Кіріспе

Американдық төрелік негіздемелі сот шеруі – «Халық соты» телесериалы. «Халық соты» – американдық төрелік негіздемелі сот шеруі, онда арбитр шағын талаптар бойынша дауларды симуляциялық сот залында қарастырады. Сот шеруі жанрында бұл төрелік негіздегі реалити-шоулардың алғашқысы болып табылады және жанрдың қалыпты жағдайына айналды. Алғашқы серия 1981 жылдан 1993 жылға дейін, жаңаруы 1997 жылдан 2023 жылға дейін көрсетілді. Екі нұсқа да бастапқы таралымда шықты. Шоу ең ұзаққа созылған дәстүрлі сот шеруі және жалпы екінші ең ұзақ сот шеруі болып табылады, 2022–23 тележылдығы бойынша барлығы 38 маусымды қамтиды, тек таңдаулы сот шеруі «Divorce Court» 2 маусыммен одан ұзақ. «Халық сотының» алғашқы нұсқасын Лос-Анджелес округінің жоғары сотының бұрынғы судьясы Джозеф Вапнер басқарды. Шоудың қазіргі нұсқасында әртүрлі төрағалар болды: бұрынғы Нью-Йорк қаласының мэрі Эд Кох (1997–1999), бұрынғы Нью-Йорк Жоғарғы сотының судьясы Джерри Шейндлин (1999–2001) және бұрынғы Флорида штатының округтік сотының судьясы Мэрилин Милиан (2001–2023). Милиан 2021 жылдың көктеміне дейін 20 жыл бойы шоуды басқарған ең ұзақ қызмет еткен арбитр болып табылады. 2021 жылы «Judge Judy» 25 маусыммен аяқталғаннан кейін «Халық сотының» жаңаруы жанрдағы ең ұзақ өндіріс процесін жалғастыру құқығына ие болды, ол 2022–23 тележылды 26-шы маусымымен қарсы алды (дегенмен 3 арбитрден өтті). 2021 жылдың маусым айында «Халық соты» «Үздік заңдық/сот залы бағдарламасы» номинациясында 4-ші Күндізгі Эмми сыйлығын жеңіп алды, бұл оған сот шеруі жанрында ең көп Күндізгі Эмми сыйлығын әкелді. 2023 жылдың ақпан айында жаңарудың 26-шы маусымы соңғысы болады деген хабар расталды. Соңғы эпизод 2023 жылдың 21 шілдесінде эфирге шықты. Шоу 2023–24 тележылдығында қайта көрсетілімдерді көрсетуді жалғастыруда.

Тұжырымдама

Джон Мастерсон 1975 жылы сот концепциясы бойынша бастапқы камераны ойлап тапқанда, оны алғаш рет Монти Холлға, «Let's Make a Deal» ойын шоуының продюсері және жүргізушісі, сондай-ақ оның серіктесі, продюсер-сценарист Стефан Хатосқа ұсынды. Олар Стю Билетт атты жас әріптесін оны сатуға тағайындады, бірақ телеарналар қызығушылық танытпады. Кейін Билетт өздігінен жұмыс істей бастап, концепцияны нақты сот залының орнына студияда түсірілген шоуға айналдырды. Шағын талаптарды қарастыруға қатысушылар сот ісін тоқтатып, нақты сотта арбитраждық шешімді қабылдауға келісті. Телеарналар қызығушылық білдірді, бірақ оны сатып алмады; алайда ол алғашқы синдикация нарығына сатылды. Сериалдың атқарушы продюсері – Ральф Эдвардс, ол сондай-ақ «Бұл сіздің өміріңіз» деректік шоуын жасады және жүргізді, ал Стю Билетт кейін «Моральдық сотты» құрды. Көптеген адамдар «реалити-теледидардың» пионері және негізін қалаушысы деп санайтын Джон Мастерсон «Күйеу және күйеу жігіт» және «Күндізгі патшайым» бағдарламаларын да жасады. «Халық соты» 1981 жылы жанрға форматты енгізген, міндетті арбитражды қолданған алғашқы сот шоуы. Бұл жүйе сот жанрындағы көптеген бағдарламалармен қайталанды. Сонымен қатар, «Халық соты» сот жанрындағы алғашқы танымал, ұзаққа созылған реалити-шоу. Оған дейін жанрда бірнеше қысқа өмір сүрген реалити-шоулар болды; бұл қысқа өмір сүрген алдыңғы бағдарламалар сот процесіне шамалы ғана қатысты, біреуі ғана: «Пароль» (1959) нақты сот залындағы сот отырыстарынан түсірілген кадрларды пайдаланды. «Халық сотына» дейін теледидардағы сот бағдарламаларының көп бөлігі актерлерді пайдаланып, қайта жаңғыртылған немесе ойдан шығарылған істерді көрсетті (одан бұрын радиода да осылай болған). Мұндай сот шоуларының мысалдары: «Танымал сот процестері» және «Сіздің куәгеріңіз». «Халық сотының» екі нұсқасы болды. Шоудың алғашқы кезеңін бұрынғы Лос-Анджелес округінің Жоғарғы сотының судьясы Джозеф Вапнер басқарды. Оның қызметі шоудың 1981 жылғы 14 қыркүйектегі тұсаукесерінен басталып, 1993 жылғы 28 мамырға дейін, шоудың рейтингісі төмендегеніне байланысты тоқтатылғанға дейін жалғасты. Бұл шоуды 2484 жарты сағаттық эпизодтан және 12 маусымнан тұратын қалдырды. Шоудың алғашқы кезеңі Лос-Анджелесте түсірілді. Тоқтатылғаннан кейін қайта көрсетілімдер 1994 жылғы 9 қыркүйекке дейін, ал 1995 жылғы 16 қазаннан 1997 жылғы 6 маусымға дейін USA Network арнасында көрсетілді. 1997 жылғы 8 қыркүйекте, төрт жылдық үзілістен кейін «Халық соты» 60 минуттық бағдарлама ретінде қайта жаңғыртылды. Бұрынғы заңгер және Нью-Йорк қаласының мэрі Эд Кох төреші болып тағайындалды және ол екі маусым бойы осы лауазымда қызмет етті. 1999-2000 жылғы маусымда Кохтың орнын бұрынғы Нью-Йорк штатының Жоғарғы сотының судьясы Джерри Шейндлин (Judge Judy және Judy Justice-тен Джуди Шейндлиннің күйеуі) басты. Шейндлин бір жарым маусым ғана жұмыс істеді және 2000-01 маусымының соңында ауыстырылды. Шоудың қайта жаңғыруының қалған бөлігінде Мэрилин Милиан судья болды.

Бастапқы нұсқасы (1981-1993)

Халық сотының пилоттық эпизоды 1980 жылғы 23 қазанда, ал екінші пилоттық эпизоды 1981 жылғы 13 қаңтарда түсірілді. Шоу 1981 жылғы 14 қыркүйекте жарты сағаттық бағдарлама ретінде көрсетілді. Шоудың алғашқы 12 маусымының (1980 жылғы пилоттық эпизоды қоса алғанда) судьясы Джозеф Вапнер болды. Расти Беррелл оның сот хатшысы, Джек Харрелл хабаршы, ал Дуг Льюэллин – әр сот отырысының басында даудың мәнін жариялаған жүргізуші және сот хатшысы болды. Ол сондай-ақ сот шешімінен кейін талапкер мен жауапкерден сұхбат алып, олардың үкімге қалай қатыстырын білді. Льюэллин әдетте әр эпизодты "Егер сіз басқа тараппен дауласып, мәселені шеше алмасаңыз, заңды өз қолыңызға алмаңыз, сотқа апарыңыз" деген сөздермен аяқтады, бұл 1980-жылдардың есімді сөзіне айналды. Егер сот жауапкердің пайдасына шешім қабылданса, Льюэллин эпизодты былай деп аяқтады: "Егер біреу сізге қарсы сотқа шағымданса, бірақ сіз ештеңе жасаған жоқ екеніңізге сенімді болсаңыз, қорқымаңыз. Жақсысы – сотқа барып, құқықтарыңызды қорғау". Кейбір істердің аттары әзілге толы болды, мысалы, "Артық пісірілген іш киімдер" және "Сырасы бар бас". Судья Вапнер сотқа келгендерді "Әрқайсыңыздың ант бергеніңізді білемін. Сіздердің шағымыңызды оқыдым" деп қарсы алды. Кейде, егер эпизод бірнеше минут ертерек аяқталса, судья Вапнер сот залында отырғандардың сұрақтарына жауап берді немесе заң кеңесшісі Харви Левин Вапнердің шешімдерінің заңдық негізін түсіндірді. Халық соты шағын талаптарды қарастырады. Шоу 1981 жылғы 14 қыркүйекте жарты сағаттық бағдарлама ретінде көрсетілгенде, талапкерлер 1500 АҚШ долларынан артық сомаға талап айтуға құқылы болмады, бұл сол кезде Калифорниядағы шағын талаптар сотының лимиті болды. Калифорниядағы заңдар өзгерген сайын, бұл сома да өзгерді. 1990 жылдан бастап талапкерлер 5000 АҚШ долларына дейін талап айтуға мүмкіндік алды, бұл қазір көптеген штаттарда заңмен бекітілген. Шоудың зерттеушілері Оңтүстік Калифорниядағы шағын талаптар туралы ақпаратты зерттеп, қызықты істердегі талапкерлермен және жауапкерлермен байланысқа түсті. Өндірушілер дауды судья Вапнердің төрелігіне беруді ұсынды, егер олар өздерінің ісін қараудан бас тартса және судья Вапнердің шешімімен келіссе. Осылайша, шоуға нақты адамдар мен нақты оқиғалар енгізілді. Шоудың безендірілуі мен жүргізілуі нақты сот залына ұқсас болғанымен, ол нақты сот немесе кез келген сот жүйесінің бөлігі емес, керісінше, міндетті төрелік нысаны болды. Жеңілген тарап сот шешімін төлеуге міндетті емес. Оның орнына (әр шоудың соңында айтылғандай), екі тарапқа да Ральф Эдвардс Стю Билетт Продакшн құрған қордан төлем жасалды. Бұл қор сот талабының сомасына негізделген, бірақ нақты формула көрсетілмеген. Қор алдымен тең бөлінді, содан кейін жеңілген тараптың үлесінен (ал екі тарапқа да қарсы үкім болған жағдайда – екі үлесінен де) төленген ақшалай үкім алынып тасталды. Әр тарап осы бас тартумен аяқталған шоуларда өз үлесінің қалған бөлігін алды. Бұл қорды "көріну үшін төленетін ақы" деп атамады, бұл термин кейіннен "Халық соты" және басқа сот шоуларымен байланысты пайда болды. Кейінірек "Халық соты" әр тарапқа сот шешімін, шығындарды және шағын көріну үшін төленетін ақыны төлеген болуы мүмкін.

Күшін жою

1993 жылы "Халық соты" бағдарламасында 12 маусым жұмыс істегеннен кейін Вапнерге бағдарламаға қайта шақыру туралы ұсыныс түспеді. Бағдарлама продюсерлері сериалды жаңартқысы келді, бірақ олар оған бұл шешім туралы хабарламады, ол ақырында күйеуінің інісінен білді, ол бұл туралы Сан-Франциско хроникасынан оқыған. Вапнер осылай білгені үшін бағдарлама продюсерлеріне зор реніш пен ашу сезімін білдірді, сондай-ақ, оның айтуынша, бағдарлама жақсы көрсетіп тұрғанда жұмыстан босатылуына да реніштенді. Дегенмен, бағдарлама жақсы рейтингтерге ие болғанымен, "Халық соты" жабылатын кезде рейтингтер тарихи төмен деңгейге жеткен. Вапнер кейінірек продюсерлер оның сезімін жараламағысы келгенін, бірақ олардың іс-әрекеті керісінше болғанын айтты. Ол сондай-ақ, продюсерлер сериалды жаңартпақ болғанда оған хабарланбағанын және одан кейін оның орнына келген "Халық соты" судьялары туралы пікірінің болмағанын, себебі ол бағдарламаны ешқашан көрмегенін мәлімдеді. Алайда, оның орнын бастан-аяқ екі маусымнан аспай жұмыс істеген Эд Кох және Джерри Шейндлин сынды екі судьясы болса, ол түпнұсқа сериалдың толық 12 маусымын өткергенін атап өтті. Сондай-ақ судьялар дауласушы тараптарға құрметпен қарауы керек екенін еске салды. 2009 жылы Мэрилин Милиан бағдарламасын жүргізіп тұрғанда, 90 жылдық мерейтойына орай бір іске төрағалық ету үшін "Халық сотына" оралды.

Қайта өрлеу (1997-2023)

1997 жылдың 8 қыркүйегінде "Халық соты" жаңа форматта қайта іске қосылды. Сериалдың жалпы саны 2021 жылдың қыркүйегінде 37-ші маусымға жетті, ал қазіргі өндіріс циклында 25-ші маусымын көрсетіп жатыр. 1997–2023 жылдарғы жаңаруы бағдарламаның бастапқы нұсқасынан, 12 маусымдықтан әлдеқайда басып өтті. Шоудың екінші нұсқасын барлығы үш судья басқарды. "Халық соты" 1997 жылдың 8 қыркүйегінде эфирге оралғанда, 30 минуттық форматтан 60 минуттық форматқа өтті, WCBS телеарнасының бұрынғы жаңалықтар оқырманы Кэрол Мартин (1997–98) студиядан алып жүрді. Харви Левин (1997–2023) де "Халық соты" атауына сай келетін рөлде шоу құрамына қосылды: үзілістен кейін қайтып келгенде, Левин далалық тілші ретінде жұмыс істеді, ол жағдайдағы адамдардың сұрақтары мен пікірлерін сыртқы қоғамдық орындарда алып, соңында студияға оралып, қорытынды жасады. Курт Чаплин (1997–2023) Джек Харреллдің орнына шоудың дикторы болды және сот репортері ретінде камера алдында пайда болды, сонымен қатар әр жағдай аяқталғаннан кейін бағдарламаның тараптарын сұхбаттандыратын адам ретінде танымал болды. 2016–2017 маусымдарынан бастап, "Халық сотының" алғашқы нұсқасынан Дуг Ллевелин бұл тараптарды сұхбаттастыру рөлін өз мойнына алды. Алайда Чаплин сериалдағы дауыстау рөлін сақтап қалды. Осы рөлде Чаплин сот шоуын мелодрамалық және асыра көрсетілген дауыс ырғақтарымен және сөздермен қызықтыру арқылы баяндады.

Эд Кох дәуірі (1997 1999)

Нью-Йорк қаласының бұрынғы мэрі Эд Кох 1997 жылдың 8 қыркүйегінен 1999 жылдың 25 маусымына дейін сот отырысын жүргізді, қайта көрсетілімдері 10 қыркүйекке дейін эфирде болды. Ол 1999 жылдың 13 қыркүйегінен 2001 жылдың 9 наурызына дейін судья болып отырды, бірақ бағдарламаның рейтингісі төмендеді. Осы екі судьяның қызмет мерзімінде сот орындаушысы болып Жозефина Энн Лонгобарди тағайындалды.

Судья Мэрилин Милиан дәуірі (2001-2023)

2001 жылдың 12 наурызында, «Халық соттарының» төртінші маусымының соңында Флорида штатының зейнеткерлік округтік сотының судьясы Мэрилин Милиан сот шоуында төрағалық етуші судья ретінде Шейндлинді алмастырды. Милиан басшылығымен «Халық сотының» рейтингісі жақсарды. «Халық соты» сериалының 16-шы маусымы аяқталғанға дейін (2012–13), Милиан 12 1/2 маусымды басқарды, бұл оны ресми түрде бағдарламаның ең ұзақ билік еткен судьясы етті – ол Жозеф Вапнердің 12 маусымдық билігінен асып түсті. 2000–01 маусымының қалған бөлігінде Дэви Джонс Лонгобардидің орнына сот орындаушысы болып жұмыс істеді. 2001 жылдың қыркүйегінде Джонсты Дуглас Макинтош алмастырды, ол 2023 жылдың шілдесінде шоу тоқтатылғанға дейін осы қызметте болды. 2008 жылы Милиан басшылығымен «Халық соты» теледидар өнер және ғылым академиясы құрған жаңа «Сот залы/Заңдық шоу» санаты бойынша Күндізгі «Эмми» сыйлығына ұсынылды. 2009 және 2010 жылдары шоу осы санат бойынша тағы да «Эмми» сыйлығына ұсынылды, бірақ жеңіске жете алмады. 2013 жылдың 1 мамырында «Халық соты» тағы да «Күндізгі Эмми» үздік заңгерлік/сот залы бағдарламасы номинациясын алды, бірақ қайтадан жеңіп алмады. Шоу қайта жаңғырудың алғашқы 15 маусымында Манхэттенде түсірілді; 16-шы маусымынан бастап (2012–13) Коннектикут штатының Стэмфорд қаласында түсірілді. Шоудың 20-шы маусымында Даг Льюэллин түпнұсқалық серия аяқталғаннан кейін алғаш рет бағдарламаға оралды. Ол бұрынғы жүргізуші/репортер рөлін қайтадан атқарды, 2017 жылдан бері хабарлаушы рөлінде болған Курт Чаплинді алмастырды. Льюэллиннің қайта оралуына арналған алғашқы бағдарламада судья Милиан оны «үйге» қарсы алып, костюмдік пиджагы мен микрофонын табыстады.

Күшін жою

2023 жылдың 18 ақпанында «Халық соты» қайта жаңғыруы 26 маусымнан кейін аяқталатыны жарияланды. Variety басылымы хабарлағандай, шоудың тоқтатылуы күндізгі бағдарламалардың жарнамадан түсетін кірісінің жалпы төмендеуіне байланысты болды. Осының салдарынан телеарналар басқа бағдарламаларды сатып алудың орнына, жергілікті жаңалықтарға қаражат жұмсауды басымдыққа қойды. Бұл Харви Левин мен Telepictures компаниясымен 26 жылдық серіктестікті де аяқтады. Аталған компания 2021 жылы TMZ телеарнасын Fox Corporation-ға сатқан болатын, бірақ «Халық соты» бағдарламасын соңғы екі жыл бойы түсіруді жалғастырды. 2023 жылдың сәуірінде Allen Media Group компаниясы Миллианмен 2023 жылдың күзінде көрсетілімге шығатын «Халыққа әділдік» атты жаңа шоуға келісім жасасқандығын хабарлады.

Өндіріс жазбалары

1981–1993 жылдардағы шоу өмірі бастапқыда «Golden West Broadcasters» және кейін Лос-Анджелестегі «Metromedia Square» студияларында, сосын «The Production Group»-қа көшірілді. Нью-Йорк қаласында «Халық соты» эпизодтары алғаш рет «NEP/Image» студиясында, бұрынғы «Hotel Pennsylvania» қонақүйінің «Grand Ballroom» залында түсірілді, бұл студия «Maury» ток-шоуына да тиесілі болған. 1998 жылы шоу «MTI Studios»-та, 401 Fifth Avenue мекенжайындағы 8-қабатта түсіріле бастады, онда сот залы жаңа дизайнда болды. 2006 жылы «MTI Studios» «NEP/Image» компаниясына сатылды. Кейбір эпизодтардың соңында шоу «NEP/Image» студиясында түсірілгені айтылады. Бұрынғы «MTI Studios» ресми түрде «NEP Broadcasting» компаниясының «NEP Penn Studios» бөлігіне кіреді. 2012 жылы шоу Стэмфордтағы «Connecticut Film Center» киноорталығына көшті, бұл «NBCUniversal» синдикациясы мен кабельдік бөлімдерін Стэмфорд аймағына тартқан сол штаттың салық жеңілдіктерінен пайдаланды. Эфирде көрсетілген эпизодтар кейде түсірілгеннен өзге тәртіппен монтаждалады (бір сағаттық шоуларда жиі кездесетін әдіс). Сондықтан судьяның көйлегінің түсі өзгеруі мүмкін, ал шоудың екінші жартысында бірінші жартысына қарағанда сот залында көбінесе аз бақылаушылар көрінеді. 2012 жылғы маусымда шоу кең экранды стандартты ажыратымдылықта (standard definition) хабар тарата бастады, содан кейін жақын арада жоғары ажыратымдылыққа (high definition) өтті. «Халық сотының» барлық нұсқалары «A Ralph Edwards Stu Billett Production» компаниясымен «Telepictures Productions» бірлестігінде, ал дистрибьюторы «Warner Bros. Domestic Television Distribution» (оның бұрынғылары «Telepictures» және кейінірек «Lorimar Telepictures») болып табылады, олардың барлығы қазір «Warner Bros. Discovery» құрамында. 2020 жылдың маусымынан бері істер «The People's Court» ресми YouTube арнасында жарияланып келеді. Арнаның 250 мыңнан астам жазылушысы бар және 300 миллионнан астам қаралым жинаған. Қазіргі және ескі істер де жарияланады.

Музыкалық тақырып

"The Big One (People's Court Theme)" атты тақырыптық музыканы Алан Стэнли Тью жазған. Жылдам темпті, айқын фортепиано мелодиясы мен бонго барабанының ырғағы бар бұл музыканы көптеген әртістер, оның ішінде Нелли қолданды. Сондай-ақ ол бірнеше фильмдер мен телешоуларда пайда болды, соның ішінде 1977 жылғы ересектерге арналған фильм "Барбара эфирі", 1979 жылғы төмен бюджетті фильм "Малибу Хай", BCTV ағымдағы оқиғалар бағдарламасы "Вебстер!", "SpongeBob SquarePants", "The Loud House", "Blue Harvest", "Family Guy" сериалының алтыншы маусымының тұсаукесер эпизоды, 2005 жылғы 5 желтоқсан және 2009 жылғы 21 желтоқсан күндері Флорида штатының Тампа қаласында өткен WWE Raw, "Boy Meets World" және "Popular" сериалдарында қолданылды.

2020 жылғы COVID-19 өндірісін түзету

Халық соты 2020–2021 жылғы маусымда өндірісті қайта бастағанда, АҚШ-та COVID-19 пандемиясының салдарынан бірнеше қағидалар енгізілді. Студия бұрынғысынша дайын тұрды, бірақ көрермендерге кіруге рұқсат болмады. Әрбір іс бойынша екі тарап та сотқа келмеді, судья Милиан да қатыспады. Оның орнына, сот процесі қашықтан өтті, талапкер мен жауапкердің трибуналарының және судьяның орындығының артында мониторлар орнатылды. Сот орындаушысы Дуглас Макинтош сот залында болып, тараптарды куәгер ретінде тіркеді, ал Дуг Льюэллин іс бойынша сұхбаттарын дәлізден жүргізді. Харви Левин Лос-Анджелестегі TMZ кеңсесінен түсіндірме беруін жалғастырды. Әрбір істен кейін "Үкімнен кейін" атты бөлімде судья Милиан күйеуі Джон Шлезингермен, бұрынғы АҚШ прокурорымен бірге үкімін талқылады. Джон Шлезингер 2004 жылы Майами-Дейд округі үшін 11-ші сот округіне сайланды. 2021–2022 жылғы маусымда судья Милиан студияға оралды, бірақ талапкерлер мен жауапкерлер әлі де қашықтан қатысты. 2022 жылғы маусымның басында алғашқы бір жарым ай бойы тек қайта көрсетілімдер берілді. 17 қазаннан бастап жаңа эпизодтар эфирге шыға бастады, барлық тараптар студияға қайта оралды.

Британдық нұсқасы

Шоудың британдық нұсқасын STV Studios (бұрын "SMG TV Productions" деп аталған) шығарды. Бұл шоу 2005 жылдың 18 сәуірінен 27 мамырына дейін ITV телеарнасында Триша Годдардтың ток-шоуының орнына қойылды. Жером Линч және Ронда Андерсон төрешілер, ал Кэрол Смилли сот хабаршысы болды.