Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Литостратиграфияның негізгі бірлігі
Fundamental unit of lithostratigraphy
Геологиялық формация, немесе жай ғана формация – физикалық қасиеттерінің (литология) тұрақты жиынтығымен сипатталатын тау жыныстарының денесі, ол оны жақын орналасқан тау жыныстарынан ерекшелендіреді және географиялық аймақтағы тау жыныстарының қабаттарында (стратиграфиялық бағана) белгілі бір орынды иеленеді. Бұл литостратиграфияның негізгі бірлігі болып табылады, яғни тау жыныстарының қабаттарын зерттеу ғылымы. Формацияның көлемі жер бетінде картаға түсіруге немесе жер астында іздеуге мүмкіндік беретіндей жеткілікті болуы керек. Формациялар тау жыныстарының қалыңдығымен анықталмайды, ол кең ауқымда өзгеруі мүмкін. Олар көбінесе, бірақ міндетті емес, кесте тәрізді пішінде болады. Олар бір литологиядан (тау жынысының түрі), екі немесе одан көп литологиялардың кезектесіп орналасқан қабаттарынан, тіпті литологиялардың әртүрлі қоспасынан тұруы мүмкін, егер бұл оларды жақын орналасқан тау жыныстарынан ажырататын болса. Геологиялық формация туралы түсінік қазіргі заманғы ғылыми геологияның бастапқы кезеңдеріне дейін жетеді. Бұл термин Абрахам Готтлоб Вернердің Жердің пайда болуы туралы теориясында қолданылған, ол 1774 жылдан бастап 1817 жылы қайтыс болғанға дейін дамыды. Бұл ұғым уақыт өте келе формалданып, қазір Солтүстік Американың стратиграфиялық кодексі және басқа аймақтардағы оның баламалары сияқты еңбектерде бекітілген. Геологиялық карталар, әртүрлі формациялардың жер бетінде қайда ашылғанын көрсетеді, құрылымдық геология сияқты салалар үшін маңызды, олар геологтарға аймақтың тектоникалық тарихын анықтауға немесе көмілген минералды ресурстардың болу мүмкіндігін болжауға мүмкіндік береді.
A geological formation, or simply formation, is a body of rock having a consistent set of physical characteristics (lithology) that distinguishes it from adjacent bodies of rock, and which occupies a particular position in the layers of rock exposed in a geographical region (the stratigraphic column). It is the fundamental unit of lithostratigraphy, the study of strata or rock layers. A formation must be large enough that it can be mapped at the surface or traced in the subsurface. Formations are otherwise not defined by the thickness of their rock strata, which can vary widely. They are usually, but not universally, tabular in form. They may consist of a single lithology (rock type), or of alternating beds of two or more lithologies, or even a heterogeneous mixture of lithologies, so long as this distinguishes them from adjacent bodies of rock. The concept of a geologic formation goes back to the beginnings of modern scientific geology. The term was used by Abraham Gottlob Werner in his theory of the origin of the Earth, which was developed over the period from 1774 to his death in 1817. The concept became increasingly formalized over time and is now codified in such works as the North American Stratigraphic Code and its counterparts in other regions. Geologic maps showing where various formations are exposed at the surface are fundamental to such fields as structural geology, allowing geologists to infer the tectonic history of a region or predict likely locations for buried mineral resources.
Құрамдарды анықтау
Құрылымның шекаралары оның ең жоғары практикалық литологиялық тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін таңдалады. Формациялар литологиядан басқа ешқандай критерийлермен анықталмауы керек. Формацияның литологиясы химиялық және минералогиялық құрамы, текстурасы, түсі, бастапқы шөгінді құрылымдары, тау жыныстарын құрайтын бөлшектер саналатын қазбалар немесе көмір немесе кероген сияқты басқа да органикалық материалдар сияқты сипаттамаларды қамтиды. Қазбалардың таксономиясы формацияны анықтау үшін дұрыс литологиялық негіз болып табылмайды. Формациялардың құрылуын негіздеу үшін қажетті литологиялық айырмашылықтар аймақтың геологиялық құрылымының күрделілігіне байланысты өзгереді. Формациялар аймақта қалыпты түрде қолданылатын геологиялық карталау масштабында анықталуы тиіс; формациялардың қалыңдығы бір метрден кемден бірнеше мың метрге дейін болуы мүмкін. Геологиялық формациялар әдетте олар алғаш сипатталған географиялық аймақтың тұрақты табиғи немесе жасалған нысанымен аталады. Атау географиялық атаудан және «Формация» немесе сипаттамалық атаудан тұрады. Мысалдарға Колорадо штатының Моррисон қаласының атымен аталған Моррисон формациясы және Аризона штатының Кайбаб платосынан аталған Кайбаб әктасы кіреді. Атаулар бұрынғы формация атауларын қайталамауы керек, сондықтан, мысалы, жаңадан белгіленген формацияны Кайбаб формациясы деп атауға болмайды, өйткені Кайбаб әктасы бұдан бұрын формация атауы ретінде орнатылған. Атаудың алғашқы қолданылуы басқаларға қарағанда басым, сондай-ақ нақты бір формацияға қолданылған алғашқы атау да басым. Басқа стратиграфиялық бірліктердегідей, формацияның ресми белгіленуіне әдетте типтік бөлім болып табылатын стратотип кіреді. Типтік кесілім – формацияның барлық қалыңдығын көрсететін жақсы ашық жатқан жер. Егер формация еш жерде толығымен ашылмаса немесе оның жақтан-жаққа айтарлықтай өзгерулері байқалса, қосымша анықтамалық кесілімдер белгіленуі мүмкін. Стратиграфияның қазіргі заманғы кодификациясына дейін қалыптасқан немесе кестелі формасы жоқ (мысалы, жанартаулық формациялар) формациялар үшін типтік бөлімге орнына типтік орналасқан жері қолданылуы мүмкін. Формацияны анықтаған геологтың стратотипті басқа геологтардың формацияны дұрыс тануына жеткілікті толық сипаттауы күтіледі. Формациялар бастапқы литологиядан басқа ешқандай критерийлермен анықталмауы керек болғамен, палеонтологиялық критерийлер бойынша биостратиграфиялық бірліктерді, тау жыныстарының жасы бойынша хроностратиграфиялық бірліктерді және геохимиялық критерийлер бойынша хемостратиграфиялық бірліктерді анықтау көбінесе пайдалы, және олар стратиграфиялық кодекстерге енгізілген.
The boundaries of a formation are chosen to give it the greatest practical lithological consistency. Formations should not be defined by any criteria other than lithology. The lithology of a formation includes characteristics such as chemical and mineralogical composition, texture, color, primary depositional structures, fossils regarded as rock forming particles, or other organic materials such as coal or kerogen. The taxonomy of fossils is not a valid lithological basis for defining a formation. The contrast in lithology between formations required to justify their establishment varies with the complexity of the geology of a region. Formations must be able to be delineated at the scale of geologic mapping normally practiced in the region; the thickness of formations may range from less than a meter to several thousand meters. Geologic formations are typically named after a permanent natural or artificial feature of the geographic area in which they were first described. The name consists of the geographic name plus either "Formation" or a descriptive name. Examples include the Morrison Formation, named for the town of Morrison, Colorado, and the Kaibab Limestone, named after the Kaibab Plateau of Arizona. The names must not duplicate previous formation names, so, for example, a newly designated formation could not be named the Kaibab Formation, since the Kaibab Limestone is already established as a formation name. The first use of a name has precedence over all others, as does the first name applied to a particular formation. As with other stratigraphic units, the formal designation of a formation includes a stratotype which is usually a type section. A type section is ideally a good exposure of the formation that shows its entire thickness. If the formation is nowhere entirely exposed, or if it shows considerably lateral variation, additional reference sections may be defined. Long established formations dating to before the modern codification of stratigraphy, or which lack tabular form (such as volcanic formations), may substitute a type locality for a type section as their stratotype. The geologist defining the formation is expected to describe the stratotype in sufficient detail that other geologists can unequivocally recognize the formation. Although formations should not be defined by any criteria other than primary lithology, it is often useful to define biostratigraphic units on paleontological criteria, chronostratigraphic units on the age of the rocks, and chemostratigraphic units on geochemical criteria, and these are included in stratigraphic codes.
Құрылымдардың пайдалылығы
Формальды түрде анықталған қабаттар немесе страталар түсінігі стратиграфия геологиялық ғылымының негізгі ұғымы болып табылады, ал формация – стратиграфияның негізгі бірлігі. Формациялар страталардың топтарына біріктірілуі немесе мүшелерге бөлінуі мүмкін. Мүшелер формациялардан олардың формациялармен салыстырылатын масштабта картаға түсірілуі міндетті емес екендігімен ерекшеленеді, бірақ олар кездесетін жерде литологиялық тұрғыдан айқын болуы керек. Формацияларды анықтау және тану геологтарға тау жыныстарының шөгінділері мен ашық жатқан жерлері арасындағы геологиялық страталарды салыстыруға мүмкіндік береді. Формациялар алғашқыда олардың салыстырмалы жасы мен қабаттасу заңына сүйене отырып, маңызды геологиялық уақыт белгілері ретінде сипатталды. Геологиялық уақыт шкаласының бөлімдерін 18 және 19 ғасырлардағы геологтар мен стратиграфтар сипаттап, хронологиялық ретпен орналастырды. Геологиялық формациялар шөгінді тау жыныстары, аз метаморфоздық тау жыныстары және жанартаулық тау жыныстары үшін тиімді анықталуы мүмкін. Интрузиялық магмалық тау жыныстары және жоғары метаморфоздық тау жыныстары, әдетте, формациялар деп есептелмейді, олар литодемдер деп сипатталады.
The concept of formally defined layers or strata is central to the geologic discipline of stratigraphy, and the formation is the fundamental unit of stratigraphy. Formations may be combined into groups of strata or divided into members. Members differ from formations in that they need not be mappable at the same scale as formations, though they must be lithologically distinctive where present. The definition and recognition of formations allow geologists to correlate geologic strata across wide distances between outcrops and exposures of rock strata. Formations were at first described as the essential geologic time markers, based on their relative ages and the law of superposition. The divisions of the geological time scale were described and put in chronological order by the geologists and stratigraphers of the 18th and 19th centuries. Geologic formations can be usefully defined for sedimentary rock layers, low grade metamorphic rocks, and volcanic rocks. Intrusive igneous rocks and highly metamorphosed rocks are generally not considered to be formations, but are described instead as lithodemes.
Терминнің басқа қолданылуы
"Формация" сөзі бейресми түрде тау жыныстарының эрозиялық немесе шөгінді процестер нәтижесінде қабылдайтын ерекше пішіндерін (түрлерін) сипаттау үшін де қолданылады. Мұндай формация оны жасаған геологиялық фактордың әсері тоқтаған кезде өзгеріске ұшырайды. Белгілі үңгір формацияларының мысалдары – сталактиттер мен сталагмиттер.
"Formation" is also used informally to describe the odd shapes (forms) that rocks acquire through erosional or depositional processes. Such a formation is abandoned when it is no longer affected by the geologic agent that produced it. Some well known cave formations include stalactites and stalagmites.