Кіріспе

Американдық астроном және ұфолог (1910–1986)

Йозеф Аллен Хайнек (1 мамыр 1910 – 27 сәуір 1986) – американдық астроном, профессор және ұфолог. Ол, ең алдымен, НЛО зерттеулерімен танымал. Хайнек АҚШ Әуе күштері жүргізген үш жоба бойынша НЛО зерттеулеріне ғылыми кеңесші ретінде қатысты: Project Sign (1947–1949), Project Grudge (1949–1951) және Project Blue Book (1952–1969). Кейінірек ол тәуелсіз НЛО зерттеулерін жүргізіп, "Жақын кездесу" классификациялық жүйесін әзірледі. Ол НЛО-лар қалдырған деген есептер мен іздерді ғылыми тұрғыдан талдаған алғашқы ғалымдардың бірі болды.

Ерте өмір

Хайнек Чикаго қаласында чех отбасында дүниеге келген. 1931 жылы Хайнек Чикаго университетінен ғылым бакалавры дәрежесін алды. 1935 жылы Чикаго университетінің астрономия және астрофизика кафедрасының Еркес обсерваториясында астрофизика саласы бойынша докторлық диссертациясын қорғады. Оның диссертация жетекшілері Отто Струве және Уильям Уилсон Морган болды. 1936 жылы Хайнек Огайо штаты университетінің физика және астрономия кафедрасына қызметке орналасты. Ол 1945 жылы Джордж Гамовпен бірлесіп Күн жүйесінің пайда болуы туралы еңбек жазды. Ол жұлдыз эволюциясын зерттеу және спектроскопиялық екі жұлдызды анықтау саласында маманданған.

Мансап

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Хайнек Джонс Хопкинс қолданбалы физика зертханасында азаматтық ғалым болды, онда ол АҚШ Әскери-теңіз флотының радиолық жақындық қозғалтқышын (фюзелін) жасауға көмектесті. Соғыстан кейін Хайнек Огайо штатының физика және астрономия кафедрасына оралды, 1950 жылы толық профессорлық дәрежесіне көтерілді. 1953 жылы Хайнек жұлдыз және күн сәулесінің жарықтығы мен түсінің өзгеруі туралы есеп ұсынды, онда күндізгі бақылауларға ерекше назар аударылды. 1956 жылы ол Гарвард астрономы профессор Фред Уипплге қосылу үшін Гарвард обсерваториясымен біріккен Смитсондағы астрофизикалық обсерваторияға кетті. Хайнекке 1956 жылғы және одан кейінгі Халықаралық геофизикалық жылға арналған американдық ғарыш спутнигін бақылауды ұйымдастыру міндеті жүктелді. Операция Moonwatch-қа қатысқан әлемдегі 200-ден астам әуесқой ғалымдар тобынан басқа, 12 Бейкер-Нанн фотостанциясы да болды. Бұл мақсат үшін арнайы камера жасалды, оның прототипі жасалып, сынақтан өтті, бірақ 1957 жылдың 4 қазанында Кеңес Одағы алғашқы спутнигін – «Спутник-1» ұшырғаннан кейін бөлшектелді. Спутниктік бағдарламаны аяқтағаннан кейін Хайнек 1960 жылы Солтүстік-Батыс университетінің астрономия кафедрасының профессоры және төрағасы болып, оқытуға қайта оралды.

Скептицизм

"Ұшқыш табақтар" туралы көптеген хабарламаларға жауап ретінде, 1948 жылы АҚШ Әуе күштері белгісіз ұшатын нысандарды байқауды зерттеу үшін Project Sign жобасын құрды. Хайнекке Project Sign жобасының ғылыми кеңесшісі ретінде жүгінуге ұсыныс жасалды. Ол НЛО туралы хабарларды зерттей отырып, онда сипатталған құбылыстар белгілі астрономиялық нысандарға ұқсас па екенін анықтады. Хайнек Project Sign жобасына қабылданған кезде НЛО туралы хабарламаларға күмәмен қарады. Ол олардың сенімсіз куәгерлер жасаған немесе адамдардың жасаған нәрселерді немесе табиғи нысандарды жаңылысқан деп ойлады. 1948 жылы Хайнек "бұл мәселенің бәрі абсурдты сияқты" деді және оны тез арада жоғалып кететін сән деп сипаттады. 1977 жылы жарық көрген кітабында Хайнек Әуе күштері үшін құбылыстарды жоққа шығарушы рөлінен ләззат алғанын айтты. Сондай-ақ, Әуе күштері оның осылай әшкерелеуін күткенін де мәлімдеді.

Қайта құру

Хайнек кейде "Көк кітаптың" қорытындыларымен ашық түрде келіспей бастады. 1960 жылдардың басында – шамамен он жарым жылдық зерттеуден кейін – Кларк "Хайнектің НЛО мәселесіндегі көзқарасының өзгеруі ашық құпияға айналғанын" жазады. 1960 жылдары "Көк кітаптың" соңғы кезеңінде Хайнек Әуе күштерімен келіспеушіліктері мен көңілінің қалғандығы туралы ашық айта бастады. Ол Әуе күштерімен ашық келіспеген жағдайлардың бірі – Портж округіндегі кеңінен танымал болған НЛО қуу оқиғасы, онда бірнеше полицейлер жарты сағат бойы НЛО-ны қуды, сондай-ақ Лонни Замораның Нью-Мексико штатының Сокорро қаласының жанында металл, жұмыртқа пішіндес ұшақпен кездесуі туралы хабарлауы. 1966 жылдың наурыз айының соңында Мичиган штатының Декстер қаласында екі күн бойы жаппай НЛО байқалды, бұл туралы көптеп хабарланды. Хабарларды зерттегеннен кейін Хайнек кейбір көріністерге қатысты алдын ала гипотеза ұсынды: шамамен 100 куәгердің бір бөлігі батпақ газын одан да керемет нәрсе деп жаңылысқан. Өзінің мәлімдеме жасаған баспасөз конференциясында Хайнек батпақ газының Мичиган НЛО есептерінің тек бір бөлігіне ғана, әрі жалпы НЛО есептеріне емес, ықтимал түсіндірме екенін бірнеше рет және қатты түрде айтты. Бірақ оның өкінішіне орай, Хайнектің гипотезасына қосымша түсіндірмелері көбінесе назардан тыс қалды, ал "батпақ газы" термині НЛО туралы хабарламалармен байланыстырып, қайта-қайта айтылды. Бұл түсіндірме бүкіл елде күлкіге қалды. 1968 жылдың 7 қазанында АҚШ Әуе күштерінің Сыртқы технологиялар бөлімінің командирі полковник Реймонд Слиперден "Көк кітап" бойынша ғылыми ұсынымдар сұраған хатына жауап берген Хайнек, "Көк кітаптың" көптеген процедуралық мәселелерге және ресурстардың жетіспеушілігіне тап болғанын, бұл оның күш-жігерін "толыққанды жеткіліксіз" еткенін атап өтті. Хайнек сондай-ақ бір адамның "Көк кітапқа" "Зерттелмеген нәрсені түсіндіру қоғамы" деген атау бергенін де айтты.

НЛО зерттеулер орталығы (CUFOS)

Хайнек НЛО зерттеулер орталығының (CUFOS) негізін қалаушы және алғашқы басшысы болды. 1973 жылы Иллинойс штатының Эванстон қаласында (қазір Чикаго қаласында орналасқан) құрылған CUFOS НЛО құбылыстарын ғылыми тұрғыдан зерттеуді жақтады. CUFOS-тің кең ауқымды мұрағатында NICAP сияқты азаматтық зерттеу топтарының құнды құжаттары сақталған, ол 1950-ші және 1960-шы жылдардағы ең танымал НЛО зерттеу ұйымдарының бірі болды.

Біріккен Ұлттар Ұйымы алдында сөйлеген сөзі

1978 жылдың қараша айында Хайнек, Жак Валле және Клод Похердің атынан Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясының Арнайы саяси комитеті алдында НЛО туралы мәлімдеме жасады. Бұл сөз үш автордың күшімен дайындалып, бекітілді. Олардың мақсаты – Біріккен Ұлттар Ұйымының НЛО мәселесі бойынша орталықтандырылған билігін құру еді.

НЛО шығу тегі туралы гипотезалар

1973 жылы Огайо штатының Акронда өткен МҰФОН жыл сайынғы симпозиумында Хайнек алғаш рет «Байлардың ұятқа қалуы» атты баяндамасында ғарыштан келген (бұрынғыда ғарыштық немесе галактикааралық) гипотезаға қатысты күмәндануын білдірді. Ол НЛО көріністерінің саны Жобаның көк кітабының статистикасында көрсетілгеннен әлдеқайда көп екенін білген. «Жыл сайын әлем бойынша бірнеше жақсы көріністер ғарыштан келгендер туралы гипотезаны нығайтады, бірақ жыл сайын мыңдаған көріністер? Ғарыш кеңістігінің алыс аймақтарынан? Ал қандай мақсатпен? Бізді қорқыту үшін машиналарды тоқтатып, жануарларды мазалап, түсініксіз әрекеттерімен баңғыртпақ па?» Егер ол ашық айтпаса, Хайнек 1973 жылғы симпозиумға дейін көптеген жылдар бойы өзінің ең жақын әріптестеріне ғарыш кемелері туралы күмәндануын білдірген. 1967 жылғы 2 тамызда Жакс Валлидің күнделігіне жазылған жазбада сол күні түскі ас кезінде Хайнекпен болған әңгіме баяндалады. Хайнек НЛО зерттеуінің барлық негіздерін құрайтын аксиомалар жинағын жазғысы келген. Үшінші аксиома: Физикалық жазықтық – өмір сүрудің жалғыз деңгейі емес. Герметистер «астралдық жазық» деп айтады. Спиритистер қабырғалардан өтетін арбақтар туралы айтады. Кім біледі, НЛО – бұл басқа әлемнің тұрғындары біздің әлемізге әкелген бақылау құрылғылары емес пе? 1975 жылы Лос-Анджелестегі Американың Аэронавтика және Астронавтика институтының бірлескен симпозиумында ұсынылған қағаздарда ол былай деп жазды: «Егер сіз қарсы болсаңыз, мен сізден материализация мен дематериализацияның, пішіннің өзгеруінің, Жердің гравитациялық өрісінде үнсіз қалқудың, айтарлықтай масса үшін қазіргі мүмкіндіктерден тыс энергия көздерін қажет ететін жылдамдықтардың, тіпті теориялық мүмкіндіктерден, жақсы танылған және жиі хабарланған ЭМ (электромагниттік кедергі) әсерін, қабылдаушыларға психикалық әсерін сандық түрде түсіндіруіңізді сұраймын». 1977 жылы Чикагода өткен бірінші халықаралық НЛО конгресінде Хайнек өзінің «Мен НЛО туралы шын мәнінде не ойлаймын» атты баяндамасында өз ойларын білдірді. «Мен НЛО құбылысының барлығы шындыққа сенемін, бірақ мен оның бір ғана нәрсе екенін айтқым келмейді. Бізде сұрақ туындайды: байқалатын НЛО-ның әртүрлілігі бір негізгі көзден басталады ма, ауа райының құбылыстары сияқты, барлығы атмосферадан басталады ма», немесе олар «жаңбыр мен метеордың айырмашылығы сияқты, ол өз кезегінде ғарыштық сәулелер шашынан ерекшеленеді». Біз, Хайнек айтқандай, тек қана қандай гипотеза ең көп фактілерді түсіндіре алады деп сұрамауымыз керек, керісінше, қай гипотеза ең көп түсінбейтін фактілерді түсіндіре алады. Жерден тыс интеллект (ETI) және экстрадименsional интеллект (EDI) гипотезаларына қатысты Хайнек былай деп жалғастырды: «Екеуін де қорғауға жеткілікті дәлелдер бар». Ол ETI гипотезасының дәлелі ретінде радармен байланысты жағдайларды нақты бір нәрсенің жақсы дәлелі ретінде, сондай-ақ физикалық дәлелдеме жағдайларын атап өтті. Содан кейін ол EDI гипотезасын қорғауға бет бұрды: материализация мен дематериализация туралы байқаулардан басқа, ол кейбір адамдар жақын кездесуден кейін көрген «польтергейст» құбылысын келтірді; кейде бір кадрда ғана және куәгерлер көрмеген НЛО фотосуреттері; куәгерлер алдында нысанның өзгеруі; телепатиялық байланыс туралы таңғажайып мәселе; үшінші түрдің жақын кездесулерінде жаратылыстар Жердің ауырлығы мен атмосферасында үйде болғандай көрінеді; қолөнердің көз алдындағы кенеттен тыныштық; көліктер немесе адамдардың левитациясы; және кездесуден кейін кейбір психикалық қабілеттердің дамуы. «Бізде бір құбылыстың екі аспектісі бар ма, әлде екі түрлі құбылыстар жиынтығы бар ма?» - Хайнек сұрады. Соңында ол үшінші гипотезаны ұсынды. «Мен бұл мүмкін деп санаймын, - деді ол, - физикалық және психикалық, материалдық және ақыл-ойы бар технология бар. Күннен миллиондаған жасқа үлкен жұлдыздар бар. Адамзаттан миллиондаған жылдар бұрын дамыған өркениет болуы мүмкін. Біз Китти Хоктан Айға жетпіс жыл ішінде жеттік, бірақ миллиондаған жыл бұрын өмір сүрген өркениеттің біз білмейтін бір нәрсені білуі мүмкін. Мен «М&М» технологиясының ақыл-ой мен материалдық әлемді қамтитынын болжаймын. Бізге құпия болып көрінетін психикалық әлемдер, мүмкін, озық технологияның қарапайым бөлігі болар». Жакс Валли өзінің 1992 жылғы 1957-1969 жылдардағы журнал жазбаларының жинағына жазған алғы сөзінде Хайнек болашаққа миллиондаған жылдар емес, жай ғана кейінгі ғасырға қарап, «бізге бүгінгі ғылымнан тыс, болашақтағы ғалымдар біздің саналық шектеулеріміз бен мәдени провинциализміміздің әсерінен туындаған паранормальды көрінетін құбылыстарды ескеретін жаңа ғылым пайда болады деп еске салар еді». 1975 жылы Хайнек пен Валлидің бірлесіп жазған «Шындықтың шегінде» атты кітабында Хайнек ұшқында түсірген НЛО-ның стереоскопиялық суреті жарияланды. Кітапта айтылғандай, объекті Хайнек багаждан камерасын алып, екі сурет түсіруге жеткілікті уақытқа көз алдында болған. НЛО зерттеушісі Роберт Шеаффер өзінің «Психикалық дірілдер» атты кітабында Хайнек кейінірек The Globe and Mail газетінің тілшісіне НЛО-ны ешқашан көрмегенін айтқанда суреттерді ұмытып қалған сияқты көрінеді. Мақалада Хайнек өмірінің барлық жылдарында аспанға қарағанымен, «көргім келген нәрсені ешқашан көре алмадым. Ол тақырыпты қатты қынжырлатқандықтан, егер мен оны көрсем де, куәгер болмаса ешқашан хабарламас едім» делінген. Дегенмен, Хайнек ұфологиядағы рөлі оның кәсіби беделіне ауыр соққы берді, Валлидің (1992) 1968 жылғы наурыздағы күнделік жазбасында айтылғандай: «[Хайнек] әріптестерінің оған деген көзқарасы жеккөруге дейін өзгереді. Ол енді астрономдардың арасында қадірленбейді. Спутниктің он жылдығына арналған салтанатты шарада оны сөз сөйлеуге шақырудан қаша алмады, бірақ оған НЛО туралы айтпауды бұйырды».

Жақын кездесу

Алғашқы кітабында Хайнек НЛО туралы хабарларды жақсырақ тіркеу үшін әзірлеген "Жақын кездесу" шкаласын жариялады. Кейіннен Хайнек Колумбия Пикчерс және Стивен Спилбергтің 1977 жылғы танымал НЛО фильмі "Жақын кездесулер үшінші түрі" (Close Encounters of the Third Kind) консультанты болды, бұл фильм Хайнектің шкаласының бір деңгейінің атынан аталды. Ол фильмде эпизодтық рөлде пайда болды. Фильмнің соңында, екінші дүниежүзілік соғыстағы ұшқыштар "аналық кемеден" түскеннен кейін, оны сақалмен және құрышпен аузында, оқиғаны көру үшін алға қадам басатынын көруге болады.

Дау-жанжалдар мен сын-пікірлер

Хайнектің ең көп сыншысы болған адам - ғарыш журналисі және НЛО зерттеушісі Филип Класс. Оның "UFO: The Public Deceived" кітабындағы "Көзбен көрген куәгерлердің сенімділігі" тақырыбындағы тарау (81-бет) Хайнектің "көп жылдар бойы ИФО болып табылатын НЛО туралы есептерді зерттеуден ешқандай пайдалы түсінік алуға болмайтынын" (яғни кейіннен анықталған) сынға алумен басталады, өйткені Хайнек 1968 жылы конгресс комитетіне: "Олардың ғылыми құндылығы аз; 100 немесе 100,000 адам [мысалы] жасанды спутникті немесе биік биіктіктегі шарды анықтауға үлгермегені маңызды емес". Класс былай деді: "Ақылды адамдар, соның ішінде ұшқыштар, ғалымдар және құқық қорғау органдарының қызметкерлері өздерінің есептерін нақты емес мәліметтермен және шын мәнінде ешқандай байланысы жоқ себеп-салдарлармен әшекейлейді. Бұл басқа НЛО туралы хабарларда да осындай қателіктер бар екенін және олардың түсіндірмелерін болдырмауы мүмкін екенін көрсетеді". Кейінгі тарауда (287-бет) ол "Хайнек НЛО-ға және басқа да паранормальдық мәлімдемелерге сенуге бейім адамдарға сөйлегенде, өзінің мистикалық дүниетанымы туралы" әлдеқайда ашық екенін көрсетеді. Ол Хайнектің Рухани шекаралар қауымдастығына айтқан сөздерін келтіреді: "Мен мұнда НЛО тақырыбының эзотерикалық аспектілерін талқылау үшін еркін сезінемін. Сіз тек қана материалистік көзқараспен қараған адамның, жалпы ғалымдар сияқты, жоқ мүмкіндіктерін білесіз. Оларға белгілі бір тақырыптар туралы әңгімелесу балабақшадағы балаға математикалық есептерді түсіндіруге тырысумен бірдей болар еді". Класс содан кейін (287–288-беттер) НЛО зерттеулер орталығының НЛО-ның шынайылығын тез және ғылыми тұрғыда анықтау туралы Хайнектің үмітін орындамағанын айтады. Хайнектің "Плейбой" журналының 1967 жылғы желтоқсан айындағы "НЛО-ның алшақтығы" мақаласынан: "Егер НЛО-лар шынымен де болса, онда бізде суреттер, фильмдер, спектрограммалар, гипстегі шұңқырлар (егер қону орын алса) және жарықтығының, жылдамдықтарының және т.б. егжей-тегжейлі өлшеулері осындай ақымақтық бағдарламаны бастағаннан кейін бір жыл ішінде болуы керек. [Бірақ егер жоқ болса] бұл өзінен-өзі үлкен жағымсыз мәнге ие болады". Класс былай деп қорытындылады: "Сол кезде CUFOS құрылғаннан бері он жылға жуық уақыт өтті. Бүгінде CUFOS бұл әрекеті үшін бірнеше мың қосымша [ұқсас] есептер және "окупанттар" мен "қамауға алулар" туралы таңғажайып оқиғалардың саны артып келеді. Осылайша, CUFOS-тің осы онжылдықтағы күш-жігері 1967 жылы Хайнек "үлкен жағымсыз мәнді" дәлел деп атаған, яғни құпия НЛО құбылысы жоқ екендігіне дәлел болды" (түпнұсқада баса назар аударылған). Роберт Шеффер, Класс қорғауында, ол астрономияны зерттеді (және біршама достыққа түсті) профессор Хайнек Солтүстік-Батыс университетінде, Хайнекті өзінің Bad UFOs блогында, сондай-ақ 1998 жылғы UFO Sightings: The Evidence кітабында және қосымша жазбаларында сенімі аз деп айыптайды. 1970 жылы студент болған кезде, Шефферге Хайнектің алғашқы кітабындағы тарауды алдын ала көруге мүмкіндік берілді, ал олардың пікір алмасуы (Филип Кластың осы хат алмасуды бағалауымен бірге) Шеффердің НЛО-ға қатысты веб-сайтының "Тарихи құжаттар" бөлімінде жарияланған материалдардың бірі, сонымен қатар Шеффердің Хайнектің 1969 жылғы сәуірдегі Солтүстік-Батыс студенттерінің НЛО туралы бағдарлануы туралы лекциясы туралы түсініктемесі. Шеффердің 1976 жылғы CUFOS конференциясының іс қағаздарына шолу жасауы: "[Бір белгілі бір жүргізушінің] әңгімесін ешқандай қиындықсыз жұтып, [Хайнктің CUFOS] Тіс феясын көруге дайын. Жалпы алғанда, НЛО-ға күмәнданатын немесе тіпті НЛО-ның қателіктерін түсіретін мақалалар бұл жерде көрсетілмеген" (түпнұсқада баса назар аударылған). Оның Хайнек пен Валлидің "Реалии шеті" ("авторлар UFO-ның көптеген аңыздарын қуана жұтты") деген пікірін екі автордың да жауаптары және Шеффердің жауаптарымен жалғастырды. Ол Хайнекке "оның кітабына қатысты барлық негізгі сын-пікірлерімді жақсы көрсететін жауап" үшін алғыс айтты, оның ішінде "нақтылықтағы ойланбасты қателіктер", сонымен қатар Хайнектің "Ғылыми" UFO орталығы "жоғары сын-пікірлер жоқ" деген қағида бойынша жұмыс істейді". УФО-ны байқау: дәлелдер, Шеффер уфологияның, Хайнек (және басқалар) жүзеге асырғаны сияқты, "негізінен ғылым мен ақыл-ойды қарсы алатын күшті әлеуметтік қозғалыс" (түпнұсқада баса назар аударылған) деген қорытындыға келеді. 1978-1992 жылдар аралығында Тынық мұхитының астрономиялық қоғамының атқарушы директоры Эндрю Фракной 1981 жылы Science Digest журналына жазған хатында, ASP емес, өз...

Жеке өмір

Хайнек пен оның әйелі Мириам (Куртис) бес бала тәрбиеледі. Хайнектің ұлы Джоэл – «Оскар» жүлдесіне ие болған визуалды эффекттер жөніндегі супервайзер. Ол «Жаугершік» фильміндегі камуфляж эффектісін жасауға жетекшілік етті және «Не арманға келуі мүмкін» фильміндегі жұмысы үшін «Үздік визуалды эффекттер» номинациясында «Оскар» сыйлығын жеңіп алды.

Оның өміріне негізделген деректі фильм

2019 жылы The History Channel телеарнасы оның НЛО зерттеулеріне және ол жұмыс істеген Project Blue Book ұйымына негізделген, жоғары көркемделген телешоу жасап, көрсетті.

Өлім

1986 жылғы 27 сәуірде Хайнек Аризона штатының Скоттсдейл қаласындағы Мемориал ауруханасында қатерлі ми ісігінен қайтыс болды. Ол 75 жасқа толып, әйелі Мими, балалары Скотт, Роксана, Джоэл, Пол және Росс, сондай-ақ немерелері осы қайғылы жағдайда қалды.