Антуан Бусно: Француз композиторы мен ақыны

Кіріспе

Француз композиторы және ақыны (шамамен 1430–1492)

Антуан Бусно (сондай-ақ Бусной; шамамен 1430 – 6 қараша 1492-ға дейін) – ерте Ренессанс музыкасының француз композиторы, әншісі және ақыны. Бусно және оның әріптесі Йоханнес Оккегем 15 ғасырдың екінші жартысындағы Еуропаның жетекші композиторлары және ерте франко-фламанд мектебінің маңызды өкілдері болды. Мотеттер мен басқа да діни музыканы жазғанымен, ол 15 ғасырдағы полифониялық шансон жанрындағы ең танымал композиторлардың бірі еді. Гийом Дюфаи мен Клодин де Сермизи арасында Бусно – ең өнімді және маңызды француз әндерінің композиторы болды.

Өмір және мансап

Буснуаның ерте өмірінің мәліметтері көбінесе болжамға негіделген, ешқандай нақтылық жоқ. Ол, мүмкін, Па-де-Кале аймағындағы Бетун қаласының жанында, оның атына сілтеме жасайтын Буснес ауылынан шыққан. Busnes аристократиялық отбасымен туыс болуы мүмкін; әсіресе, Ленс қаласындағы Нотр-Дам каноны Филипп де Буснес оның туысы болуы мүмкін. Ол, әлдебір шіркеу хоры мектебінде, солтүстік немесе орталық Францияда жақсы музыкалық білім алған болуы керек. Аристократиялық тегі француз корольдік сарайымен ерте байланысын түсіндіруі мүмкін: 1450 жылдардың өзінде оның есімі туралы айтылымдар пайда болады, ал 1461 жылы ол Тур қаласында капеллан қызметін атқарды. Ол 1461 жылдың 28 ақпанында Турдағы дін қызметкерін «қан төгуге дейін» ұрып-соққан топтың құрамында болғанын мойындаған өтініш бергенінен, оның бейбіт адам еместігі байқалады, бірақ ол бір емес, бес рет соққан. Анафема күйінде бола тұрып, дін қызметкері болмаса да, ол дін қызметін өткізуге тырысқан, бұл әрекет Папа Пий II оны кешіргенге дейін экскоммуникацияға алып келді. Ол собордан, сондай-ақ Турдағы Сент-Мартин колледжі шіркеуіне көшті, онда 1465 жылы субдиакон болды. Иоганн Окегем сол мекеменің қазынашысы болды, және екі композитор жақсы таныс болған сияқты. Кейінірек 1465 жылы Буснуа Пуатьеге көшті, онда ол хор жетекшісі ғана емес, бүкіл аймақтан талантты әншілерді тартуға қол жеткізді; осы кезде оның ән оқытушысы, ғалым және композитор ретіндегі беделі кеңінен тараған сияқты. Бірақ ол 1466 жылы түсініксіз себептермен келгендей кенеттен кетіп, бұрынғы қызметкеріне бұрынғы жұмысы қайтарылды. Содан кейін ол Бургундияға көшті. 1467 жылы Буснуа Бургундия сарайында болды. Оның алғашқы шығармалары 15 маусымда Карл герцог болғанға дейін пайда болды, өйткені оның мотеттерінің бірі — In hydraulis — граф деп атап, Карлға арналған. Бургундия герцогы болғаннан кейін, ол өзінің қатал және кейде ойсыз әскери авантюризмдері үшін тез арада Карл Батыл деп танылды (бұл он жылдан кейін шайқаста оның өліміне әкелді). Бірақ Карл соғысты ғана емес, музыканы да жақсы көретін, ол өзінің қызметінде жазған шығармалары үшін Буснуаға ризашылық білдіріп, сыйлады. Буснуа 1467 жылы Хайн ван Гизегем және Адриен Бассенмен бірге Карлдың «chantre et valet de chambre» қызметкерлерінің тізіміне енді. Карлға әнші және композитор ретінде қызмет етумен қатар, Буснуа герцогпен бірге әскери жорықтарға қатысты, сондай-ақ Хайн ван Гизегем де солай істеді. Буснуа 1475 жылы Германиядағы Нойстің қоршауында болды және 1477 жылы Карл өлтірілген және Бургундияның кеңеюі бірден және мәңгілікке тоқтатылған Нанси шайқасынан аман қалды (немесе қатыспады). Буснуа 1482 жылға дейін Бургундия сарайында қызмет етті, бірақ сол уақыттан бастап қайтыс болған жылға дейінгі оқиғалары туралы нақты мәліметтер жоқ. 1492 жылы қайтыс болған кезде ол Брюггедегі Сент-Саувер шіркеуінде жұмыс істеді.

The details of Busnois's early life are largely conjectural, and nothing is certain. He was probably from the vicinity of Béthune in the Pas de Calais, possibly the hamlet of Busnes, to which his name seems to refer. He may have been related to the aristocratic family of Busnes; in particular, a Philippe de Busnes, canon of Notre Dame in Lens, could have been a relative. He clearly received an excellent musical education, probably at a church choir school somewhere in northern or central France. An aristocratic origin may explain his early association with the French royal court: as early as the 1450s references to him appear there, and in 1461 he was a chaplain at Tours. That he was not entirely a man of peace is indicated by a petition for absolution he filed in Tours, dated 28 February 1461, in which he admitted to being part of a group that beat up a priest "to the point of bloodshed", not once but five times. While in a state of anathema he was foolhardy enough to celebrate Mass although he was not an ordained priest, an act which got him excommunicated until Pope Pius II pardoned him. He moved from the cathedral to the collegiate church of St. Martin, also in Tours, where he became a subdeacon in 1465. Johannes Ockeghem was treasurer at that institution, and the two composers seem to have known each other well. Later in 1465 Busnois moved to Poitiers, where he not only became master of the choirboys but managed to attract a flood of talented singers from the entire region; by this time his reputation as singing teacher, scholar and composer seems to have spread widely. But he departed in 1466 just as suddenly as he came for no known reason, and the former master was given his old job back. He then moved to Burgundy. Busnois was at the Burgundian court by 1467. His first compositions there appeared immediately before the accession of Charles as Duke on 15 June, since one of his motets — In hydraulis — contains a dedication to Charles calling him Count. On becoming Duke of Burgundy, he quickly became known as Charles the Bold for his fierce and sometimes reckless military adventurism (which indeed led to his death in battle ten years later). But Charles loved not only war but also music, appreciating and rewarding Busnois for works composed while in his service. Busnois was listed along with Hayne van Ghizeghem and Adrien Basin as "chantre et valet de chambre" to Charles in 1467. In addition to serving Charles as singer and composer, Busnois accompanied the Duke on his military campaigns, as did Hayne van Ghizeghem. Busnois was at the siege of Neuss in Germany in 1475, and survived (or missed) the disastrous Battle of Nancy in 1477 at which Charles was killed and Burgundian expansion was ended forthwith and forever. Busnois remained in the employ of the Burgundian court until 1482, but nothing exact is known about his exploits between then and the year of his death. At the time of his death, in 1492, he was employed by the church of St. Sauveur in Bruges.

Музыка

Буснуаның замандас репутациясы зор болды; ол, әдетте, Гийом Дюфай мен Йоханнес Оккегем арасында Еуропадағы ең танымал музыкант болды. Ол діни және әлемдік музыка жазды. Діни шығармаларының ішінде екі cantus firmus миссасы және сегіз мотет сақталған, ал қалғандарының көп бөлігі, әдетте, жоғалған болуы мүмкін. Ол Регина Коэли мариандық ән-ғибратын бірнеше рет жазды. Стильдік тұрғыдан оның музыкасы Дюфай мен Биншуаның қарапайымдылығы мен гомофониялық текстуралары мен Жоскин мен Гомбердің кең таралған имитациялық контрапункті арасындағы орталық нүкте деп есептелуі мүмкін. Ол имитацияны сирек, бірақ шеберлікпен қолданды, тегіс және ән салуға ыңғайлы мелодиялық желілер жасады және триадалық дыбыстарға құштарлық танытты, бұл 16 ғасырдың практикасын болжады. Пьетро Аронның айтуынша, Буснуа әйгілі L'homme armé әуенінің авторы болуы мүмкін, бұл Ренессанстың ең көп таралған әуендерінің бірі және мисса композициясындағы cantus firmus ретінде басқаларға қарағанда жиі қолданылды. Ол L'homme armé негізіндегі алғашқы миссаны жазды ма, жоқ па, оның әсері ең зор болды; мысалы, Обрехттің жазбасы Буснуаның нұсқасына жақын, тіпті Дюфай да одан тікелей үзінділер келтіреді. Ричард Тарускин Буснуаның кейінгі L'homme armé миссаларының үлгісі болғанын, композитордың шығармадағы сандық символизмін зерттеу және Дюфай мен басқалардың осы және басқа да аспектілерге еліктегенін немесе құрмет көрсеткенін көрсету арқылы дәлелдеуге тырысады. Дэвид Фэллоус Буснуа миссасының күрделілігі оның Дюфайдан қарыз алғанын көрсететінін атап өтеді. Буснуа стильдік салыстыру негізінде Неапольде табылған бір әуенге негізделген алты мисса циклының авторы болуы мүмкін. Бірақ Буснуаның полифониялық шансондары (француздық әлемдік әндер) оның беделін қалыптастырған негізгі шығармалары болып табылады. Көпшілігі рондо, бірақ кейбіреулері бержереттер; олардың көпшілігі танымал әндерге айналды, ал кейбіреулері қазір жоғалған басқа танымал әндерге негізделген болуы мүмкін. Ол өзінің шансондарының сөздерін өзі жазған болуы мүмкін. Оның кейбір әуендері оның қайтысынан кейін бір буыннан астам уақыт өткен соң жазылған миссалар үшін cantus firmus ретінде қайта пайдаланылды, мысалы, Fortuna desperata (Обрехт пен Жоскин де қолданған), бірақ бұл авторлық туралы мәлімдеме даулы. Ерекше шансон – Terrible dame, ол тек антифоналдық диалог (шансон әдебиетінде бірегей) ғана емес, сонымен қатар аударма үшін ешқандай арнайы дағды талап етпейтін ескі француз тіліндегі атауы бар. Буснуаның әлемдік әндерінің көпшілігі француз тілінде жазылған, бірақ кем дегенде екеуі итальян тілінде, ал біреуі фламанд тілінде жазылған. Көпшілігі үш дауысқа арналған, бірақ кейбіреулері төрт дауысқа арналған.

Busnois' contemporary reputation was immense; he was probably the best known musician in Europe between Guillaume Dufay and Johannes Ockeghem. He wrote sacred and secular music. Of the former, two cantus firmus Masses and eight motets have survived, while many others were most likely lost. He set the Marian antiphon Regina coeli several times. Stylistically, his music can be considered a midpoint between the simplicity and homophonic textures of Dufay and Binchois, and the soon to be pervasive imitative counterpoint of Josquin and Gombert. He used imitation only occasionally but skillfully, created smooth and singable melodic lines and had a strong feeling for triadic sonorities, anticipating 16th century practice. According to Pietro Aron, Busnois may have been the composer of the famous tune L'homme armé, one of the most widely distributed melodies of the Renaissance and the one more often used than any other as a cantus firmus in Mass composition. Whether or not he wrote the first Mass based on L'homme armé, his was by far the most influential; Obrecht's setting, for example, closely parallels that of Busnois, and even Dufay's quotes from it directly. Richard Taruskin attempts to prove that Busnois' was the model later L'homme armé masses were based upon through a study of the composer's numerological symbology within the work, and by demonstrating that Dufay and others were emulating (or paying homage) to this aspect, among others. David Fallows points out that the complexity of the Busnois mass may indicate that he was actually borrowing from Dufay. Busnois may even be the composer of a cycle of six Masses all based on the same tune, found in Naples, on the basis of stylistic comparison. But Busnois' polyphonic chansons (French secular songs) are the works on which his reputation mainly rests. Most are rondeaux, but some are bergerettes; many of them achieved the status of popular songs, and some were perhaps based on other popular songs which are now lost. He probably wrote the words for almost all of his chansons. Some of his tunes were recycled as cantus firmus for Masses composed more than a generation after his death, for instance Fortuna desperata (which was used both by Obrecht and Josquin), though this attribution is controversial. An unusual chanson is Terrible dame, which is not only an antiphonal dialogue (unique in the chanson literature) but has an Old French title requiring no special skill to translate. While most of Busnois's secular songs are set to French words, at least two employ Italian texts and one is in Flemish. Most are for three voices, although there are a few for four.