Кіріспе

Нигерияның 1993 жылғы уақытша президенті

Бас директор Эрнест Адегунле Оладейнде Шонекан (9 мамыр 1936 – 11 қаңтар 2022) – нигериялық заңгер және мемлекет қайраткері, 1993 жылдың 26 тамызынан 1993 жылдың 17 қарашасына дейін Нигерияның уақытша мемлекет басшысы қызметін атқарған. 1981 жылдан бастап Эгбаландтың «Абесе» атағын алған (басқа да көптеген басшылық атақтармен қатар). Саяси мансабына дейін Шонекан Нигерияның Біріккен Африка компаниясының (Нигер компаниясының мұрагері) төрағасы және бас атқарушы директоры болды. Бұл Нигерияның ірі конгломераты, сол кезде Сахара асты Африкадағы ең ірі африкалық басқарылатын компания болып есептелді.

Ерте өмір

Шонекан 1936 жылдың 9 мамырында Лагоста дүниеге келді. Абеокутада туған мемлекеттік қызметкердің ұлы, ол отбасындағы алты баланың бірі болды. Шонекан CMS грамматикалық мектебі мен Игбоби колледжінде білім алған. Ол Лондон университетінде заң мамандығы бойынша білім алып, адвокаттық құқық алды. Кейін Гарвард бизнес мектебіне қатысты.

Кәсіпкерлік мансабының алғашқы жылдары

Шонакан 1964 жылы Нигерияның Біріккен Африка компаниясына қосылды, ол кезде Ұлыбританияның отарлауында маңызды рөл атқарған Біріккен Африка компаниясының еншілес кәсіпорны болды. Ол компаниядағы қызмет бабымен өсіп, заң кеңесшісінің орынбасары болып тағайындалды. Кейін кеңесшінің орынбасары болып, 40 жасында директорлар кеңесіне енді. 1980 жылы төраға және бас директор болып сайланды, содан кейін халықаралық бизнес және саяси байланыстарды кеңейтуге белсенді түрде кірісті.

Үшінші республикадағы дағдарыс

1993 жылдың 2 қаңтарында Шонекан Ибрагим Бабангида басшылығымен бір мезгілде өтпелі кеңестің төрағасы және үкімет басшысы қызметіне кірісті. Ол кезде өтпелі кеңес Нигерияның үшінші республикасына сайланған демократиялық көшбасшыға биліктің берілуінің соңғы кезеңі ретінде жоспарланған еді. Шонекан мемлекеттік қаржының ауыр жағдайын білді, бірақ оны түзетуге мүмкіндік болмады. Үкімет халықаралық қарыз міндеттемелеріне байланысты қиын жағдайда болды және қарызды қайта кестелеу үшін үнемі келіссөздер жүргізуге мәжбүр болды. 1993 жылдың тамызында Бабангида 12 маусымдағы сайлаудың жойылғаннан кейін қызметтен кетті. Ол Шонекан басқаратын Уақытша Ұлттық Үкімет құру туралы жарлыққа қол қойды, содан кейін Шонекан мемлекет басшысы болып ант берді.

Уақытша үкімет

Шонакан сайлаудың күшін жойғанынан кейін туындаған саяси дағдарысты бақылай алмады. Билікте болған қысқа мерзім ішінде ол тағы бір президенттік сайлау өткізуге және демократиялық үкіметке оралуға тырысты, бірақ оның үкіметі жалпыұлттық жұмысшылар ереуілімен шектелді. Оппозиция жетекшісі Мосхуд Абиола Шонаканның уақытша үкіметін заңсыз деп санады. Шонакан Бабангида тұтқындаған саяси тұтқындарды босатып жіберді. Шонакан әкімшілігі әскери үкіметтің үш маңызды қатаң жарлығын жою туралы заң жобасын енгізді. Бабангида уақытша үкіметті әскер бақылауына беріп, оны әлсіретті. Шонакан қарызды жабуға ұсыныс жасады, бірақ сайлау күшін жойғаннан кейін Батыс елдерінің көпшілігі Нигерияға экономикалық санкциялар салды. Инфляция бақылаудан шығып, мұнай емес шетелдік инвестициялардың көп бөлігі жоғалып кетті. Үкімет сондай-ақ NNPC мұнай компаниясының есептерін тексеруді бастады, ол көптеген тиімсіздіктерге толы еді. Шонакан Нигерияның уақытша президенті болып қызмет еткенде Royal Dutch Shell компаниясының басшысы болды. Шонакан Либериядағы ECOMOG бейбітшілік миссиясынан әскерді қайтару графигін жасауға тырысты. Генерал Сани Абача қорғаныс министрі және бас штаб бастығы болып, әскерді толық бақылауда ұстады.

Қызметтен босатылды

1993 жылдың қарашасында, өкімет басындағы алғашқы үш айдың ішінде Шонекан Абача тарапынан сарай төңкерісі арқылы құлатылды. 1993 жылы ол басқа да көрнекті нигериялықтармен және шетелдіктермен бірге Нигерия экономикалық саммиті тобын құрды – жеке сектор бастамасымен Нигерия экономикасын дамытуды қолдайтын адвокаттық ұйым және талдау орталығы. Осыдан кейін Шонекан қарт мемлекет қайраткері ретінде белгілі болды.

Жеке өмір және өлім

Шонекан Маргарет Шонеканға үйленген. Ол 2022 жылдың 11 қаңтарында Лагостағы Evercare ауруханасында 85 жасында дүние салды. Ол қайтыс болған кезде, Елизавета II және Якубу Говоннан кейін жасы бойынша Нигерияның тірі қалған үшінші ең үлкен мемлекет басшысы еді.