Кіріспе
Кейн Горм (An Càrn Gorm) – Шотландияның Таулы Жерлеріндегі тау. Ол Кэрнгормс тау тізбегінің және одан кеңірек Грампиан тауларының бір бөлігі. Теңіз деңгейінен биіктігі 1238 метр болатын Кейн Горм – Монро саналады және Британ аралдарындағы ең биік таулардың алтыншысы. Strathspey-ді көріп тұрған биік, кең күмбезді шаңырағы, Авимор қаласынан және аймақтық орталықтан ең оңай танылатын таулардың бірі. Ол атын Кэрнгорм тауларымен бөліссе де, Бен Макдуи осы тізбектегі ең биік тау болып табылады. 1960 жылдардан бері таудың солтүстік-батыс беткейлеріндегі Коир Кас және Коир-на-Систе аймақтары тау шаңғысы үшін пайдаланылуда. Шаңғы инфрақұрылымына Коир Кастағы фуникулер темір жолы кіреді. Коир Кастың оңтүстігіндегі Коир ант Снехта, Fiacaill a' Choire Chais деп аталатын қыратпен шаңғы аймағынан бөлінген. Кейн Гормнің оңтүстік беткейлерінен шалқары Авон көлінің (Loch A'an) көрінісі ашылады.
Cairn Gorm (An Càrn Gorm) is a mountain in the Scottish Highlands. It is part of the Cairngorms range and wider Grampian Mountains. With a summit elevation of above sea level, Cairn Gorm is classed as a Munro and is the sixth highest mountain in the British Isles. The high, broad domed summit overlooking Strathspey is one of the most readily identifiable mountains from the nearby town and regional centre of Aviemore. Although it shares its name with the Cairngorm mountains, Ben Macdui is the highest mountain in the range. Since the 1960s over of the north western slopes of the mountain in Coire Cas and Coire na Ciste have been developed for alpine skiing. The ski lift infrastructure includes a funicular railway in Coire Cas. The corrie south of Coire Cas, Coire an t Sneachda, is separated from the ski area by a ridge known as Fiacaill a' Choire Chais. The southern slopes of Cairn Gorm overlook the remote Loch Avon (pronounced Loch A'an).
Этимология
Тау өзінің атын кеңірек таралған Кэрнгорм тау тізбегімен және оның құрамына кіретін Кэрнгорм ұлттық паркімен бөліседі. Бірақ, бұл тізбектегі ең биік немесе ең ірі тау емес. Кэрнгорм таулары тарихи тұрғыдан шотланд гаэль тілінде "Қызыл төбелер" деген мағына беретін "Ам Монад Руад" деп белгілі болған. Шотланд гаэль тіліндегі "Горм" сөзі ағылшын тілінде "көк" дегенді білдіреді; алайда, өсімдіктерді сипаттағанда "жасыл" немесе "жасылға айналу" мағынасын да білдіре алады, сондықтан "Cairn Gorm" – "көк төбе" немесе "жасыл төбе" дегенді білдіруі мүмкін.
Климат
Cairn Gorm тундралық климатқа ие (Köppen ET). Таудың шаңырағында температура мен жел жылдамдығы туралы деректер беретін, Хериот-Ватт университеті басқаратын автоматтандырылған ауа райы станциясы (АВС) орналасқан. Метеорологиялық қызмет (синоптық коды 03065) жүргізетін, температура мен қырау туралы мәліметтер жариялайтын жеке АВС де бар. Cairn Gorm жылына орташа 194,4 қырау күнін тіркеді, бұл оны Ұлыбританиядағы ең суық метеостанцияға айналдырады. Қысқы ең төмен температуралар Ұлыбританияның басқа станцияларымен салыстырғанда тым төмен емес, бірақ климаттың қаталдығы салқын жаздарымен анықталады. 1985 жылдан бергі ең жоғары температура 25,5 °C (78 °F) – 1989 жылдың 23 мамырында тіркелген. Ең төмен температура – 26,9 °C (16 °F) – 2007 жылдың 6 наурызында тіркелген. Күндізгі температураның 0 °C (32 °F) төмен қалуы көбінесе қазан мен мамыр аралығында кездеседі, бірақ жылдың кез келген айында байқалуы мүмкін. Күндізгі ең жоғары температураның 10 °C (14 °F) төмен және түнгі температураның 15 °C (59 °F) жоғары болуы сирек кездеседі. Ең төмен күндізгі максимум 2018 жылдың 28 ақпанында 12,7 °C (9 °F) құрады. Фён желі тауға, әсіресе күздің соңында және қыста әсер етеді. Бұл құбылыс қараша айындағы рекордтық көрсеткіштің себебі болуы мүмкін. Ең жылы ай – 2006 жылдың шілдесі, орташа температурасы 9,9 °C (50 °F) болды. Ал ең суық ай – 2013 жылдың наурыз айы, орташа температурасы 6,7 °C (20 °F) құрады. Cairn Gorm Ұлыбританиядағы құрлықта тіркелген ең жоғары жел жылдамдығымен ерекшеленеді. 1986 жылдың 20 наурызында желдің күркіреуі тіркелді. 2008 жылдың 19 желтоқсанында Cairn Gorm тауында желдің соғуы тіркелді, бірақ Метеорологиялық қызметке тексеруге тым кеш берілді.
Жаяу жүру және альпинизм
Ауа райы ашық және тыныш болғанда, Кейн Гормға көтерілу солтүстік беткейлеріндегі тау шаңғысы курорты арқылы тікелей саяхат болып табылады. Бірақ тау дауылды болған кезде, әсіресе қыста, қарлы боран мен жоғары қар көшкіні қаупі болғанда, кез келген көтерілу немесе түсу қауіпті болуы мүмкін – әсіресе ақ көкшілде, құр, ерекше белгісі жоқ, көп бағытта тік құлаулармен қоршалған шыңға жақын жерде жол табу қиын. Кейрнгормның барлық ең биік шыңдары сияқты, қысқы жағдайда (көктемге дейін созылуы жиі болады) көтерілу үшін жақсы навигация дағдылары және қысқы альпинистік жабдықтар, мысалы, тісті қарабылар мен мұз балталары қажет. Срон ан Аонайхтың солтүстік-шығысында орналасқан Коир Касқа апаратын Шыршықты жол тік және тікелей бағыт болып табылады және жергілікті рейнджерлер, жетекшілер және жол көрсетушілер оны ұсынады. Тағы бір бағыт – Коир Кас ортасымен жоғарыға апаратын жол, бірақ бұл теміржол операторының көліктері пайдаланатын жол және бірнеше тік бөлімдері бар жанама бағыт. Шаңғы маусымында оны көтерілуге ұсынуға болмайды, бірақ төменгі бөліктерінен Cairngorm Mountain Railway-дің әдемі көрінісін тамашалауға болады. Coire Cas-та Fiacaill a' Choire Chais Cairn Gorm және оған іргелес жазыққа саяхаттауға ыңғайлы жол ұсынады. Кейн Гормның Солтүстік шатқалдарын қарап тұратын жартастардың үстінен айналып өту көптеген жол көрсетушілер мен басылымдарда кеңінен ұсынылады, бұл Шотландиядағы ең әдемі көріністердің бірін ұсынады. Саяхатшылар жергілікті картаны қарап, автотұрақтағы Рейнджерлер базасына соғып өтулері керек. Коир ан т Снехта мен Коир ан Лошайнның басында көптеген альпинистік маршруттар бар, ал қыста бұл шатқалдар Шотландиядағы маңызды мұзды альпинизм аймақтарының бірін құрайды.
1971 жылғы апат
1971 жылдың 21-22 қарашасында Эдинбургтегі Эйнсли Парк орта мектебінің бес оқушысы және Ньюкасл-андер-Лайм қаласынан келген оқытушы-жаттықтырушы Кейн Горм үстіртіндегі Фейт-Бюйде қарлы бораны кезінде қаза тапты. Бұл Ұлыбритания тарихындағы альпинизмдегі ең ауыр апат болып саналады.
Жабайы табиғат
Тауда көптеген құс түрлері қоныстанады, олардың ішінде ұсақ қырлақ және сақиналы узель (көктем және жаз айларында), қар батырмасы және тас қаусыраты (жыл бойы). Тауда мекендейтін сүтқоректілерге тау қояны, қызыл бұғы және бұғылардың тобы жатады. Тауда өсетін жабайы гүлдердің ішінде ерік гүлі, бұлтжеміс және майлы гүл бар. Осы өсімдіктер мен жануарлардың көптеген түрлері үшін Кеирн Горм – олардың маңызды бекіністерінің бірі.
Тарих
Альпілік шаңғы аймағы 1960 жылдан бастап Cairn Gorm тауында дамыды. 1961 жылдың желтоқсан айында креслолифт және шале ашылды. 1968 жылдың жазында Coire na Ciste аймағында шаңғы тебуге қолайлы жаңа жарты мильдік жол салынды. Бұл Шотландиядағы екінші ірі шаңғы аймағы (Glenshee-ден кейін). 1980 жылдары, көлемді демалыс күндері мыңдаған шаңғышылар осы қабаттарды пайдаланды, олар көбінесе тығырылыңқы болатын. 2000 жылдары Cairngorm және Шотландияның басқа шаңғы аймақтарында шаңғышылардың саны азайды, бұл әуе билеттерінің арзандығының есебінен Альп тауларына барудың ыңғайлылығына байланысты болды. Шотландияның Таулы аймандарындағы қар жағдайы болжамсыз, ал ғаламдық жылыну Шотландияның шаңғы индустриясының өміршеңдігіне қауіп тудыруда. Адам Уотсон 2004 жылы осы индустрияның тағы жиырма жылға жетпейтінін болжады. Алайда, соңғы қыстарда қар жамылғысы мен шаңғы тебу жағдайлары өте жақсы болды, қысқы спорт түрлерін пайдалану айтарлықтай жақсарды, нәтижесінде қаржылық жағдай да жақсарды. 2011–12 жылдары курорт TechnoAlpin T40 қар жасау машинасын сынақтан өткізді, ал 2012–13 жылдары тағы үш машина жалға алынды. 2013–14 маусымында TF10 үлкен машинасы қосылды. 2014 жылдың сәуір айында HIE, Cairngorm Mountain Ltd компаниясының жаңа операторы ретінде Natural Retreats компаниясын таңдады.
In April 2014 Natural Retreats was chosen by HIE as the new operator of Cairngorm Mountain Ltd.
Фуникулерлер туралы дау
1990 жылға қарай бастапқы инфрақұрылымның көп бөлігі ескіріп, күтіп ұстау қиындықтар тудырды. Креслолық көтергіштер мен буксирлер тауға тән жоғары желдерге осал болды және 25 миль/сағ (40 км/сағ) астам жел соққанда жиі жабылуға мәжбүр болды. Оператор, Cairngorm Chairlift Company, креслолық көтергішті алып тастап, оның орнына фуникулерлік теміржол салуды ұсынды. Қоршаған ортаны қорғаушылар тобы таудың, оның нәзік топырағы мен өсімдіктеріне зиян келтіруі мүмкін болғандықтан фуникулерге қарсы күшті оппозиция көрсетті. Шотландияның табиғи мұрасымен келіссөздер жүргізгеннен кейін қол жеткізілген келісімге сәйкес, Cairngorm тау теміржолы салынуына рұқсат берілді, бірақ пайдалану шектеулерімен. Тек қар спортымен айналысатындар немесе оны тамашалаушылар ғана жоғарғы станциядан шығуға рұқсат алады. Басқа фуникулер жолдарының жолаушылары мейрамхана мен келушілер орталығына баруы мүмкін, бірақ қазіргі уақытта ғимараттан шығып серуендеуге тыйым салынған. Дегенмен, бұл шектеуді алып тастауды жақтаушы топтар бар. Бюджеттен шығын, Highlands and Islands Enterprise және құрылыс компаниясымен байланысты адамдардың мүдделер конфликтісі туралы айыптаулар және мемлекеттік қаражатты пайдалану туралы сұрақтар туындағандықтан құрылыс жобасы дау-дамайға толы болды. Құрылыстың жалпы құны шамамен 19,6 миллион фунт стерлингке бағаланды, оның көп бөлігі Highlands and Islands Enterprise (HIE) мемлекеттік органының қаржыландыруымен жүзеге асырылды. Еуропалық Одақ 2,7 миллион фунт стерлинг көмектесті. Фуникулер 2001 жылдың желтоқсан айында ашылды. Теміржол 2150 фут (655 м) биіктіктегі тау шаңғысы орталығының күндізгі үй базалық станциясынан Coire Cas-қа дейін, 3566 фут (1087 м) AMSL биіктіктегі тау шаңғысы орталығының Ptarmigan ғимаратына дейін, жалпы 6,460 фут (1,97 км) қашықтықты қамтамасыз етеді. Ptarmigan станциясы – Британ аралдарындағы ең биік теміржол терминалы.
Кеирн Горм локомотивтері
Лондон Эустоннан Шотландияға дейін ұйқы вагондарымен жүретін пойыздарды ұсынатын Caledonian Sleeper компаниясы басқаратын локомотив. Бұл локомотив Caledonian Sleeper компаниясының басқаруындағы 67 кластағы жалғыз локомотив. Hornby компаниясы бұл локомотивтің TTS Sound дыбыс жүйесі бар OO калибрлі моделін шығарды.