Кіріспе
Құс түрі
Уолденнің мүйізді (Rhabdotorrhinus waldeni) жергілікті жерде дулуган деп аталады, сондай-ақ Висаяның бүктегіш мүйізді, қызыл басты мүйізді немесе бұрылып келген мүйізді мүйіз деп те аталады. Бұл Филиппиннің Негрос және Панай аралдарындағы жаңбырлы ормандарда өмір сүретін, өте сирек кездесетін мүйізді құс түрі. Ол бұрылып келген мүйізді құсқа жақын, бірақ еркегінің сары жұтқыншасы және көз айналасының терісі, ал аналығының көк жұтқыншасы және көз айналасының терісі арқылы оны тануға болады (бұрылып келген мүйізді құстың екі жынысының да жұтқыншасы мен көз айналасының терісі терең қызғылт немесе қызыл болады). Оның биномдық атауы шотланд орнитологы, Уолден виконтының құрметіне берілген. Ол Батыс Висаяның ірі бес құсының бірі саналады, оларға Негрос қанды жүректі көгершін, Висаяның дақты бұғысы, Висаяның мүйізді құсы және Висаяның қалың шошқасы кіреді.
Сипаттама
EBird құсты былай сипаттайды: «Панай және Негрос аймақтарындағы жазық және таулы орманның ірі, сирек кездесетін құсы, бірақ соңғысында дерлік жойылған. Көбінесе қара түсті, құйрығының түсі қаймақ реңді, ұшы қара, алқасы қызғылт сары, төменгі жұқарағы бүктемелі. Аталықтарының басы қызғылт, сары қалтасы және көз айналысы сары түсті. Аналықтарының мойны мен басы қара, жұқарағы мен алқасы кішкентай, көз айналысы мен жақ асты көгілдір және сары түсті. Бұл аймақтағы тағы бір мүйізді құс – Висай мүйізді құсы, бірақ бұл құс ірілеу, жұқарағы ақшыл. Дауысы үш буынды, құрлықандай дыбыс шығарады.»
Олардың жыныстық ерекшеліктері бар: аталықтарының басы қызғылт, беттері сары, ал аналықтарының басы қара, беттері көгілдір және жұқарағы кішкентай.
Тұрғылықты ортасы мен мінез-құлқы
Ол жабық қапталды ормандарда мекендейді, сондай-ақ кесілген ормандарда да жиі кездеседі және кейде Панайда 400-ден 1200 метрге, Негроста 350-ден 950 метрге дейінгі биіктіктегі ашық алаңдардағы жалғыз ағаштарда кездеседі. Ол жеміс беретін көптеген ағаштар бар жерлерде тамақтану үшін және ұя салу үшін үлкен ағаштарды жақсы көреді. Олар кішкентай және шулы топтарда өмір сүреді. Уолден мүйізділер қуыс ұя салушылар және ұялары үшін ағаштардың сабақтарындағы табиғи немесе ойылып жасалған қуыстарды пайдаланады. Басқа мүйізділер сияқты, олар да өте баяу көбейеді. Ұя салуға қолайлы орындардың жетіспеуі мәселе болғандықтан, кейбір қорықтарда ағаштардың діңіне ұя салынған қораптар орнатылуда. Ол бәсеңкөз, ұясына кейбір жануарлардың қалдықтарын әкеледі және ағаш қапталында инжір мен басқа жемістермен қоректенеді. Ол тамаққа қолжетімділікке байланысты жергілікті көшпелі қозғалыстар жасай алады. Ол үлкен ағаштарда ұялайды.
Қорғау мәртебесі
Бұл жоғары деңгейде қорғалатын түр, үш жоғары деңгейде қорғалатын мүйізділердің бірі, оның ішінде Сулу мүйізді және шлемді мүйізді. Оның саны 160-тан аз деп есептеледі, бірақ Орталық Панай тау жотасындағы жаңа зерттеулер 600-700 жұптың сол жерде сақталғанын көрсетеді. Гуимарас аралында жойылған деп есептеледі және қазір тек Негрос және Панайда ғана кездеседі. Жалпы саны 160-тан кем дегені болжанып келді, алайда Орталық Панай тау жотасындағы соңғы жұмыстар онда 600-700 жұп қалған болуы мүмкін екенін көрсетеді. Негрос аралындағы жағдай туралы соңғы деректер жоқ, онда бұл түр функционалдық тұрғыдан жойылған болуы мүмкін. IUCN Қызыл тізімінде бұл түрдің саны 1000-ден 2499-ға дейін жетілген жекелеген құстардан тұрады және популяцияның төмендеуі жалғасуда. Уолден мүйіздісі өте баяу көбейеді, сондықтан жоғары аңшылық қысымы мен жаңбырлы ормандардың қарқынды кесілуінен аман қалуға шамасы келмейді. 2007 жылға қарай Негрос және Панайда орман жамылғысы тиісінше 3% және 6% қалды, оның көп бөлігі бұл құстың жақсы өрмейтін биік таулы орман болды. Орман жамылғысының өте аздығына қарамастан, заңды және заңсыз ағаш кесу, егістік жерлерге айналдыру, кен өндіру және жол салу есебінен орманды жою тоқтамайды. Солтүстік-Батыс Панай түбегінің табиғи паркінің мысалында, Орталық Панай тау жотасынан бөліп тұратын жол салынды, бұл бұрынғы аймақтағы популяцияға күшті әсер етті, себебі бұл жолдар аңшылар мен ағаш кесушілерге оңай қол жеткізуге мүмкіндік берді. Тағы бір үлкен қауіп – заңсыз аң аулау және құстарды заңсыз сату үшін ұстау. Филиппин қоршаған ортаны сақтау жобасы (Philincon) мәліметінше, Орталық Панай тау жотасындағы барлық ұялардың шамамен 50% -і браконьерлердің құрбаны болды, олар ұяға жататын ағаштарға көтеріліп немесе ұялаған ағаштарды кесіп, балаларды және аналарын ұрлап алып кетті. Браконьерлік аң аулаудың жоғары деңгейіне байланысты Philincon ұяларды күзету бағдарламасын жасады, онда жергілікті тұрғындарға мүйізді құс ұяларын күзету үшін айына 20 АҚШ доллары төленеді және әрбір сәтті ұшқан бала үшін 11 АҚШ доллары сыйлық беріледі. Бұл бағдарлама браконьерлік аң аулау деңгейін 5% дейін төмендетуге көмектесті. Қазір Philincon 1000-нан астам ұя тесігін күзетіп отыр, бұл Орталық Панай тау жотасындағы барлық ұялардың кем дегенде үштен екісі деп есептеледі. Бұл құсты тұтқындықта алғаш рет 2005 жылы Мариит жабайы табиғат және табиғатты қорғау паркі өсірді. 2010 жылға қарай олар 15 Уолден мүйіздісін өсірді. 2019 жылы Таларак қоры тоғыз жылдық тырысқаннан кейін Негрос нысанында оларды тұтқындықта сәтті өсірді. Қосымша сақтау шаралары: PhilCon күзету схемасына сәйкес, негізінен, жердегі қорғауға көбірек қаржы жұмсалуы керек; маңызды жерлерді анықтау және осы деректерді одан әрі шараларды шешу үшін пайдалану үшін Панайда қосымша зерттеулер жүргізу; Негрос және Панайда аң аулау мен заңсыз ағаш кесуді азайту үшін қоғамдық хабардарлықты арттыру бағдарламаларын жалғастыру; ұзақ мерзімді перспективада қорғалатын аумақтар туралы заңнаманы күшейту және желіні жақсарту үшін үкімет деңгейінде серіктестікпен жұмыс істеу; тұтқындықта өсіру және қайта енгізу бағдарламаларын дамытуды қолдау.