Кіріспе

Айдағы кратер Альбатегний – орталық таулы аймақта орналасқан ежелгі айлық соққы кратері. Ол Месопотамиялық мұсылман астрономы және ғалымы Абу Абд Аллах Мұхаммед ибн Джабир ибн Синаан ар-Рақи әл-Харрани аṣ-Ṣābiʾ әл-Баттанидің латыншасы Альбатегний деп аталған. Альбатегний – Нектарий кезеңінің ең ірі кратерлерінің бірі.

Сипаттама

Албатегнийдің ішкі жазығы қабырғамен қоршалған жазықтық құрайды, оны биік, сатылы жиек айналып тұрады. Сыртқы қабырғасы шамалы алтыбұрышты пішіндес, және соққылар, аңғарлар мен құлаулардың әсерінен күшті эрозияға ұшыраған. Солтүстік-шығыс бетінде 4000 метрден жоғары биіктікке жетеді. Оңтүстік-батысындағы жиегі кішірек Клейн кратерімен бұзылған. Кратердің ортасынан батысқа қарай ығысқан орталық төбесі Альфа (α) Альбатегний деп белгіленген. Ол солтүстік-оңтүстік бағытта ең ұзын, шамамен 20 километрге созылады, ал ені соның жартысына жуық. Төбе шамамен 1,5 км биіктікке көтеріледі, және оның үстінде кішкентай, салыстырмалы түрде жаңа кратер орналасқан.

Орналасқан жері

Альбатегний Гиппарх кратерінен оңтүстікке, Птолемей және Альфонс кратерінен шығысқа қарай орналасқан. Бұл аймақтың беті шамамен солтүстік-оңтүстік бағытында созылатын, оңтүстік-шығысқа қарай сәл иілген, дерлік параллель іздермен белгіленген.

Байқаулар

Альбатегний Галилейдің «Жұлдызды хабаршы» (1610) кітабындағы алғашқы эскизінде, Айдың терминаторы бойында маңызды рөлде бейнеленген деп саналады.

Аттар

Альбатегний Месопотамиялық араб астрономы Аль-Баттанидің құрметіне аталған. Айдың жақын жағындағы көптеген кратерлер сияқты, оған да атын 1651 жылы номенклатуралық жүйесі қалыптасқан Джованни Риччоли берді. Алдыңғы ай картасын жасаушылар бұл нысанға басқаша атаулар берген. Майкл ван Лангреннің 1645 жылғы картасында ол "Фердинанди III Imp. Rom." деп көрсетілген, яғни Киелі Рим императоры Фердинанд III-тің есімімен аталған. Иоганн Гевелий оны "Дидим Монс" деп атаған.

Спутник кратерлері

Әдет бойынша, бұл ерекшеліктер ай карталарында Альбатегнийге ең жақын кратер ортасының жағына әріптер орналастыру арқылы белгіленеді. Альбатегний Ен жайылым ДиаметріА8.9° О 3.2° Е7 кмБ10.0° О 4.0° Е20 кмС10.3° О 3.7° Е6 кмД11.3° О 7.1° Е9 кмЕ12.9° О 6.4° Е14 кмГ9.4° О 1.9° Е15 кмH9.7° О 5.2° Е11 кмJ11.1° О 6.2° Е7 кмK9.9° О 2.0° Е10 кмL12.1° О 6.3° Е8 кмM8.9° О 4.2° Е9 кмN9.8° О 4.5° Е9 кмO13.2° О 4.2° Е5 кмP12.9° О 4.5° Е5 кмS13.3° О 6.1° Е6 кмT12.6° О 6.1° Е9 км