Кіріспе

Sony Digital Audio Tape (DAT немесе R DAT) – Sony компаниясы 1987 жылы әзірлеген және ұсынған сигналды жазу және ойнату құралы. Сыртқы түрінен компакт-кассетаға ұқсас, 3,81 мм / 0,15 дюйм (көбінесе 4 мм деп аталады) магниттік таспасы қорғаныш қабықшаға салынып, 73 мм × 54 мм × 10,5 мм өлшемдес, яғни шамамен жартылай кішкеней. Жазу аналогты емес, цифрлық түде жасалады. DAT 16 биттік кванттаумен CD-ге тең немесе одан жоғары және төмен (44,1, 48 немесе 32 кГц үлгі алу жиілігі) үлгі алу жиіліктерінде жазуға мүмкіндік береді. Егер салыстырмалы цифрлық көз аналогтық доменге қайтарылмай көшірілсе, онда DAT Digital Compact Cassette немесе Hi MD MiniDisc сияқты деректерді жоғалту жүйесін пайдаланатын басқа цифрлық медиалардан өзгеше, нақты көшірме жасайды. Көптеген бейнекассета форматтары сияқты, DAT кассетасы да аналогты компактты аудиокассетадан айырмашылығы, тек бір бағытта жазылады және ойнатылады, бірақ көптеген DAT жазғыштарында бағдарлама номерлерін және идентификаторларын жазу мүмкіндігі бар, оларды CD ойнатқыштағыдай жеке тректерді таңдау үшін қолдануға болады. Аналогты аудио компакт-кассеталарды алмастыру мақсатымен жасалған болса да, форматтың жоғары құны және музыка индустриясының рұқсатсыз жоғары сапалы көшірмелерге қатысты алаңдаушылығы салдарынан тұтынушылар арасында кеңінен қолданылмады. Формат кәсіби нарықтарда және компьютерлік сақтау құралы ретінде белгілі бір табысқа жетті, кейіннен ол Digital Data Storage форматына дамыды. Sony жаңа жазғыштарды шығаруды тоқтатқандықтан, осы форматтағы мұрағатталған жазбаларды басқа форматтарға немесе қатты дискілерге көшірмесе, ойнату қиындап келеді. Сонымен қатар, DAT-те архивтік жазбаларды қайта өңдеумен айналысатын кейбір инженерлер «ылғалды таспа синдромы» құбылысын байқады, бұл осы ортада ғана сақталатын аудиоға қосымша қауіп төндіреді.

Даму

DAT технологиясы бейнежазбаларға негізделген, деректерді жазу үшін айналмалы бас пен спиральді сканерлеуді қолданады. Бұл DAT таспаларын аналогтық таспалар сияқты кесіп тігу арқылы немесе ProDigi немесе DASH сияқты ашық оралымды цифрлық таспалар сияқты физикалық түрде өңдеуге болмайды. 1983 жылы әр компания әзірлеген магниттік таспаға цифрлық аудио жазу стандарттарын біріктіру мақсатымен DAT жиыны өткізілді, ал 1985 жылы екі стандарт құрылды: айналмалы бас қолданатын R DAT (Айналмалы цифрлық аудио таспасы) және тұрақты бас қолданатын S DAT (Тұрақты цифрлық аудио таспасы). S DAT форматы Compact Cassette форматына ұқсас қарапайым механизмге ие болды, бірақ жоғары тығыздықпен жазу үшін тұрақты бас жазу құрылғысын жасау қиын болды, ал R DAT-тің айналмалы басы VHS және Betamax сияқты бейнежазба форматтарында өзін жақсы көрсеткен. Кейін R DAT жай ғана "DAT" деп аталса, S DAT медиа форматы кейінірек Digital Compact Cassette түрінде шығарылды. Sony кейін Microcassette және Mini Cassette-ті алмастыру мақсатымен NT түрінде тағы бір R DAT форматын ұсынды. DAT стандарты төрт үлгі алу режимін қамтиды: 12 битте 32 кГц, сондай-ақ 16 битте 32 кГц, 44,1 кГц немесе 48 кГц. Кейбір жазғыштар техникалық талаптардан тыс жұмыс істейді, 96 кГц және 24 бит (HHS) жылдамдығымен жазуға мүмкіндік береді. Тұтынушыларға арналған алғашқы үлгілердің кейбіреулері 44,1 кГц жылдамдықта жұмыс істемеді, сондықтан оларды компакт-дискіні "көшіру" үшін пайдалануға болмайды. Әрбір жазу стандарты бірдей таспаны қолданғандықтан, үлгі алу сапасы жазу ұзақтығымен тікелей байланысты: 12 битте 32 кГц үш сағаттық таспаға алты сағат жазуға мүмкіндік береді, ал HHS сол таспадан 90 минуттық жазбаны қамтамасыз етеді. Сигнал деректеріне тректердің басталуын және аяқталуын көрсету немесе бөлімді толығымен өткіріп жіберу үшін субкодтар кіреді, бұл индекстеуге және жылдам іздеуге мүмкіндік береді. Барлық үлгі алу жылдамдықтары мен бит тереңдігінде екі каналды стерео жазу қолдау көрсетіледі, бірақ R DAT стандарты 32 кГц жылдамдығында 4 каналды жазуды қолдайды. DAT таспаларының ұзақтығы 15 мен 180 минут аралығында, ал 120 минуттық таспаның ұзындығы 60 метрді құрайды. 60 метрден ұзын DAT таспалары DAT жазғыштарында жұқа материалға байланысты проблема тудыруы мүмкін. 48 кГц және 44,1 кГц үлгі алу жылдамдықтарымен жұмыс істейтін DAT жазғыштары таспаны 8,15 мм/с жылдамдықпен тасымалдайды. 32 кГц үлгі алу жылдамдығымен жұмыс істейтін DAT жазғыштары таспаны 4,075 мм/с жылдамдықпен тасымалдайды.

Алдыңғы форматтар

DAT алғашқы цифрлық аудио таспасы емес еді; импульстік кодты модуляциялау (PCM) 1972 жылы Жапонияда Denon компаниясы аналогты фонограф жазбаларын өңдеу және өндіру үшін қолданды, оны тасымалдау үшін 2 дюймдік Quadruplex форматындағы бейнежазғыш пайдаланды, бірақ бұл тұтынушылық өнімге айналмады. Denon-ның дамуы Жапонияның NHK Broadcasting компаниясымен жұмыс істеген кезден басталады; NHK 1960 жылдардың соңында алғашқы жоғары сапалы PCM аудио жазғышын жасады. Denon өзінің PCM жазғыштарын дамытуды жалғастырды, олар кәсіби бейне машиналарын сақтау ортасы ретінде пайдаланды, соңында 8 тректік құрылғыларды құрастырды, олардың арасында 1970 жылдардың соңында Нью-Йоркте жасалған джаз жазбаларының сериясы болды. 1976 жылы Soundstream компаниясы тағы бір цифрлық аудио таспа форматын әзірледі, ол Honeywell компаниясы жасаған аспаптарды жазуға арналған жазғышқа жүктелген кең катушканы пайдаланды, ол көлік ретінде қызмет етті және Soundstream-нің жеке дизайны бойынша сыртқы цифрлық аудио кодтау және декодтау жабдықтарына қосылды. Soundstream форматы бірнеше прототиптер арқылы жақсартылды және 16 биттік 50 кГц үлгі алу жылдамдығына жеткенде, компанияның алғашқы тапсырыс берушісі, Огайо штатының Кливленд қаласындағы Telarc Records компаниясы оны кәсіби классикалық жазбаға жеткілікті деп тапты. Теларктың 1978 жылғы сәуірде Фредерик Феннелл мен Кливленд жел ансамблінің "Holst Suites for Band" әнін жазғаны маңызды оқиға болды және Американың классикалық музыка лейблдары үшін цифрлық жазбаның бастауын берді. Soundstream жүйесі RCA компаниясымен де қолданылды. 1978 жылдан бастап 3M студияда пайдалану үшін өзінің цифрлық аудио таспа жазғыштарының желісі мен форматын ұсынды. 3M жүйесінің алғашқы прототиптерінің бірі Миннеаполистегі Sound 80 студиясында орнатылды. Бұл жүйе 1978 жылғы маусым айында Деннис Рассел Дэвис жетекшілік еткен Сент-Пол камералық оркестрімен Аарон Копландтың "Аппалачия көктемі" әнін жазу үшін пайдаланылды. Бұл Гремми сыйлығын алған алғашқы цифрлық жазба болды. 3M Digital Mastering System-нің өндіріс үлгісі 1979 жылы Калифорниядағы Warner Brothers студиясында жасалған Ry Cooder-дің "Bop Till You Drop" атты алғашқы толыққанды цифрлық рок альбомын жазу үшін қолданылды. Тұтынушыға бағытталған алғашқы PCM форматы сақтау ортасы ретінде тұтынушылық бейне таспа форматтарын (Beta және VHS) пайдаланды. Бұл жүйелер EIAJ цифрлық форматын қолданды, ол 44,056 кГц жиілігінде 14 биттік үлгі алды. Sony PCM F1 жүйесі 1981 жылы пайда болды, Sony бастапқыда 16 биттік сөз ұзындығын ұсынды. Басқа жүйелерді Akai, JVC, Nakamichi және басқалар сатты. Panasonic өзінің Technics бөлімшесі арқылы EIAJ цифрлық адаптерін VHS бейне тасымалымен біріктірген сандық жазғышты қысқа уақытқа сатты, SV P100. Бұл машиналарды тұтынушыларға тұтынушы электроника компаниялары сатты, бірақ олар кассеталық немесе тіпті катушкалық жазғыштармен салыстырғанда өте қымбат болды. Олар бюджетке ұқыпты кәсіби дыбыс жазушылардың назарын аударды, және кейбір бутик лейблдердің кәсіби жазбалары осы машиналар арқылы жазылды. 1980 жылдардың басында PCM адаптерін пайдаланатын кәсіби жүйелер мастерлеу форматтары ретінде де кең таралды. Бұл жүйелер аналогты дыбыс сигналын цифрландырып, содан кейін алынған цифрлық ағынды аналогты бейне сигналына кодтады, сондықтан дәстүрлі VCR сақтау ортасы ретінде қолданылуы мүмкін. PCM адаптерлік негіздегі жүйенің ең маңызды мысалдарының бірі 1978 жылы ұсынылған Sony PCM 1600 цифрлық аудио мастерлеу жүйесі болды. PCM 1600 тасымалдау үшін U Matic форматындағы бейнежазғышты пайдаланды, ол сыртқы цифрлық аудио өңдеу жабдықтарына қосылды. Ол (және оның кейінгі нұсқалары, мысалы, PCM 1610 және 1630) 1980 жылдардың басында алғашқы Digital Audio CD-лерді өндіру және өңдеу үшін кеңінен қолданылды. 1982 жылы CD-дискілер коммерциялық түрде ұсынылғаннан кейін, PCM 1600 жазылған таспалар CD-дискілерді көшіру үшін шыны бас дискіні жасау үшін CD-дискілерді басу зауыттарына жіберілді. Басқа мысалдарға dbx, Inc. компаниясының Model 700 жүйесі кіреді, ол кейінірек Super Audio CD-ге ұқсас, PCM емес, жоғары үлгілік жылдамдықты delta sigma модуляциясын қолданды; 1970 жылдардағы Decca PCM жүйесі, IVC компаниясы жасаған бейнежазғышты пайдаланды; және Mitsubishi X 80 цифрлық жазғышы, 6,4 мм (1/4 дюйм) ашық катушкалы цифрлық мастерлеу форматы, 50,4 кГц өте ерекше үлгі алу жылдамдығын қолданды. Жоғары сапалы студиялық жазба үшін, бұл форматтардың барлығы 1980 жылдардың басында екі бәсекелесетін катушкадан катушкаға арналған форматтармен ескірді: Sony-дің DASH форматы және Mitsubishi-дің X 80 жазғышының жалғасы, ол ProDigi форматына айналды. (Шын мәнінде, алғашқы ProDigi форматындағы Mitsubishi X 86C жазғыштардың бірі X 80 жазбаларымен ойнатуға үйлесімді болды.) Бұл форматтардың екеуі де 1990 жылдардың басына дейін аналогтық балама ретінде танымал болды, одан кейін қатты дискілік жазғыштар оларды ескірді.

Өлім

Sony 1995 жылы DAT Walkman TCD D100 моделімен соңғы DAT өнімін шығарды және оны 2005 жылдың қараша айына дейін өндіріп келді, содан кейін Sony қалған DAT машиналарының келесі айда тоқтатылатынын хабарлады. 1987 жылы енгізілгеннен бері Sony шамамен 660 000 DAT өнімін сатты. Sony 2015 жылға дейін бос DAT таспаларын өндіруді жалғастырды, содан кейін жыл соңына дейін өндірісті тоқтату туралы мәлімдеді. Осыған қарамастан, DAT форматы кино және теледидарға жазуда кеңінен қолданыла береді, негізінен кейбір жазғыштарда SMPTE уақыт кодын синхрондау мүмкіндігі болғандықтан, ал кейде аудио әуесқойлары винил, компакт-кассета және CD жинақтарын цифрлық форматқа көшіріп, сосын компьютерге жүктеу үшін пайдаланады. Қазіргі заманғы қатты дискілік жазғыштар немесе жад карталары, DAT-ке ұқсас Digital Data Storage таспалары, кейбір түрлерінде таспа ұзындығы мен қалыңдығынан басқа, DAT кассеталарынан өзгешелігі бар және DAT кассеталарының өндірісі тоқтатылғаннан кейін көптеген жағдайларда оларды алмастыру ретінде қолдануда. Бұл таспалар бүгінгі күнге дейін өндірілуде.

Цифрлық компакт-кассета

DAT жазғыштың механизмі айналмалы спиральді сканерлеу басының болуына байланысты аналогты кассеталық механизмге қарағанда әлдеқайда күрделі және қымбат болды. Сондықтан Philips және Panasonic корпорациясы аналогты компакт-кассетаға негізделген, стационарлық басы бар S DAT деп аталатын бәсекелес цифрлық таспа жазғыш жүйесін жасады. Цифрлық компакт-кассета (DCC) DAT-ке қарағанда механикалық тұрғыдан арзан және қарапайым болды, бірақ PASC деп аталатын жоғалтулы сығылу техникасын қолданғандықтан, толыққанды цифрлық көшірме жасау мүмкін болмады. (DCC басы компакт-кассета жүйесінде қолданылатын 4,75 см/с сызықтық таспа жылдамдығында сәтті жазу үшін қажетті деңгейге дейін деректер ағынын азайту үшін жоғалтулы сығылу қажет болды.) DAT студияларда бұдан бұрын қалыптасқандықтан және студиялар жоғалтусыз форматтарды бағалағандықтан, DCC ешқашан DAT-ке бәсекелесе алмады. DCC Sony-дің Minidisc форматымен (кездейсоқ қол жетімділік және өңдеу мүмкіндіктерімен) бір уақытта шығарылғандықтан, ол тұтынушылардың арасында да сәттілікке жете алмады. Дегенмен, DCC стационарлық бастарды пайдаланатын арзан және қарапайым механизммен жоғары сапалы цифрлық жазуға қол жеткізуге болатынын көрсетті.

ДАТ-қа қарсы лоббилік

1980 жылдардың соңында Американың Жазу индустриясы қауымдастығы (RIAA) DAT құрылғыларын АҚШ-қа енгізуге қарсы сәтсіз лоббилік әрекет жасады. Бастапқыда ұйым DAT құрылғыларын елде сатуға тырысқан кез-келген өндірушіге қарсы заңдық шаралар қолданумен қорқытты. Кейіннен LP, CD және алдын ала жазылған кассеталарды көшіруге жол бермеу үшін DAT жазғыштарына шектеулер енгізуге тырысты. Осы әрекеттердің бірі – 1987 жылғы «Цифрлық аудио жазбасының көшірме коды туралы» заң (сенатор Ал Гор және өкіл Уэксмен енгізді), CBS Records президенті Уолтер Етников бастамасымен, CopyCode деп аталатын технологияны қамтыды. Бұл заң DAT машиналарына кесінді сүзгісімен жазылған материалды көшіру әрекеттерін анықтауға арналған чип орнатуды талап етті. Яғни, авторлық құқығы бар алдын ала жазылған музыка, аналогты немесе цифрлық форматта болсын, LP, кассета немесе DAT-та болсын, жаппай өндіріс үшін шеберленген кезде баспагер қолданған кесінді сүзгісі салдарынан бұрмаланған дыбысқа ие болар еді. Ұлттық Стандарттар бюросының зерттеуі көрсеткендей, бұл әсерлер анық естілетін болса да, көшіруді тиімді түрде болдырмауға қабілетсіз еді. CBS-тің бұл қарсылығы 1988 жылдың қаңтар айында DAT өндірушісі Sony, CBS Records компаниясын сатып алғаннан кейін жұмсара бастады. 1989 жылдың маусым айында келісімге қол жеткізілді, және RIAA-ның алған жалғыз жеңілдігі – өндірушілердің Конгреске бір ұрпақтан астам цифрлық көшірмелерді болдырмау үшін рекордерлерге Сериялық Көшірмелерді Басқару Жүйесін (Serial Copy Management System) енгізуді талап ететін заң қабылдау туралы ұсыныс жасауы болды. Бұл талап 1992 жылғы «Үй аудио жазуы туралы» заңның бір бөлігі ретінде қабылданды, сонымен қатар DAT жазғыштары мен бос тасымалдағыштарға салықтар салынды. Алайда, компьютер индустриясы жеке компьютерлерді осы заңнан босату үшін сәтті лоббилік жұмыс жүргізіп, авторлық құқыққа ие материалдарды жаппай тұтынушылар көшіруіне, сондай-ақ Napster сияқты файл алмасу жүйелеріне жол ашты.

Кәсіби жазба өнеркәсібі

DAT 1990-шы жылдары аудиожазу индустриясы тарапынан кәсіби түрде қолданылды. Бұл жаңа пайда болған толыққанды цифрлық өндіріс тізбегінің бір бөлігі болды, оған цифрлық көп тректі жазғыштар және цифрлық микшерлік консольдар да кірді, олар толық цифрлық жазуды жасау үшін пайдаланылды. Осы конфигурацияда дыбыс микрофондық күшейткіштен кейінгі алғашқы АЦ/DC (AD) түрлендіргіштен бастап CD-плеерге дейін цифрлық күйде қалуы мүмкін.

Алдын ала жазылған альбомдар

1987 жылдың желтоқсанында британдық постпанк тобы The Durutti Column-ның "The Guitar And Other Machines" альбомы DAT форматында алғашқы коммерциялық шығарылым болды. Кейін, 1988 жылдың мамырында Wire тобы "The Ideal Copy" альбомын осы форматта жариялады. Формат пайда болған алғашқы жылдары көптеген жазба компанияларынан шыққан бірнеше альбом да аз тізіліммен алдын ала жазылған DAT түрінде шығарылды. Factory Records бұл форматта бірнеше альбом шығарды, соның ішінде New Order тобының ең көп сатылған жинағы "Substance 1987", бірақ көптеген жоспарланған шығарылымдар жойылды.

Әуесқойлар және үйде пайдалану

DAT-ті жақтаушылар оны аналогтық аудиокассеталардың ізбасары ретінде көріп, компакт-дискінің винилдік жазбалардың орнына келгені сияқты қарастырды. Ол Жапонияда жақсы сатылды, онда жоғары сапалы тұтынушылар аудио дүкендері DAT диктофондарын және кассеталарын 2010 жылдарға дейін сатты, ал қолданылған тауарлар дүкендері әдетте жаңа заттардың кең таңдауын ұсынды. Дегенмен, онда және басқа елдерде бұл технология CD немесе кассета сияқты коммерциялық жағынан кең таралған жоқ. DAT диктофондары салыстырмалы түрде қымбатқа түсті және коммерциялық жазбалардың саны аз болды. Әлемдік деңгейде DAT бір кезде тікелей музыканың жазбаларын жасау және тарату үшін танымал болды (пираттық жазбаларды қараңыз), себебі қолжетімді DAT диктофондары арзан CD диктофондарынан бұрын пайда болған. 1990 жылдары Grateful Dead және Phish сияқты джем-топтардың жанкүйерлері тікелей концерттердің жоғары сапалы аудиториялық жазбаларын осы форматта жазып, сақтап жүрді.

Компьютерлік деректерді сақтау құралы

Формат аудио қолдану үшін жасалған, бірақ ISO Digital Data Storage стандарты арқылы жалпы деректерді сақтау үшін қабылданды, стандарт пен сығылуға байланысты 60-180 метрлік таспаға 1,3-80 ГБ дейін сақталады. Бұл тізбектік қолжетімділік ортасы және көбінесе резервтік көшірмелер үшін қолданылады. Деректерді сақтаудағы сыйымдылық және толықтық талаптарының артуына байланысты DDS (Digital Data Storage) деп аталатын компьютерлік DAT енгізілді. Аудио DAT-қа функционалды түрде ұқсас болғанымен, тек бірнеше DDS және DAT драйверы (әсіресе, Archive компаниясы SGI жұмыс станциялары үшін жасағандары) DAT кассетасынан аудио деректерді оқи алады. SGI DDS4 драйверлері енді аудио қолдауды қамтымайды; SGI "сұраныс болмауы" себепті бұл мүмкіндікті алып тастады.