Кіріспе

Америкалық отаршылдық жер компаниясы

Иллинойс-Уабаш компаниясы, ресми түрде Біріккен Иллинойс және Уабаш жер компаниясы деп аталатын компания, Иллинойс компаниясы мен Уабаш компаниясының бірігуі нәтижесінде құрылған. Екі компания 1763 жылы Ұлыбритания бақылауына өткен Солтүстік Америкадағы Иллинойс аймағындағы жерді жергілікті американдықтардан сатып алу мақсатымен құрылған болатын. Иллинойс компаниясы 1773 жылы екі үлкен жер учаскесін сатып алды; ал Уабаш компаниясы 1775 жылы тағы екі учаскені сатып алды. 1763 жылғы Корольдік жарлығы жеке тұлғалардың жергілікті американдықтардан жер сатып алуына тыйым салғандықтан, Ұлыбритания осы мәмілелерді мойындаудан бас тартты. Америка революциялық соғысы басталғаннан кейін, біріктірілген Иллинойс-Уабаш компаниясының өкілдері Иллинойс аймағына талап еткен Вирджиния штатына және АҚШ-қа өздерінің жер сатып алуларын мойындау үшін үндеді, бірақ нәтижеге қол жеткізе алмады. АҚШ осы жерді жергілікті американдықтардан сатып алып, қайта сатқаннан кейін, мәселе АҚШ Жоғарғы Сотына жетті. Джонсон v. Макинтош (1823) ісінде, сот АҚШ үкіметінің, бұрынғы британдық үрдістерге сәйкес, жергілікті жерлерді жеке сатып алуды мойындамайтынын және Иллинойс-Уабаш компаниясының сатып алуларының жарамсыз екенін мәлімдеді.

Жер сатып алу және британдықтардың жер иелігінен бас тартуы

XVIII ғасырдың ортасында Британ империясындағы саудагерлер мен жер иеленушілер Апалачи тауларынан тыс, Солтүстік Американың ішкі аймақтарына кеңеюді көздеді. Осы мақсатта Вирджинияның Огайо компаниясы сияқты компаниялар құрылды, бірақ британдықтар мен француздықтардың аймаққа қол жеткізу үшін күресі француз және үндістер соғысының (1754–1763) басталуына әкеп соқты, бұл компаниялардың қызметіне кедеріс келтірді. Британдықтар соғыста жеңіске жеткеннен кейін, тәж 1763 жылғы Корольдік жарлықты шығарды, ол Франциядан бағынышты жаңа аумақты ұйымдастыруға және тұрақтандыруға бағытталған. Соғыс пен оның салдары – Понтиак көтерілісін (1763–1766) тудырған жағдайларды болдырмау үшін британ үкіметі жеке тұлғаларға немесе компанияларға американдық үндістерден жер сатып алуға тыйым салды. Бұдан кейін, тек патшалық шенеуніктер ғана американдық жерлерді сатып алу мақсатында келісімдер жасауға құқылы болды. 1768 жылы Филадельфиядан келген белгілі саудагерлер тобы Иллинойс аймағында сауда жасауды бастады, американдық үндістерге және британдық әскерлерге жабдықтар сатты. 1773 жылы Иллинойстағы саудагерлердің өкілі Уильям Мюррей британдық құқықтанушылардың «Камден-Йорк пікірі» деп белгілі болған заңдық тұжырымын білді. Бұл тұжырым Солтүстік Америкада үлкен резонанс тудырды, себебі кейбір адамдар оны американдық үндістерден жеке жер сатып алу енді британ тәжімен мойындалатынын білдіргендей түсіндірді. Осыны ескере отырып, Мюррей және оның Филадельфиядағы жұмыс берушілері Иллинойс компаниясын құрды және 1773 жылдың 5 шілдесінде Каскаскиа, Пеория және Кахокиа тайпаларынан екі жер учаскесін сатып алды. Британдық шенеуніктер Иллинойс компаниясының сатып алуын заңды деп мойындаудан бас тартты – Америкада тараған Камден-Йорк пікірінің түсіндірмесі қате болды. 1774 жылдың сәуірінде Мюррей өзінің туысы, Вирджинияның корольдік губернаторы Лорд Данморға жүгінді. Данмор компанияның сатып алуларын қолдауға келісті, бұл үшін ол компаниядан үлес алуға ниеттенді. Содан кейін Мюррей Лорд Данморды серіктес етіп Уабаш компаниясын құрды. 18 қазан 1775 жылы Уабаш компаниясының өкілі Пянкешоу тайпасынан Уабаш өзенінің жағалауындағы екі жер учаскесін сатып алды, бұл мәміле «Пянкешоу келісімі» деп аталды. Алайда, Америка Тәуелсіздік соғысы басталғаннан кейін, Данмор Вирджиниядан қашуға мәжбүр болды, ал компаниялар өз сатып алуларын мойындау үшін жаңа шенеуніктерге жүгінуге мәжбүр болды.

Құрама және американдық құқықтан бас тарту

Соғыс кезінде британдықтар Иллинойс аймағында сирек гарнизон орналастырды, ол негізгі әрекет аймағынан шалқап жатқан еді. 1778 жылдың шілдесінде полковник Джордж Роджерс Кларк пен шағын күш Вирджиния атынан аймақты иеленді, оның отарлық хартасы бойынша бүкіл Иллинойс аймағына құқығы болды. Сол жылдың желтоқсанында Мюррей Вирджиния заң шығарушы органына ескертпе ұсынды, онда Иллинойс және Уабаш компанияларының жерге талап етулері туралы хабарлады. Лоббилік күш-жігерлерін біріктіру үшін екі компания 1779 жылдың 13 наурызында бірігіп, «United Illinois and Wabash Land Company» компаниясын құрды. Компанияның ісіне инвесторлар болған Джеймс Уилсон және Роберт Моррис сияқты ықпалды американдықтар қолдау көрсетті. Басқа да көрнекті мүшелері Сайлас Дин, Сэмюэл Чейз және Мэриленд штатының губернаторы Томас Джонсон болды. Осы саяси байланыстарға қарамастан, Вирджиния Иллинойс-Уабаш сатып алуларын мойындаудан бас тартып, 1779 жылдың қарашасында «Иллинойс округін» құрды. Осылайша компания өз күш-жігерін Америка Құрама Штаттарының жаңа ұлттық үкіметін лоббилеуге бұрды. Бұл мәселе Конгресте штаттардың батыс шекаралары туралы кең ауқымды пікірталасқа айналды, батыс жерлері жоқ штаттар Вирджиния және ірі жерлік иеліктері бар басқа штаттар осы жерлерді ұлттық үкіметке беруді талап етті. Вирджиния 1784 жылы батыс жерлерін АҚШ-қа өткізді. Иллинойс-Уабаш компаниясының 19 ғасырдың басына дейін үнемі жаңарып отырған көптеген шағымдарына қарамастан, АҚШ үкіметі олардың жерге құқығын мойындаудан бас тартты. Компанияның әрекеті тоқтап қалды. АҚШ соңында Уильям Генри Харрисон жүргізген келісімдер арқылы осы жерлерді жергілікті халықтан сатып алды. 1812 жылғы соғыстан кейін АҚШ қоныс аударушыларға жер патенттерін беруге кірісті. 1820 жылы Иллинойс-Уабаш компаниясының инвесторының мұрагері жаңа жер иелерінің ішіндегі ең ірілерінің бірі Уильям Макинтошқа қарсы сотқа шағым түсірді. Сотта Макинтош Иллинойс-Уабаш компаниясына тиесілі жерді сатып алғаны айтылды. 1823 жылы мәселе АҚШ Жоғарғы Сотына «Джонсон против Макинтош» ісі ретінде жетті. Сот Макинтоштің пайдасына шешім шығарып, жергілікті жерлерді жеке тұлғалардың сатып алуы жарамсыз деп тапты. Бұл шешім Иллинойс-Уабаш компаниясының тарихына нүкте қойды.