Кіріспе

Батыс Австралияға эндемик эвкалипт түрлері

Eucalyptus diversicolor, көбінесе карри деп белгілі, бірақ ол 85 метрге дейін жетеді, бұл Батыс Австралиядағы ең биік ағаш және әлемдегі ең биік ағаштардың бірі. 2019 жылдың ақпан айына қарай, ең биік белгілі тірі карридің биіктігі 85 метрден астам. Пембертонның оңтүстігінде орналасқан, "Тирант" деп аталатын ағаш 75 метр биіктікте және 10 метрдей айналымда, оның діңі шамамен 400 куб метр ағаштан тұрады және көлем бойынша ең үлкен карри деп саналады. Португалияның Коимбра қаласындағы 85 метр биіктігі мен 10 метр айналымы бар Eucalyptus diversicolor Еуропадағы ең жоғары өлшенген ағаш болып табылады. Карри мәңгі жасыл ағаш, әдетте ауыр, кең таралған қаптамасы болады. Ағаштың діңі ұзын және түзу болып келеді, диаметрі 2 метрге жетеді, бұл ағаштың ұзындығының үштен екі бөлігін құрайды. Ағаштар өрт немесе басқа да зақымдардан кейін бүршіктерден қайта өсе алады. Қабық жыл сайын түсіп, жаңа ақ қабық жасылдан сарыға дейін өзгереді, ал жаңа қабық жақында ашылған ақ қабыққа қарсы келеді. Қабық жасымен бірге ұсақ түйіршікті болады. Сабақтары мен бұтақтары көлденең қимада дөңгелек, бұтақтарында май бездері жоқ.

Таксономия

Эвкалипт диверсиколор тұңғыш рет 1863 жылы ботаник Фердинанд фон Мюллер өзінің Fragmenta Phytographiae Australiae кітабында формалды түрде сипаттады. Типтік үлгі 1860 жылы ботаник Август Фредерик Олдфилд Уилсон шығанағының жанында жинаған, латын тілінде көрсетілген орны: In Australiae regionibus depressioribus quam Maxime austro occidentalibus, ubi Blue Gum tree vocatur. «Diversicolor» ботаникалық атауы латынша «diversus» сөзінен алынған, яғни «бөліну» және «түс» немесе «ажыратылған түстер» деген мағынаны білдіреді және жапырақтың үстіңгі және астыңғы беттері арасындағы айырмашылықты көрсетеді. Карри – Symphyomyrtus кішітәрінің құрамына кіреді, олардың барлығында бүршіктерде екі қақпақша және төрт қатарға орналасқан аналық жасушалар болады. Ол кішітәрінің басқа өкілдерімен тығыз байланысты емес және Inclusae бөліміндегі жалғыз түр. Бұл бөлімнің ерекше белгісі – иілген аталық тозаңдықтары, жалпақталған, жұмыртқа тәрізді тұқым пішіні, жемістің жабық қақпақшалары және бұтақшалардағы май бездерінің болмауы. Жақын туыс түрлері болмаса да, ол шығыс Австралияның ылғалды ормандарында кездесетін биік эвкалипттермен, соның ішінде E. saligna және E. grandis түрлерімен белгілі бір туыстық байланысқа ие, олардың барлығында ересек жапырақтарының түсі әртүрлі және тұқымдары жалпақ жұмыртқа тәрізді пішінде болады. Ол көбінесе Уоррен биогеографиялық аймағында кездеседі, бірақ Поронгорп таулары, Манипикс тауы, Торбай, Рокки Гулли (барлығы оңтүстік жағалауда) және солтүстік-батыста Карридейл мен Форест Гроув сияқты шеткі популяциялары да бар.

Карри орманының жалпы ауданы оның табиғи өсуінің бес бөлігіне жуық. Бұл түр Оңтүстік Африкада инвазивті түр деп есептеледі, ол Батыс Кейп аймағында мәселе тудырады және жергілікті жерде «кари» деп аталады. Ол көбінесе далаларға, финбосқа, су арналарына және жол жиектеріне еніп, жергілікті түрлермен бәсекелесіп, тұқымдар арқылы оңай таралады.

Экология

Карри Батыс Австралиядағы алты алып орман ағашының бірі саналады; қалғандары: Corymbia calophylla (Marri), Eucalyptus gomphocephala (Tuart), Eucalyptus jacksonii (Red Tingle), Eucalyptus marginata (Jarrah) және Eucalyptus patens (Yarri). Кейбір карри түрлерінің ғұмыры 300 жылға дейін созылуы мүмкін деп саналады.

Аңтауыштар

Эвкалипттердің көпшілігі жел арқылы емес, жәндіктер мен құстар арқылы тозаңданады. Жәндіктер суық қыс айларында әлдеқайда аз белсенді болады, сондықтан құстардың тозаңдануы маңыздырақ деп есептеледі. Ағаштарға көбінесе нектармен қоректенетін құстар, әсіресе қызғылт бас киізқұстар келіп тұрады. Киізқұстар кеңінен таралған, қыс мезгілінде өте белсенді және басты тозаңдаушылар болып саналады, сондай-ақ үлкен қашықтықтарға тозаңды таратуға қабілетті.

Қолданылуы

Орманның жасыл тығыздығы шамамен 700 кг/м³, ауада кептірілген тығыздығы шамамен 700 кг/м³. Орманға ең биік қарри ағаштарын пайдаланып, орманшыларға ландшафттың толық көрінісін ұсынатын өрт күзет орындары құрылды. Карри ағаштарын осылай пайдалану идеясын алғаш рет 1937 жылы жас орманшы Дон Стюарт ұсынды, кейіннен ол Орманды сақтаушысы болды. Олардың алғашқысы Наннупқа жақын Алкодағы үлкен марри (Corymbia calophylla) ағашына орнатылды. 1937-1952 жылдар аралығында орманға сегіз күзет орнатылды. Қазір бақылаушы ұшақтары қолданылады және кейбір ағаштар туристік орындар ретінде пайдаланылады. Карри ағашы – әдемі магони түсіне ұқсас, жарға қарағанда ашық түсті. Ол құрылыс индустриясында, әсіресе төбелерде, тақталардың ұзындығы мен түйінсіз сапасы үшін кеңінен қолданылады. Ағаш сонымен қатар еден, жиһаз, шкафтар және фанера жасауға қолданылады. Ағаштың өзегі алтыннан қызғылт қоңырға дейін, көбінесе апельсин немесе лаванда түсімен келеді және жасымен бірге қараңғылана түседі. Оның өрнегі бірімен-бірі байланысқан, біркелкі орташа кедір-бұдырлы. Оның термитке шалдығуға бейім екендігі белгілі, бірақ ол бұл жәндіктерге қарағайдан гөрі әлдеқайда төзімді. Ол шіруға төзімді және тамаша жиһаз ағашы болып табылады. Сиднейдің ерте замандағы негізгі көшелерінің кейбіреулері карри ағашының блоктарымен төселген, бірақ қазір асфальтпен жабылған. Ағаш сол мақсатта Лондонға да жіберілген. Көптеген қалалық бақшалар үшін тым үлкен болғанымен, олар плантациялар үшін өте қолайлы. Тұқымдар үш-төрт аптада өне бастайды және өнімділігі 84%-ға жетеді.