Тәуелсіз Норвегияның тұңғыш премьер-министрі Христиан Микельсен

Кіріспе

Тәуелсіз Норвегияның 1-ші премьер-министрі, норвегиялық футболшы Питер Кристиан Херслеб Кьершоу Михельсен (15 наурыз 1857 – 29 маусым 1925), Кристиан Михельсен деп кеңінен танымал, норвегиялық кеме тасымалының ірі кәсіпкері және мемлекет қайраткері. Ол тәуелсіз Норвегияның тұңғыш премьер-министрі және 1905-1907 жылдар аралығында Норвегияның 9-шы премьер-министрі болды. Михельсен 1905 жылы Норвегия мен Швеция арасындағы одақтың таратылуындағы маңызды рөлімен есімдері шешілді және өз заманындағы Норвегияның ең ықпалды саясаткерлерінің бірі болды.

Өмірбаян

Берген қаласында дүниеге келген ол, әкесінің әкесі, епископ Педер Кристиан Херслеб Кьершоудың құрметіне аталған. Ол саудагер отбасындағы бес баланың ағасы болған. Микельсен Берген кафедралық мектебінде білім алды. Ол Корольдік Фредерик университетінде құқық білімін оқып, заңгер атанды. Кейіннен Chr. Michelsen & Co. атты кеме жүргізу компаниясын құрды, ол Норвегиядағы ең ірі компаниялардың біріне айналды.

Саяси мансап

Ол 1891 жылы Норвегияның Либералдық партиясынан Норвегия Парламентіне (Стортинг) мүше болып сайланды. Өзін ұсақ-түйек партиялық талас-тартыстардан жоғары санайтын ол, Консервативтік партиядан Либералдық партияға дейінгі партиялардың коалициясын құруды мақсат тұтты, оны Коалициялық партия деп атады. Ол екінші Хагеруп кабинетінде Қаржы министрі болды және Швеция мен Норвегия арасындағы одаққа қатысты қатаң саясатты қолдаушылардың бірі еді. 1905 жылдың наурыз айында Микельсен Франсис Хагеруптің орнына Премьер-министр болды және бірден одақты тарату қозғалысының жетекшісіне айналды (1905 жылғы Одақтың таратылуы). Таратудың ресми негізі король Оскар II-нің Норвегияның консулдық заңдарын (Konsulatsaken) қабылдаудан бас тартуы болды. Швеция үкіметі бірнеше жыл бойы шетелдік істерді реттейтін заңдардың одақ келісімінің бір бөлігі болуы тиіс екенін талап етті, сондықтан Норвегияның Стортингі шведтік Парламенттің (Риксдаг) келісімінсіз консулдық заңдарды қабылдай алмайтын еді. Швециялықтар Норвегияның жеке консулдық істерді жүргізуге деген ұмтылысын қабылдауға дайын болды, бірақ олар Норвегиядан одақтың 90 жыл бойы қолданылып келген прецедентті қабылдауын талап етті, атап айтқанда Сыртқы істер министрі швед болуы керек еді. Норвегиялықтар мұны Швецияның Одақта басымдыққа ие екенін мойындау деп есептеді. Бұл үстемдік іс жүзінде болғанымен, норвегиялықтар тең емес қарым-қатынасты ресми, заңды түрде қабылдауға дайын емес еді. 1905 жылдың 27 мамырында король Оскар заңға қол қоюдан бас тартты, ал жауабында Норвегияның министрлер кабинеті бірлесіп отставкаға шықты. Патша одан әрі ешқандай әрекет етпеді, мүмкін, Одақтың таратылуы жақын екенін сезгендіктен, ал швед саясаткерлері ештеңе жасамады, мүмкін, бұл Норвегияның тағы бір саяси шегінуі деп ойлады. 7 маусымда Норвегияның Стортингі корольдың Микельсеннің отставкасынан кейін Норвегияда жаңа үкімет құра алмағанын, сондықтан ол билік ету қабілетін жоғалтқанын және демек Норвегияның королі болмайтынын жариялады. Бұл стратегиялық қадам таратуға заңдық негіз берді және негізінен Кристиан Микельсеннің еңбегі болды. Ол Норвегия халқының бірнеше ай бойы бірыңғай ақпараттан кейін демократияда сирек кездесетіндей біріккенін білді. Норвегиялықтардың одақты тарату ниетін көрсеткен референдумда одақты сақтау үшін бүкіл ел бойынша барлығы 184 дауыс берілді, бұл әр 2000 дауысқа бір дауысқа тең болды. Микельсен Норвегияда демократиялық республиканы жақтағанмен, демократиялық монархияның шетелде және норвегиялықтардың көпшілігі тарапынан қабылдану мүмкіндігі жоғары екенін мойындады. Данияның шаһзадасы Карл жаңа референдумда монархияны жақтаушылар 79% дауыс бергеннен кейін Норвегияның королі Хакон VII атанды. 1906 жылы Микельсен «партиялардан жоғары» ұранмен сайлауда жеңіске жетті, бірақ бұл оның жетекші либералдардан шеттеуіне себеп болды. 1907 жылы ол саяси көшбасшылар арасындағы ұсақ-күйкі даулардан шаршап, өзінің саяси көзқарастары жеңілгенін қабылдап, отставкаға кетті. Йорген Лёвланд Микельсеннің жұмысын жалғастырды, бірақ коалицияны біріктіруге күш жеткізбеді, ал 1908 жылы коалиция тарап кетті. Әлеуметтік саясатта Микельсеннің премьер-министрлік кезеңінде 1906 жылғы Орталық және жергілікті мемлекеттік органдардың жұмыссыздық қорларына жарналары туралы заң қабылданды, ол ерікті сақтандыруды енгізді. 1925 жылы ол полярлық зерттеуші Фридтжоф Нансенмен және өнеркәсіпші Жоаким Лемкульмен бірге Отан лигасының құрылысын ұйымдастырды.

He became a member of the Norwegian Parliament (Storting) in 1891, representing the Liberal Party of Norway. He considered himself mostly above petty party strifes, and one of his major aims was to create a coalition of parties reaching from the Conservative Party to the Liberal Party, which he called the Coalition Party. He served as Finance Minister in the second cabinet Hagerup, and was one of the strongest proponents of a more firm policy towards the union between Sweden and Norway. In March 1905, Michelsen replaced Francis Hagerup as Prime Minister, and immediately became the leader of the movement towards dissolution of the union (Unionsoppløsningen i 1905). The formal basis for the dissolution was King Oscar II's refusal to accept the Norwegian consular laws (Konsulatsaken). The Swedish government had for several years insisted that laws governing foreign affairs had to be a part of the union agreement, and as such, consular laws could not be passed by the Norwegian Storting without consent of the Swedish Parliament (Riksdag). The Swedes were willing to accept the Norwegian urge for separate consular affairs, but they demanded that Norway accept the precedent under which the union had operated for 90 years, namely that the Foreign Minister be Swedish. This, the Norwegians felt, acknowledged Sweden as having the upper hand in the Union. While this supremacy existed in reality, Norwegians were unwilling to accept the unequal relationship on a formal, legal basis. On 27 May 1905 King Oscar refused to sign the bill, and in response the Norwegian cabinet ministers resigned collectively. The king took no further action, probably aware that a dissolution of the Union was imminent, and the Swedish politicians did nothing, probably believing that this was another Norwegian political retreat. On 7 June, the Norwegian Storting declared that because the King had been unable to form a new government in Norway after Michelsen's resignation, he had lost the capacity to rule and hence ceased to be king of Norway. This strategic move gave the dissolution a somewhat legal basis, and was primarily the work of Christian Michelsen. He knew that the Norwegian people, after months of well directed information in a unanimous press, was united in a way that is extremely rare in a democracy. In the referendum that proved the Norwegian will to dissolve the union, retention of the union garnered a mere 184 votes nationwide, which represented only one vote out of every 2000 cast. Michelsen, though a believer in a democratic republic in Norway, accepted that a democratic monarchy would have the greatest chances to be accepted abroad and among a majority of Norwegians. Prince Carl of Denmark became King Haakon VII of Norway after a new referendum had given the monarchy proponents approximately 79% of the votes cast. In 1906 Michelsen won the election on an "above the parties" ticket, which quickly alienated the leading Liberals from him. In 1907 he resigned, having tired of petty squabbles among the political leaders, and accepting that his political views had been defeated. Jørgen Løvland carried on Michelsen's work, but lacked the will to force the coalition to stand united, and in 1908 the coalition broke down. In social policy, Michelsen's time as prime minister saw the passage of the 1906 Law on Central and Local Government Contributions to Unemployment Funds, which introduced voluntary insurance. In 1925, he, along with the polar explorer Fridtjof Nansen and the industrialist Joakim Lehmkuhl, founded the Fatherland League.

Жеке өмір

Ол 1881 жылы Жоханне Бенедикт Валендальға (1861–1910) үйленді. 1905 жылы оған Корольдік Норвегияның Святого Олафа орденінің Ұлы кресті табысталды, ал 1907 жылы ол осы орденнің мойын тағасын да алды.

Қадимгі ауған

1899 жылы Микельсен Gamlehaugen сарайының құрылысын бастады, ол 1900 жылы аяқталды. Бүгінде бұл сарай Норвегия корольдік отбасының резиденциясы болып табылады және жұртшылыққа ашық.

Х. Микельсен институты

Микельсен өзінің мүлкінің көп бөлігін қорға мұра етті, бұл Chr. Микельсен ғылым және интеллектуалдық еркіндік институтын құруға және оның жұмыс істеуіне мүмкіндік берді. Соңғы жылдары Хр. Микельсен институты (CMI) халықаралық даму және саясат саласындағы тәуелсіз зерттеу орталығы ретінде құрылды. 1930 жылы Берген қаласында негізі салынған CMI қолданбалы және теориялық зерттеулер жүргізеді, сонымен қатар төрт тақырыптық зерттеу тобына негізделген көп салалы құрылымға ие: адам құқықтары, демократия және даму, бейбітшілік, қақтығыстар және мемлекет, кедейлікті азайту және мемлекеттік секторды реформалау.