Нигериялық сазгер Майкл Олатунджи өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Нигериялық барабаншы және педагог (1927–2003)

Майкл Бабатунде Олатунжи (7 сәуір 1927 – 6 сәуір 2003) – нигериялық барабаншы, педагог, әлеуметтік белсенді және жазбалар жасаушы музыкант.

Ерте өмір

Ол Нигерияның оңтүстік-батысындағы Лагос штатының Бадагри қаласына жақын орналасқан Аджидо ауылында дүниеге келген. Огу халқының мүшесі Олатунжи ерте жасында африкалық дәстүрлі музыкамен танысты. Оның аты, Bàbátúndé, "әке қайтып келді" дегенді білдіреді, себебі ол әкесі, Огу (Эгун) адамы Занну қайтыс болғаннан кейін екі ай өткен соң дүниеге келді. Ол Олатунжидің қайта туғандығы деп есептелді. Оның әкесі жергілікті балықшы болған, және бас әмірші дәрежесіне көтерілуге айналып келген, ал анасы Огу халқының мүшесі, қыш құмыра жасаушы болған. Ол Гун (Огу/Эгун) және йоруба тілдерінде сөйлеген. Оның шешесінің анасы мен әжесінің анасы Водун және Огу діндерінің жұбын болған, олар Водунға, мысалы, құнарлылық құдайы Кориге табынып жүрген. Әкесінің ерте қайтыс болуына байланысты, ол кішкентай кезінен бастап басшы лауазымына дайындалды. 12 жасында ол бас әмірші болғысы келмейтінін түсінді. Ол "Reader's Digest" журналында "Ротари Интернешнл" қорының стипендиялық бағдарламасы туралы оқып, оған өтініш берді. Оның өтініші қабылданды және ол 1950 жылы АҚШ-қа Морехаус колледжіне оқуға кетті.

Білім

Ол 1950 жылы Ротари стипендиясын алды және Атланта, Джорджиядағы Морхаус колледжінде білім алды, онда ол Морхаус колледжінің әншілер клубында ән айтуға ниеттенгенімен, ешқашан ән айтпады. Ол Glee клубының директоры доктор Венделл П. Валуммен жақын дос болды және хор репертуарының маңызды бөлігі болған Нигерияның Рождестволық әні "Бетелехему" жөнінде онымен бірлесіп жұмыс істеді. Морхаус колледжін бітіргеннен кейін ол Нью-Йорк университетінде мемлекеттік басқаруды оқыды. Оқуын жалғастырғанда, қосымша ақша табу үшін ол шағын соқпалы аспаптар тобын құрды.

Мансап

Ол Олатунжидің 66 мүшеден тұратын Radio City Music Hall оркестрімен өнер көрсеткенін естігеннен кейін, Columbia Records 1958 жылы Олатунжиді Columbia лейбліне қол қойды. Бір жыл өткен соң ол Columbia лейбліндегі алты жазбасының біріншісін шығарды, ол “Drums of Passion” деп аталды. “Drums of Passion” үлкен сәттіге ие болды және қазірге дейін басылымда сақталып келеді; ол көптеген американдықтарды әлемдік музыкамен таныстырды. “Drums of Passion” сонымен қатар топтың аты болды. Олатунжи Нигерияның ырғақтарын Гана және Афро-Кариб дәстүрлерінен алынған элементтермен үйлестіре отырып, джаз музыканттары арасында жанкүйерлікке ие болды. Ең бастысы, ол Джон Колтрейнмен берік қарым-қатынас орнатып, оның көмегімен Харлемде Африка мәдениеті орталығын құрды. Осы орын 1967 жылы Колтрейннің соңғы жазылған өнерінің аренасы болды. Колтрейн 1962 жылы шыққан “Coltrane” альбомында оған арнап “Tunji” атты композициясын жазды. Ол көптеген танымал музыканттармен бірге жазды (көбінесе “Michael Olatunji” деп көрсетілді), соның ішінде Cannonball Adderley (оның 1961 жылғы “African Waltz” альбомында), Horace Silver, Quincy Jones, Pee Wee Ellis, Stevie Wonder, Randy Weston, Max Roach және Abbey Lincoln “Freedom Now Suite aka We Insist!” альбомында, сондай-ақ Grammy сыйлығын жеңіп алған Mickey Hart-тың “Planet Drum” жобаларында. Ол Боб Диланның “I Shall Be Free” әнінде де есімдерін табады, ол “The Freewheelin' Bob Dylan” альбомына жазылған. Ол CBC телеарнасының “Quest” бағдарламасының екінші маусымындағы “Olatunji – An African in New York” атты эпизодында пайда болды, бұл бағдарламада Боб Дилан да 1964 жылдың 10 наурызындағы эпизодта ойнаған. 1969 жылы Carlos Santana Олатунжидің алғашқы альбомынан “Jin go lo ba” әнінің кавер-версиясымен үлкен жетістікке жетті, оны Santana өз дебюттік альбомы “Santana” альбомында “Jingo” деп жазды. Олатунжидің кейінгі жазбаларына “Drums of Passion: The Invocation” (1988), “Drums of Passion: The Beat” (1989) (онда Airto Moreira және Carlos Santana қатысқан), “Love Drum Talk” (1997), “Circle of Drums” (2005; бастапқыда “Cosmic Rhythm Vibrations” деп аталған, Muruga Booker және Sikiru Adepoju қатысқан) және “Olatunji Live at Starwood” (2003 – 1997 жылғы Starwood фестивалінде Halim El Dabh қатысқан) жатады. Ол сондай-ақ “Peace Is the World Smiling: A Peace Anthology for Families” (1993) атты музыкалық жинаққа үлес қосты.

After hearing Olatunji perform with the 66 piece Radio City Music Hall orchestra Columbia Records signed Olatunji to the Columbia label in 1958. One year later he released his first of six records on the Columbia label, called Drums of Passion. Drums of Passion became a major hit and remains in print; it introduced many Americans to world music. Drums of Passion also served as the band's name. Olatunji won a following among jazz musicians, by infusing Nigerian rhythms with elements drawn from Ghanaian and Afro Caribbean traditions. Most notably creating a strong relationship with John Coltrane, with whose help he founded the Olatunji Center for African Culture in Harlem. This was the site of Coltrane's final recorded performance in 1967. Coltrane wrote the composition "Tunji" on the 1962 album Coltrane in dedication to him. Olatunji recorded with many other prominent musicians (often credited as "Michael Olatunji"), including Cannonball Adderley (on his 1961 African Waltz album), Horace Silver, Quincy Jones, Pee Wee Ellis, Stevie Wonder, Randy Weston, and with Max Roach and Abbey Lincoln on the pivotal Freedom Now Suite aka We Insist!, and with Grateful Dead member Mickey Hart on his Grammy winning Planet Drum projects. He is also mentioned in the lyrics of Bob Dylan's "I Shall Be Free," recorded for the album The Freewheelin' Bob Dylan. He appeared in the second season episode "Olatunji – An African in New York" of the CBC television show Quest broadcast May 6, 1962, a series which also starred Bob Dylan in an episode from March 10, 1964. In 1969, Carlos Santana had a major hit with his cover version of "Jin go lo ba" from Olatunji's first album, which Santana recorded on his debut album, Santana, as "Jingo". Olatunji's subsequent recordings include Drums of Passion: The Invocation (1988), Drums of Passion: The Beat (1989) (which included Airto Moreira and Carlos Santana), Love Drum Talk (1997), Circle of Drums (2005; originally titled Cosmic Rhythm Vibrations, with Muruga Booker and Sikiru Adepoju), and Olatunji Live at Starwood (2003 – recorded at the 1997 Starwood Festival with guest Halim El Dabh). He also contributed to Peace Is the World Smiling: A Peace Anthology for Families on the Music for Little People label (1993).

Кино және театр

Олатунджидің ең белгілі қатысуы – Лорейн Хансберридің атышулы "Күннің астындағы тұқым" пьесасының Бродвей театрлық және 1961 жылғы Голливудтағы кино адаптацияларына музыка жазудан тұрады. Олатунджидің музыкалық композициялары осы қойылымдарға бай және әсерлі бір қабат қосып, оқиға айтудың жалпы эмоционалдық әсерін күшейтті. 1986 жылы ол Спайк Лидің "Ол міндетті түрде алуы керек" фильміне саундтрек жасауға қатысты. Әйгілі музыкант Билл Лимен бірлесіп жұмыс істеген Олатунджи музыкалық партитураға өзінің білімін салған, фильмнің мәдени резонансына және сыншылардың жоғары бағасына үлес қосты. Осы жобаға қатысуы оның дәстүрлі африкалық ырғақтарды заманауи дыбыстармен үйлестіре білуін, оқиғамен үйлесетін және көрермендерге әсер ететін музыкалық фонды құру қабілетін көрсетті. Сонымен қатар, Олатунджидің Билл Лимен "She's Gotta Have It" фильміндегі ынтымақтастығы – оның ұрпақтар аралық музыкалық серіктестікті дамытуға деген ұмтылысын көрсетеді. Билл Лиге көмектесу арқылы, және де Спайк Лидің режиссерлік дебютінің табысына үлес қосу арқылы, Олатунджи өзінің музыкалық шеберлігін ғана емес, сонымен қатар индустриядағы жас таланттарға кеңес беру және шабыттандыру қабілетін де көрсетті.

Белсенділік

Олатунжи әлеуметтік әділдік үшін құмарлықпен сөйлейтінімен танымал еді, тікелей көрермендер алдында өнер көрсетуден бұрын. Оның прогрессивті саяси нанымдары "The Beat of My Drum: An Autobiography" атты автобиографиялық кітабында жазылған, ал кіріспесін Джоан Баез жазған (Temple University Press, 2005). Ол Мартин Лютер Кинг кішімен бірге АҚШ-тың оңтүстігін аралап, Кингпен бірге Вашингтонға шеруге қатысты. Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясында өнер көрсеткенде, Кеңес Одағының премьер-министрі Никита Хрущев аяқ киімін шешіп, биледі. Кейіннен ол Вацлав Гавелдің шақыруымен Прагада өнер көрсеткен алғашқы шетелдік артистердің бірі болды. 1979 жылғы 21 шілдеде ол Боб Марли, Дик Грегори, Пэтти ЛаБелл және Эдди Палмиери сияқтылармен бірге Амандла фестивалінде өнер көрсетті.

Оқытушылық мансап

Ол музыка пәнінің мұғалімі болған және барабандағы әр түрлі дыбыстарға сәйкес "Гун Дун, Го До, Па Та" деп аталатын барабан үлгілерін оқыту және жазу әдісін ойлап тапты. 1950 жылдардың соңынан бастап жыл бойы барабан және би шеберханаларын өткізіп келді. Содан бері ол колледждерде, университеттерде, қоғамдық, мәдени және мемлекеттік ұйымдарда ұлттық және халықаралық деңгейде семинарлар ұйымдастырды. Бетти Уорнер Дицпен бірлесіп "Африканың музыкалық аспаптары: олардың мәні, қолданылуы және музыкалық халықтың өміріндегі орны" (John Day Company, 1965) кітабын жазды. Ол әйелімен бірге Нью-Йорк штатының Райнбек қаласындағы Омега институтында көптеген жылдар бойы отбасылық апта кезінде жазғы барабан және африкалық би курсын оқытты. Сондай-ақ, ол 1985 жылдан бастап Калифорниядағы Эсален институтында сабақ берді.

Кейінгі өмір және өлім

1980 жылдардың соңында Олатунжи Rykodisc лейблінде жазбаларын қайта жандандырды, олардың ішінде "Olatunji Drums of Passion, The Invocation" және "Olatunji Drums of Passion, The Beat" болды. 1990 жылдары Babatunde Olatunji, Healing Session (алғашқыда лимиттік кассета ретінде, кейін 2003 жылы CD-де жарық көрді) және Drums of Passion Freedom, Justice and Peace сияқты жаңа жазбалар шықты. 1991 жылы Rykodisc лейблінде шыққан Planet Drum, Grateful Dead тобының Микки Хартпен жасалған ынтымақтастығы және әлемдік деңгейдегі танымал барабаншылардың қатысуымен, Billboard-тың Top World Music Album тізімінде рекордтық уақыт бойы бірінші орында тұрды. Олатунжи барабаншылар ансамблімен бірге он қалалық ұлттық тур өткізіп, Карнеги залы сияқты мәдени орындарда толық сатылған концерттер берді. 1994 жылы Bear Family Records Columbia Record жазбаларының толық жинағын қорапша ретінде шығарды. 1997 жылы Chesky лейблінде жарық көрген "Love Drum Talk" әні "Үздік әлемдік музыка" номинациясы бойынша Grammy сыйлығына ие болды. 1990 жылдар бойы Олатунжидің гастроль кестесі екі еседен асып, "Drums of Passion" көрсетілімдерін Берлиндегі Халықаралық Бейбітшілік Университетіне, Жапонияның Kodo Drum Society-іне, Америка Құрама Штаттарының Ұлттық соборіна, Онтарионың расизмге қарсы хатшылығына, Неаполь университетіне, Біріккен Ұлттар Ұйымының Аштықпен күрес жобасына, сондай-ақ театрлар мен клубтардағы концерттерге алып келді. 1990 жылдары Олатунжидің білім беру семинарларын Esalen Institute, Omega Institute, Hollyhock Farm сияқты адамдық потенциал қозғалысымен байланысты ұйымдар мен Еуропадағы ұйымдар өткізді. 1997 жылы Олатунжи Гана би ансамблінің ұйымдастырушысы болды, ол Гананың Аккра қаласынан әлемге әйгілі би және білім беру тобын АҚШ-қа гастрольге алып келді. 2000 жылдың басында Олатунжи Вашингтонда үй сатып алып, профессор Акинсола Акивовомен бірге қысқа уақыт тұрды. Үйді сатқаннан кейін ол Калифорнияға көшіп кетті, оған Jaqui MacMillan және Chris Stewart көмектесті. Өліміне дейін бірнеше жыл Олатунжи Big Sur жағалауында тұрды. Ол Esalen Institute-ында тұрақты ғалым болып жұмыс істеді. Осы кезеңде ол қант диабетінен қатты зардап шекті, және 2003 жылы Калифорния штатының Салинас қаласында қант диабетінен қайтыс болғанға дейін Nora Arjuna, Leo Thompson, Jamie "Joriahna" Lee және Leon Ryan оған көмектесті. Оның артында әйелі Эми, үш баласы (Омотола Олатунжи, Фолашаде Олатунжи Олусекун және Модупе Олатунжи), жеті немересі және туысы Акинсола Акивово қалды.

Starting in the late 1980s Olatunji had a resurgent late career with the release of recordings on the Rykodisc label, Olatunji Drums of Passion,The Invocation and Olatunji Drums of Passion, The Beat. The 1990s brought further recordings with Babatunde Olatunji, Healing Session, (originally released as a limited edition cassette tape and later on CD in 2003), and Drums of Passion Freedom, Justice and Peace. The 1991 release on Rykodisc, Planet Drum, a collaboration with Mickey Hart of the Grateful Dead, along with an all star line up of world renowned drummers, spent a record setting streak of weeks as the number 1 ranked recording on Billboard's Top World Music Album chart. Olatunji with the drumming ensemble supported the recording with a ten city national tour, playing sold out shows at such venues as Carnegie Hall. In 1994, a major box set compiling the complete Columbia Record recordings was issued by Bear Family Records. The 1997 recording, "Love Drum Talk", on the Chesky label, was nominated for a Grammy Award for Best World Beat Music. Throughout the 1990s Olatunji's tour schedule more than doubled bringing Drums of Passion to events as far flung as the International Peace University, Berlin, Kodo Drum Society of Japan, The National Cathedral of the United States of America, Ontario Anti Racist Secretariat, Universita della Studi di Napoli, United Nations Hunger Project, along with an endless schedule of theater and club dates. During the 1990s Olatunji's educational workshops were presented by organizations associated with the human potential movement, such as Esalen Institute, Omega Institute, Hollyhock Farm, and organizations in Europe. In 1997, Olatunji was impresario for the Ghana Dance Ensemble, bringing the world famous performance and education group from Accra, Ghana, to tour the U. S.

In early 2000, Olatunji purchased a home in Washington, D. C. where he lived for a short time, along with his roommate, Professor Akinsola Akiwowo. There he was assisted by Jaqui MacMillan and Chris Stewart, before he sold the house and moved to California. For the few years before his death Olatunji made his home at the wild Big Sur coastline. He became a scholar in residence at the Esalen Institute. During this time, he already suffered severely from diabetes and was assisted by Nora Arjuna, Leo Thompson, Jamie "Joriahna" Lee, and Leon Ryan until shortly before his death from diabetes in Salinas, California in 2003, one day before his 76th birthday. He was survived by his wife Amy, 3 children (Omotola Olatunji, Folashade Olatunji Olusekun, and Modupe Olatunji), 7 grandchildren, and a cousin, Akinsola Akiwowo.

Марапаттар

Олатунжи Микки Харттың Planet Drum жобаларының құрамына кірді, соның ішінде 1991 жылы «Үздік әлем музыкасы альбомы» номинациясында «Грэмми» сыйлығын жеңіп алған Planet Drum альбомына қатысты. Бұл сыйлық алғаш рет сол жылы табыс етілді. 2001 жылы ол Перкуссия өнері қоғамының Даңқ залына енгізілді.