдалану үшін номиналды түрде сақтаумен байланысты. Әдетте, болашақ қажеттіліктер үшін – яғни, төтенше жағдайларға арналған қор құруға, капиталды сатып алуға (көлік, үй, демалыс және т.б.) немесе басқа біреуге беруге (балаларға, салық төлеміне және т.б.) қолданылатын пайыздық шоттар қолданылады. Жеке қаржы саласында акцияларды сатып алу, инвестициялық қорларға салу немесе капитал тәуекелі бар кез келген активті сатып алу үшін жұмсалатын ақша инвестиция деп есептеледі. Бұл ерекшелік маңызды, себебі инвестициялық тәуекел, ақшаны жинақтауға қарағанда, инвестицияны сатқан кезде капиталдың жоғалуына әкелуі мүмкін. Ақшалай жинақ шоттарының тәуекелі минималды деп саналады. АҚШ-та барлық банктерде депозиттерді сақтандыру міндетті, оны әдетте Федералдық депозиттерді сақтандыру корпорациясы (FDIC) жүзеге асырады. Егер банк банкротқа ұшыраса, Ұлы депрессияның басында болғандай, депозиттердің жоғалуы мүмкін. Бірақ FDIC содан бері мұндай жағдайға жол бермеді. Көп жағдайда «жинақтау» және «инвестициялау» терминдері бір-бірін алмастырып қолданылады. Мысалы, көптеген банктер депозиттік шоттарды маркетингтік мақсаттар үшін «инвестициялық шоттар» деп белгілейді. Егер ақша қолма-қол ақшаға «инвестицияланса», онда ол жинақ болып есептеледі. Егер ақша уақыт өте келе құнын арттыруы мүмкін, бірақ нарықтық құны өзгеріп отыруы ықтимал активтерді сатып алуға жұмсалса, онда ол инвестиция болып табылады.

Экономикалық үнемдеу

Экономикада жинақтау – салықтан кейінгі табыстан тұтынуды қысқандағы айырма ретінде анықталады. Табыстың жинаққа бөлінген үлесі орташа жинақтауға бейімділік деп аталады, ал табыстың артуынан жинаққа бөлінген үлесі шекті жинақтауға бейімділік деп аталады. Жинақтау деңгейіне пайыздық ставкалардың жалпы деңгейі тікелей әсер етеді. Капитал нарығы жеке жинақтардың, мемлекеттік профициттің және таза экспорттың физикалық инвестицияға теңгерілуін қамтамасыз етеді.