Кіріспе

Француз тарихшысы (1878–1956)

Люсьен Пол Виктор Феввр (французша: Lucien Paul Victor Febvre; 22 шілде 1878 – 11 қыркүйек 1956) – тарихты зерттеудегі «Анналдар мектебін» құруға үлкен үлес қосқан француз тарихшысы. Анатоль де Монзиемен бірге «Француз энциклопедиясының» алғашқы редакторы болды.

Өмірбаян

Люсьен Февр Францияның солтүстік-шығысындағы Нанси қаласында туып өсті. Оның әкесі – филолог, ол Феврді ежелгі мәтіндер мен тілдерді зерттеумен таныстырды, бұл Феврдің ойлау жолына маңызды әсер етті. Жиырма жасында Февр Парижге École Normale Supérieure-ге оқуға түсті. 1899-1902 жылдары ол тарих және географияны зерттеуге ден қойды. Жоғары оқу орнын бітіргеннен кейін Февр провинциялық лицейде сабақ берді, онда Испанияның Филипп II және Франш-Конте тақырыбында диссертациясын жазды. 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Февр мұғалімдік қызметін тастап, әскерге қабылданып, төрт жыл қызмет етті. 1919 жылы провинция Францияға қайтарылғаннан кейін Февр Страсбург университетінде жұмыс істеді. Сол жерде ол Марк Блохпен танысты, олардың философиялық және саяси көзқарастары ұқсас болды, бұл екеуін жақындастырды. Феврдің Парижде өткізген уақыты оның әлемге деген көзқарасын қайта қалыптастыруда зор рөл атқарды. Өнер, философия және қазіргі заманғы ойлаудың кең таралған әдістері Феврге күшті әсер етті. Ол 20 ғасырдың модернизмін осылай қабылдады, кейіннен ол ескі әлемнен және ескі ойлау жолдарынан "шеттегенін" айтты. Тарихқа деген көзқарасында Февр жазған кезеңнің географиясы, психологиясы және мәдениетіне сәйкес оқиғаларды контекстесті. Февр үшін тарих – тек тарихи фактілердің жиынтығы емес.

Алғашқы жұмыстар

Феврдің 1911 жылы жарық көрген Филипп II және Франш-Конте туралы алғашқы диссертациясы осы тәсілдің тиімділігін көрсетті. Осы еңбегінде Февр оқиғаларды олардың нағыз жарығында көрсетуге мүмкіндік беретін контекстті көрсетуге тырысты. Февр Францияның шағын, дәстүрлі провинциясындағы ауыл және қала тұрғындарының өмірін, тарихи оқиғаларды сол кездегі географиялық және экологиялық жағдайлармен байланыстыру арқылы қайта жаңғыртуға ұмтылды. Франш-Конте өзендерін, тұз кеніштерін, жүзімдіктерін және басқа да айнала-қоршаған ортасын сипаттау арқылы Февр сол дәуірдің атмосферасын және көзқарасын дәл әрі шынайы бейнеледі. Осы тәсілмен Февр сол кездегі француз үкіметінің осы провинцияның өміріне тигізген теріс әсерін де анықтады. Тарихты осы тұрғыдан қарау – тарихтың толықтығы, немесе «histoire totale» деп аталады. Кейіннен Феврдің еңбегі «Аннал мектебінің» үлгісіне айналып, тарихи ойлаудың жаңа жолы болды. Феврдің тағы бір маңызды еңбегі протестантизмге арналған. 1929 жылы «Revue Historique» журналында жарияланған «Une question mal posée» атты мақаласында халық дінін зерттеуге тырысты, адамдардың мінез-құлқын бақылап, сандық мәліметтерге түсіруге ұмтылды. Көптеген зерттеулердің нәтижесінде Февр түрлі монастырлар мен шіркеулерден ақпарат жинап, дінге жаңа философиялық ағымдардың ықпалын, сондай-ақ дін қызметкерлерінің өз көзқарастарын түсіну және қарапайым халыққа жеткізу тәсілдерін зерттеді. Осы жұмысы арқылы Февр адамдардың мінез-құлқын сандық көрсеткіштермен өлшеуді зерттейтін этнология саласында белсенді жұмыс істеді. Кейбір сыншылар бұл еңбекті Феврдің қоршаған әлемге деген жеке көзқарасының күшті ықпалымен жазылғанын айтады. Уақыт өте келе, Февр теологияға деген күмәнін күшейтті. Ол адамдарды олардан тыс күштердің ықпалында деп санамады. Ол дін мен ескі ойлау қағидаларының қазіргі заманда тиімсіз, тіпті қауіпті болуы мүмкін деген пікірге келді. «Біздің заманның жалпы шатағында, - деп жазды Февр, - ескі идеялар өлмейді және әлі де халықтың көп бөлігінде қолдау табады». Ол діни көзқарастар мен ұстанымдарды өзгертудің, кез келген саяси немесе әлеуметтік дүмпуылдардың нәтижесіне әсер етуге тырысумен бірдей қиын екеніне көз жеткізді. Ол адамдардың ескі ойлаудың қауіп-қатерінен сақтану үшін білім алуы керек деп сенді.

Жылнамалар

1929 жылы Люсьен Февр өзінің әріптесі және жақын досы Марк Блохпен бірге "Экономикалық және әлеуметтік тарихтың жылнамалары" (Annales d'histoire économique et sociale) атты ғылыми журнал құрды, осы журнал олардың ерекше тарих стиліне ат берді. Журнал тарихты сипаттауда Феврдің көзқарасын ұстанды. Оның мақсаты – болашақтағы экономикалық және саяси апаттарды болдырмау үшін, ескіше ойлаудың қауіптерін әлемге жеткізу болды. Ол ғалымдарды "өткенді тереңірек түсіну үшін қазіргі заманды зерттеуге" баулуға тырысты. Бұл журнал сол кездегі басқа ғылыми басылымдардан ерекшеленді. "Анналь" жағымды пікірлерге ие болды және алғашқы жылдары үлкен жетістіктерге қол жеткізді. Оған деген сұраныс соншалықты жоғары болды, 1932 жылы журнал шығарылатын жиілік артты. Бірақ 1938 жылы журнал өзінің мәнін жойды және баспагерлер оны қолдауын тоқтатты.

Кейінгі өмірі

1933 жылы Февр Франция колледжінде кафедраға тағайындалды. Ол 1930-жылдар мен 40-жылдардың басында қарқынды түрде жариялануын жалғастырды, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс оның жұмысына кедергі келтірді (Францияның құлауынан кейін елдің бір бөлігі Германия тарапынан оккупацияланды). Нацистік режимнің талабына сәйкес, француз редакциялары неміс нәсілдік саясатына бағынып, еврейлерден айырылуы керек еді; Блох наразылық білдірсе, Февр «Анналдар» журналының кез келген құнмен сақталуына мүдделі болды. Ол журналды қолдау үшін және Францияның интеллектуалдық өмірін сақтап қалу үшін ұсыныстар жасау қажет деп сенді. Блох, мәжбүрлікті қабылдап, «Анналдарды» Феврдің жеке редактурасына тапсырды, ол журналдың атын «Mélanges d'Histoire Sociale» деп өзгертті. Блох «Марк Фужере» псевдонимімен жазуға мәжбүр болды. 1944 жылдың маусым айында Марк Блох атылып өлтірілді, соның салдарынан Февр «Анналдарды» соғыстан кейінгі кезеңге жеткізді, ең бастысы Фернан Браудельді тәрбиеледі және École Pratique des Hautes Études мектебінің VI бөлімін құрды, кейіннен ол École des Hautes Études en Sciences Sociales (EHESS) деп аталды. Февр 1956 жылы Франциядағы Сен-Амур қаласында қайтыс болды, онда оның құрметіне Лусьен Февр колледжі мен Лусьен Февр даңғылы аталды. Ол сондай-ақ Безансон және Страсбург қалаларындағы көшелердің аттарында еске алынады.