Тайхо кратері: Ай бетіндегі көрнекті соққы шұңқылы
Tycho (lunar crater)
Тайхо кратері: Ай бетіндегі маңызды кратер, Даниялық астроном Тихо Браге атымен аталған. 108 млн жыл бұрын пайда болған, геологиялық зерттеулерге қосымша.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Айдың көрнекті соққы кратері
Prominent lunar impact crater
Тихо (['/t//aɪ//k//oʊ/]) – Айдың оңтүстік таулы аймағында орналасқан көрнекті соққы кратері. Ол Даниялық астроном Тихо Браге (1546–1601) құрметіне аталған. Оның жасы шамамен 108 миллион жыл деп есептеледі. Тихоның оңтүстігінде Стрит кратері, шығысында Пикте кратері, ал солтүстік-шығысында Сассерид кратері орналасқан. Тихоның айналасындағы беті әртүрлі өлшемдегі кратерлерге толы, олардың көпшілігі одан да көне кратерлермен жабысқан. Кейбір кіші кратерлер Тиходан шашылған үлкен сынықтардан пайда болған екіншілік кратерлер болып табылады. Бұл Айдың ең жарқын кратерлерінің бірі және оның тереңдігі…
Tycho ('/t//aɪ//k//oʊ/) is a prominent lunar impact crater located in the southern lunar highlands, named after the Danish astronomer Tycho Brahe (1546–1601). It is estimated to be 108 million years old. To the south of Tycho is the crater Street, to the east is Pictet, and to the north northeast is Sasserides. The surface around Tycho is replete with craters of various sizes, many overlapping still older craters. Some of the smaller craters are secondary craters formed from larger chunks of ejecta from Tycho. It is one of the Moon's brightest craters, and a depth of .
Жасы мен сипаттамасы
Тихо - салыстырмалы түрде жас кратер, оның жасы 108 миллион жылға бағаланады. Алайда, 2011 жылы Wide field Infrared Survey Explorer бұл мүмкіндікті жоққа шығарды, себебі Баптистина туысы күтілгеннен әлдеқайда кейін, шамамен 80 миллион жыл бұрын қалыптасқан. Кратер өте анық көрінеді, ескі кратерлерден өзгеше, олар кейінгі соққылардан зақымданған. Ішкі беті Күн тікелей бағытталғанда айқын көрінетін жоғары альбедоға ие, ал кратерді 1500 километрге дейін созылатын ұзын сәулелер жүйесі қоршап тұрады. Бұл сәулелердің бөліктерін тіпті Тихо Жердің жарығымен ғана жарықтандырылғанда да байқауға болады. Көрнекті сәулелерінің арқасында Тихо Коперник жүйесінің бір бөлігі ретінде картаға түсірілген. Шетінен тысқары қамалдар жүз шақырымнан астам қашықтықта ішкі бетке қарағанда төмен альбедоға ие және сәулелердің іздерінен бос. Бұл қараңғы жиек соққы кезінде шығарылған минералдардан пайда болған болуы мүмкін. Ішкі қабырғасы құлап, террасаланған, дөңгелек, бірақ дерлік тегіс еденге қарай төмендейді, кішкентай, дөңгелек күмбездері бар. Еденде бұрынғы жанартаулық белсенділіктің іздері бар, бұл соққыдан туындаған тау жыныстарының еруінен болуы мүмкін. Еденнің егжей-тегжейлі суреттері оның жарықтар мен кішкентай төбелердің арасынан өтетін қиылыстармен жабылғанын көрсетеді. Орталық шыңдар еденнен жоғары көтеріледі, ал кішірек шың негізгі массивтің солтүстік-шығысында орналасқан. Ай тұтылуы кезінде Ай бетін инфрақызыл сәулемен бақылау Тихоның бетінің басқа бөліктеріне қарағанда баяу салқындағанын көрсетті, бұл кратерді "ыстық нүктеге" айналдырады. Бұл әсер кратерді жабатын материалдардың айырмашылығынан туындайды. Осы кратердің шеті Surveyor 7 миссиясының мақсаты ретінде таңдалды. 1968 жылғы қаңтарда роботтық ғарыш кемесі кратерден солтүстікке қауіпсіз қонды. Кеме беттің химиялық құрамын өлшеді, ол "Мария" теңіздерінің құрамынан өзгеше екенін анықтады. Осыдан жоғарғы жазықтықтардың негізгі компоненттерінің бірі алюминийге бай минерал - анортозит деген болжам жасалды. Кратерді Lunar Orbiter 5 ғарыш аппараты да егжей-тегжейлі суретке түсірді. 1950 жылдардан 1990 жылдарға дейін NASA-ның аэродинамикалық зерттеушісі Дин Чэпман және басқалар тектиттердің айлық шығу теориясын дамытты. Чэпман күрделі орбиталық компьютерлік модельдерді және жел туннельіндегі кең ауқымды сынақтарды австралиялық тектиттер Тихоның Росс шығарылым сәулесінен пайда болды деген теорияны қолдау үшін пайдаланды. Росс сәулесінен үлгі алынғанша, осы тектиттердің айлық шығу тегі жоққа шығарылмайды. Бұл кратер 1645 жылға дейін Ай карталарында бейнеленген, сол кезде А. М. С. де Реита жарқын сәулелер жүйесін суреттеген.
Tycho is a relatively young crater, with an estimated age of 108 million years (Ma), based on analysis of samples of the crater ray recovered during the Apollo 17 mission. However, this possibility was ruled out by the Wide field Infrared Survey Explorer in 2011, as it was discovered that the Baptistina family was produced much later than expected, having formed approximately 80 million years ago. The crater is sharply defined, unlike older craters that have been degraded by subsequent impacts. The interior has a high albedo that is prominent when the Sun is overhead, and the crater is surrounded by a distinctive ray system forming long spokes that reach as long as 1,500 kilometers. Sections of these rays can be observed even when Tycho is illuminated only by earthlight. Due to its prominent rays, Tycho is mapped as part of the Copernican System. The ramparts beyond the rim have a lower albedo than the interior for a distance of over a hundred kilometers, and are free of the ray markings that lie beyond. This darker rim may have been formed from minerals excavated during the impact. Its inner wall is slumped and terraced, sloping down to a rough but nearly flat floor exhibiting small, knobby domes. The floor displays signs of past volcanism, most likely from rock melt caused by the impact. Detailed photographs of the floor show that it is covered in a criss crossing array of cracks and small hills. The central peaks rise above the floor, and a lesser peak stands just to the northeast of the primary massif. Infrared observations of the lunar surface during an eclipse have demonstrated that Tycho cools at a slower rate than other parts of the surface, making the crater a "hot spot". This effect is caused by the difference in materials that cover the crater. The rim of this crater was chosen as the target of the Surveyor 7 mission. The robotic spacecraft safely touched down north of the crater in January 1968. The craft performed chemical measurements of the surface, finding a composition different from the maria. From this, one of the main components of the highlands was theorized to be anorthosite, an aluminium rich mineral. The crater was also imaged in great detail by Lunar Orbiter 5. From the 1950s through the 1990s, NASA aerodynamicist Dean Chapman and others advanced the lunar origin theory of tektites. Chapman used complex orbital computer models and extensive wind tunnel tests to support the theory that the so called Australasian tektites originated from the Rosse ejecta ray of Tycho. Until the Rosse ray is sampled, a lunar origin for these tektites cannot be ruled out. This crater was drawn on lunar maps as early as 1645, when A. M. S. de Rheita depicted the bright ray system.
Аттар
Тихо даниялық астроном Тихо Браге есімімен аталған. Алдыңғы ай картасын жасаушылар бұл нысанға басқаша атаулар берген. Пьер Гассенди оны Umbilicus Lunaris ("Айдың кіндігі") деп атады. Ван Лангреннің 1645 жылғы картасында ол Польша королі Владыслав IV Вазаның құрметіне "Владислав IV" деп көрсетілген. Ал Иоганн Хевелиус оны Синай тауының атымен "Монс Синай" деп атаған.
Tycho is named after the Danish astronomer Tycho Brahe. Earlier lunar cartographers had given the feature different names. Pierre Gassendi named it Umbilicus Lunaris ('the navel of the Moon'). van Langren's 1645 map calls it "Vladislai IV" after Władysław IV Vasa, King of Poland. And Johannes Hevelius named it 'Mons Sinai' after Mount Sinai.
Шығармалық сілтемелер
Жюль Верннің «Ай айналасында» (Autour de la Lune, 1870) атты кітабында кратер мен оның сәуле жүйесін сипаттайтын «Тайхо» деген тарау бар. 1940 жылы Р.А. Хайнлайнның «Жарылыстар болады» атты әңгімесінде кейіпкер Тайхоның бұрынғыда, Ай әлі де тіршілікке жарамды болған кезде, саналы нәсілдің негізгі атом электр станциясының орналасқан жері болуы мүмкін деген болжам айтады. Станция жарылып, кратерлер, Тайходан тараған сәулелер және Айдағы барлық тіршілік жойылған. С.Д. Симак 1961 жылы жазған «Тайхомен қиындықтар» повесін Ай кратерінде өткізеді. Ол сондай-ақ кратердің сәулелері вулкандық шыныдан (тектиттерден) тұрады деп болжайды, бұл теорияны 1970 жылдары NASA зерттеушілері Дин Чэпман мен Джон О’Киф ұсынған. Хайнлайнның 1966 жылғы «Ай – қатал сүйікті» кітабында Тайхо «Тайхо асты» деп аталатын Ай тұрғын үйінің орналасқан жері. Тайхода Тайхо магниттік аномалиясы (TMA 1) және одан кейін шетелдік монолиттің қазба жұмыстары жүргізілді, 2001: «Ғарыш саяхаты», Стэнли Кубриктің 1968 жылғы ғылыми-фантастикалық фильмі және Артур Кларк кітабы. 1987 жылы түсірілген «Маған махаббат сатып алуға болмайды» фильмінде Синди Тайхоны әуежайдағы қираған ұшақтар қоймасында Ронимен соңғы «шарттық» кездесуінде телескоп арқылы қарап тұрғанда көреді. Сондай-ақ, ол 1996 жылы түсірілген «Жұлдыздар жолы: Бірінші байланыс» фильміндегі «Тайхо қаласының» орналасқан жері болып табылады; 24-ші ғасырдағы Ай мегаполисі. Джек Уильямсонның 2001 жылғы «Жерді терраформингтеу» романында кратер «Тайхо базасы» үшін пайдаланылады, бұл өздігінен қызмет ететін, роботтармен басқарылатын, биосфераны стерильдеген астероидтан кейін (өлген) Жер планетасына өмірді қайта келтіруге бағытталған нысан. 2019 жылы шыққан «Ad Astra» фильмінде Ай базасы Тайхо кратерінде орналасқан. Бұл Ройдың Марсқа сапарындағы алғашқы аялдамасы. Тайхо кратері Джером Битидің Айдағы оқиғалар туралы балалар кітаптарының Мэтью Луни мен Мария Луни сериясында маңызды орын алады. Р.М. Алленнің «Аңшы Жер» романдарында «жалаңаш қызғылт түстілер» Тайхо кратерінде немесе оның маңында «Тайхо қызғылт түсті жазалау орталығы» деп аталатын бұрынғы жазалау колониясына ие (қараңыз: «Харон сақинасы»). Тайхо Cojum Dip тобының «E мажор, Op. 15 «Ай вальсі» әнінде айтылады. Тайхо 2022 жылғы «Horizon Forbidden West» ойынында Гелий-3 кенінің орны ретінде көрсетілген.
There is a chapter entitled "Tycho" in Jules Verne's Around the Moon (Autour de la Lune, 1870) which describes the crater and its ray system. In R. A. Heinlein's 1940 short story "Blowups Happen", a character speculates that Tycho may have been the location of a sentient race's main atomic power plant, in a past time when the Moon was still habitable—and that the plant exploded, causing the craters, the rays spreading from Tycho, and the death of all life on the Moon. C. D. Simak set his 1961 novelette The Trouble with Tycho, at the lunar crater. He also postulated that the crater's rays were composed of volcanic glass (tektites) akin to a theory postulated by NASA researchers Dean Chapman and John O'Keefe in the 1970s. In Heinlein's 1966 book The Moon Is a Harsh Mistress, Tycho is the location of the lunar habitat named "Tycho Under". Tycho was the location of the Tycho Magnetic Anomaly (TMA 1), and subsequent excavation of an alien monolith, in 2001: A Space Odyssey, the seminal 1968 science fiction film by Stanley Kubrick and book by Arthur C. Clarke. In the 1987 film Can't Buy Me Love, Cindy notices Tycho while looking through a telescope on her final "contractual" date with Ronny in the Airplane Graveyard. It also serves as the location of "Tycho City" in the 1996 film Star Trek: First Contact; a lunar metropolis by the 24th century. In Jack Williamson's 2001 novel Terraforming Earth, the crater is utilized for "Tycho Base", a self sustaining, robot controlled installation aimed at restoring life to the (dead) planet Earth after an asteroid sterilizes the biosphere. In the 2019 film Ad Astra, the Moon base is situated in the Tycho crater. This is Roy's first stop on his journey to Mars. Crater Tycho figures prominently in the Matthew Looney and Maria Looney series of children's books set on the Moon, authored by Jerome Beatty. In R. M. Allen's Hunted Earth novels, the 'naked purples' own a former penal colony in or around Tycho crater known as "Tycho Purple Penal" (see The Ring of Charon). Tycho is referenced in the band Cojum Dip's song, Waltz in E Major, Op. 15 "Moon Waltz". Tycho is referenced in the 2022 game Horizon Forbidden West as the site of a Helium 3 mine.