Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Грузия штатындағы, АҚШ-тағы археологиялық орын.
Archaeological site in Georgia, U. S.
Этовах үнді таулары (9BR1) – Картерсвилл қаласының оңтүстігінде орналасқан, Грузия штатының Бартоу округіндегі археологиялық орын. 1000–1550 жылдары аралығында үш кезеңде салынған және пайдаланылған бұл тарихқа дейінгі орын Этова өзенінің солтүстік жағалауында орналасқан. Этовах үнді таулары тарихи орны – ұлттық тарихи ескерткіш, оны Джорджияның табиғи ресурстар департаменті басқарады. «Джорджия мемлекеттік парктері мен тарихи орындары» мәліметінше, бұл орын «Оңтүстік-Шығыстағы Миссисиппи мәдениетінің ең жақсы сақталған нысаны» саналады. Әртүрлі уақытта осы аймақта қоныстанған тарихи Мускоги Крик және Чероки тайпалары бұл жерді қасиетті деп есептейді.
Etowah Indian Mounds (9BR1) are a archaeological site in Bartow County, Georgia, south of Cartersville. Built and occupied in three phases, from 1000–1550 CE, the prehistoric site is located on the north shore of the Etowah River. Etowah Indian Mounds Historic Site is a designated National Historic Landmark, managed by the Georgia Department of Natural Resources. It is considered "the most intact Mississippian culture site in the Southeast", according to Georgia State Parks and Historic Sites. Both the historic Muscogee Creek and the Cherokee peoples, who each occupied this area at varying times, hold the site to be sacred.
Тарих
Бұл жер 20-ғасырдың басында кәсіби түрде қазылған. Осы аймақтағы мәдениеттердің тізбектей дамуы туралы мол дәлелдер мен білім жиналған сайын, радиокөміртектік талдау және магнитометрлер сияқты заманауи технологиялардың көмегімен қосымша зерттеулер жүргізілді. 20-ғасырдың соңындағы зерттеулер дөңестерді Солтүстік Американың шығысындағы Оңтүстік Аппалачи Миссисиппи мәдениетінің (Миссисиппи мәдениетінің аймақтық нұсқасы) ежелгі, жергілікті халқы салғанын және мекендегенін көрсетті. Олар кейіннен осы аймақта пайда болған, тарихи мускоги тілінде сөйлейтін мускоги-крик халқының ата-бабалары болды. Этова – «қала» деген мағынаны білдіретін «италва» сөзінен туындаған мускоги сөзі. 1000–1550 жылдары, Миссисиппи мәдениеті дәуірінде, Этова бес жарым ғасыр бойы бірнеше билік құрған басшылықтармен (Куса конфедерациясын қараңыз) басқарылды. Эрнандо де Сото экспедициясы Куса мен Улибахали арасындағы Итаба деген елді мекенге кездесті, бұл, мүмкін, Этова болған. Тарихи мускоги-крик халқы осы аймақта қалыптасып, осы жерді мекендеген. Кейіннен олар шерокилермен ығыстырылды, олар еуропалық-американдық қысымнан қашу үшін Шығыс Джорджия мен Теннессиден көшіп келген. 19-ғасырда еуропалық-американдық қоныс аударушылар бұл дөңестерді сол кезде аймақты мекендеген тарихи шерокилер салғанын қате түсінді. Бірақ көптеген зерттеушілер ирокея тілінде сөйлейтін тайпалар Грузияның осы бөлігіне 18-ғасырдың соңында ғана жеткендіктен, олар дөңестерді салған жоқ деп санайды. Жер бетіндегі құрылыстар одан да ертерек мерзімге даулануда. 21-ғасырда федералдық деңгейде танылған мускоги (крик) ұлты, қазір Оклахома штатында орналасқан, және Алабама штатындағы Поарх крик тайпасы Италваны өздерінің ең маңызды ата-бабаларының қаласы деп есептейді. Шерокилер де оны құрметтейді.
This site was professionally excavated beginning in the early 20th century. Additional studies have been undertaken as more evidence and knowledge has accumulated about the succession of cultures in this area, aided by modern technology such as radio carbon dating and magnetometers. Late 20th century studies showed the mounds were built and occupied by prehistoric indigenous peoples of the South Appalachian Mississippian culture (a regional variation of the Mississippian culture) of eastern North America. They were ancestors of the historic Muskogean language speaking Muscogee Creek people who later emerged in this area. Etowah is a Muskogee word derived from italwa, meaning "town". From 1000–1550 CE, during the Mississippian culture era, Etowah was occupied by a series of cycling chiefdoms (see Coosa confederacy) over the course of five and a half centuries. The Hernando de Soto expedition encountered a settlement called Itaba between Coosa and Ulibahali, which was likely Etowah. The historic Muscogee Creek formed in this region and occupied this area. They were later pushed out by the Cherokee, who migrated from eastern Georgia and Tennessee to evade European American pressure. In the 19th century, European American settlers mistakenly believed that the mounds had been built by the historic Cherokee, who occupied the region at the time. But many researchers now believe that because the Iroquoian speaking tribe did not reach this part of Georgia until the late 18th century, they could not have built the mounds. The earthworks have been dated to much earlier periods. In the 21st century, the federally recognized Muscogee (Creek) Nation, now based in Oklahoma, and the Poarch Band of Creek Indians of Alabama both consider Italwa to be their most important ancestral town. The Cherokee also revere it.
Сауда
Этова өзені Куса және Алабама өзендерінің саласы болып табылады және Ридж және Долина Аппалачи тауларының оңтүстік жиегі мен Пьемонт үстірті арасындағы шекараны құрайды. Сауда мен салық арқылы Мексика шығанағынан балықтың қабықтары, Камберленд үстіртінен мыс, слюда және кремень, ал Пьемонттан "ғимараттарды, денелерді және өнер туындыларын бояу үшін галена, графит және түрлі-түсті окерлер, сондай-ақ құралдар, қару-жарақ және ритуалдық заттар жасау үшін шикізат ретінде жасыл тас және мәрмәр" әкелінді. Өзеннің құнарлы сазды топырағын қазықтармен, тас және қабықтан жасалған кетпендермен оңай өңдеуге болады. Өзеннің жыл сайынғы тасқыны оның құнарлылығын жаңартты. Жылдың көп бөлігінде қыраусыз болатын бұл жерде жергілікті халық дәстүрлі егін – жүгері, бұршақ және қабақ өсірді.
The Etowah River is a tributary of the Coosa and Alabama rivers, and forms the border between the southern edge of the Ridge and Valley Appalachians and the Piedmont Plateau. Trade and tribute brought whelk shells from the Gulf of Mexico; copper, mica and flint from the Cumberland Plateau; and "galena, graphite, and an array of ochers to provide pigment for painting buildings, bodies, and works of art; greenstone and marble to furnish raw material for tools, weapons and ritual objects" from the Piedmont. The loamy riverbed soil could be easily tilled with digging sticks and stone and shell hoes. Its fertility was annually renewed by the river's floods. Free of frost most of the year, the land yielded rich harvests of corn, beans, and squash, traditional crops of the indigenous peoples.
Тіршілік ету ортасы
Таулы орманды жерлерде өсетін каштан, жаңғақ, гикори және персимон ағаштары Этова халқына да, олар аулаған аққұйрықты бұғы, жабайы түйеқұс және кішкентай жануарларға да жаңғақ пен жеміс берген. Сондай-ақ, олардан қызылша және қалампыр жиналған. Жергілікті шолпан ағашының жапырақтары мен сабақтары ритуалдық тазару рәсімдерінде қолданылатын қара сусын дайындау үшін пайдаланылған. Өзен жағасындағы тығыз қамыстардан жебелердің сағақтары, шатырларға төселмелі қамыстар, сондай-ақ себеттер, төсектер, қабырғалар мен едендерге арналған тоқымалар жасалған. Өзеннің таяз жерлерінде тұщы су шабақтары мен тасбақалар көп болған. Миссисипи халқы өзендегі қосақабақ, барабан балық және шоқ балықты аулау үшін V пішіндес тас бөгеттер салған. Зерттеушілер Этова өзені бойында 100-ден астам тас бөгеттің қалдықтарын тапты. Олардың бірі тарихи орынның аумағында қайта жаңартылды.
Chestnut, walnut, hickory, and persimmon trees that grew in upland forests provided nuts and fruit for both the people of Etowah and the white tailed deer, wild turkey, and smaller game they hunted. Other plants that were gathered include stinging nettle and paper mulberry. A native holly was gathered whose leaves and stems were brewed into the Black drink imbibed in ritual purification ceremonies. River cane grew in dense thickets and was made into arrow shafts, thatching for roofs, and splits for weaving baskets, benches, and mats for walls and floors. River shoals abounded in freshwater mussels and turtles. The Mississippians built v shaped rock weirs to pen and channel catfish, drum and gar, which they caught in rivercane baskets. Researchers have found remains of more than 100 rock weirs along the Etowah River. One has been restored within the grounds of the historic site.
Байланыстан кейінгі
Археологиялық зерттеулер бұл тақырып бойынша нақты нәтиже бермеген, бірақ Этоуа жері 1540 жылы испан конкистадоры Эрнандо де Сото сапарлаған, осыған ұқсас атауы бар ауылмен бір болуы мүмкін. Де Сото экспедициясының жазбаларын жасаушылар Итаба қаласына сапар еткен кезде ешқандай үлкен үйінділер туралы айтпаған, бірақ тарихшы доктор Марвин Т. Смит экспедиция кезінде қалың өскен және күтімсіз қалған үйінділер испан саяхатшыларының назарын аудармаған болуы мүмкін деп болжайды. 20-ғасырдың соңындағы зерттеулер жарияланғанға дейін Грузиядағы көптеген еуропалық американдықтар Этоуаны танымал чероки тайпасы салған деп сенген. Бірақ, черокилер Грузияның бұл бөлігіне 18-шы ғасырдың соңында, үйінділер салынғаннан кейін екі-жеті ғасырдан кейін келген. 1817 жылы миссионер Элиас Корнелиус бұл жерге сапар жасап, 1833 жылы Бела Бейтс Эдвардс басып шығарған күнделігінде сипаттады. Ол үйінді екі жүз жылдан астам екенін, себебі оның үстінде үлкен ағаштар өскенін анықтады, бірақ оның нағыз тарихы туралы көп білмеді. Сайрус Томас және Джон П. Роган 1883 жылы Смитсондар институты үшін танымал үйінділерді зерттеу мақсатымен бұл жерді тексерді. Бұл жердегі алғашқы толыққанды археологиялық зерттеу 1925 жылдың қысында Уоррен К. Мурхедтің бастауымен жүргізілді. Оның C үйіндісіндегі қазба жұмыстары Миссисиппи мәдениетіне тән зираттық заттардың көптеген үлгілерін ашты. Бұл артефактілер, Кахокия, Моундвилл, Джексон көлінің үйінділері және Спиро үйінділерінен алынған коллекциялармен бірге археологтардың Оңтүстік-Шығыс салтанатты кешенін (SECC) анықтауына көмектесетін материалдардың көп бөлігін құрады. Бұл үлкен зират үйіндісін кәсіби түрде қазу Миссисиппи мәдениетінің артефактілерін және халықтарын зерттеуге үлкен серпіліс берді. Бұл Американың жергілікті халықтарымен байланыс орнағанға дейінгі өнер туындыларын түсінуді арттырды. Джорджия университетінің антропология факультетінің алғашқы деканы Артур Р. Келли де аймақтағы су тасқынынан қорғау жобалары жүргізілгенге дейін Этоуа үйінділерінде кәсіби қазба жұмыстарын және зерттеулер жүргізді. 1947 жылы үкімет су тасқынынан қорғау үшін Алатауна тоғанын салды. Этоуа ескерткіші 1964 жылы Ұлттық тарихи ескерткіш ретінде жарияланды. Этоуа үнді үйінділері мұражайында Миссисиппи мәдениетінің қыш ыдыстары, монолитті тас балталар, Миссисиппи мәдениетінің тас мүсіндері, мыс әшекейлер, қабықтан жасалған әшекейлер және басқа да артефактілер қойылған.
Archaeological research on the subject is not conclusive, but the Etowah site may be the same as a village of a similar name visited by Spanish conquistador Hernando de Soto in 1540. The chroniclers of the de Soto Expedition made no mention of any large mounds in their record of visiting a town named Itaba, though historian Dr. Marvin T. Smith suggests that the mounds which were likely overgrown and unmaintained by the time of the expedition may simply not have attracted the attention of Spanish explorers. Until studies of the late 20th century were published, most European American people in Georgia believed Etowah to have been built by the well known historic Cherokee. But, the Cherokee did not arrive in this part of Georgia until the late 18th century, two to seven centuries after the mounds were constructed.]] Missionary Elias Cornelius visited the site in 1817 and described it in his journal published by Bela Bates Edwards in 1833. He realized a mound must have been over two hundred years old, due to the size of trees growing on it, but had little idea of its real history. Cyrus Thomas and John P. Rogan tested the site in 1883 for the Smithsonian Institution, which was conducting a survey of recognized mound sites. The first well documented archaeological inquiry at the site did not begin until the winter of 1925, conducted by Warren K. Moorehead. His excavations into Mound C at the site revealed a rich array of Mississippian culture burial goods. These artifacts, along with the collections from Cahokia, Moundville site, Lake Jackson Mounds, and Spiro Mounds, would comprise the majority of the materials which archaeologists used to define the Southeastern Ceremonial Complex (SECC). The professional excavation of this enormous burial mound contributed major research impetus to the study of Mississippian artifacts and peoples. It greatly increased the understanding of pre Contact Native American artwork. Arthur R. Kelly, founding chairman of the Department of Anthropology at the University of Georgia, also conducted professional excavations and studies at Etowah Mounds, prior to planned flood control projects in the area. In 1947, the government built the Allatoona Dam upstream for flood control. The Etowah site was designated as a National Historic Landmark in 1964. The Etowah Indian Mounds museum displays artifacts found at the site, including Mississippian culture pottery, monolithic stone axes, Mississippian stone statuary, copper jewelry, shell gorgets, and other artifacts.