Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
8-11 ғасырдың ортасы Солтүстік Үндістан династиясы
Mid 8th to 11th century northern India dynasty
Гурджара Пратихара – 8-11 ғасырдың ортасынан бастап Солтүстік Үндістанның көп бөлігін билеген династия. Олар алдымен Уджайнда, кейіннен Каннаудж қаласында билік құрды. Гурджара Пратихаралары Инд өзенінің шығысына жылжыған араб әскерлерін тоқтатуда маңызды рөл атқарды. Нагабхата I Үндістандағы халифат жорықтарында Жүнайд пен Тамин бастаған араб әскерін жеңді. II Нагабхата тұсында Гурджара Пратихарасы Солтүстік Үндістандағы ең күшті әулетке айналды. Одан кейін ұлы Рамабхадра билік құрды, ол қысқа уақыттан соң ұлы Михира Бхожамен ауыстырылды. Бхожа мен оның мұрагері I Махендрапаланың тұсында Гурджара Пратихара династиясы өркендеу мен күштің шыңына жетті. Махендрапаланың заманында оның территориясы Гүпта империясының территориясына шамалас болды, ол батыста Синд шекарасынан шығыста Бенгалияға дейін, ал солтүстікте Гималайдан оңтүстікте Нармададан арғы аймақтарға дейін созылды. Бұл кеңею Үндістан субконтинентіне бақылау үшін Раштракута және Пала империяларымен үшжақты күреске әкеп соқты. Осы кезеңде Император Пратихара Ариявартаның Махараджадхираджасы (Арий елдерінің патшаларының Ұлы патшасы) атағын алды. Гурджара Пратихаралар мүсіндерімен, оюлы панельдерімен және ашық павильон стиліндегі храмдарымен танымал. Олардың храм салу стилінің ең ірі дамуы қазір ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралық орны болып саналатын Хаджураходада болды. Гурджара Пратихара династиясының билігі әулеттік тартыстардан әлсіреп қалды. Бұл 916 жылы Каннауджді басып алған Раштракута билеушісі Индра III бастаған үлкен шабуылдың нәтижесінде одан әрі әлсіреп қалды. Бірнеше есімдері белгісіз билеушілердің билік құруынан кейін, династия бұрынғы ықпалын қалпына келтіре алмады. Олардың вассалдары бірінен соң бірі күшейіп, адалдықтарын тастады, осылайша он бірінші ғасырдың соңына қарай династия Ганг Доабын ғана бақылай алды. Олардың соңғы маңызды патшасы Раджяпала 1018 жылы Газнилік Махмудпен Каннауджден қуылды.
The Gurjara Pratihara was a dynasty that ruled much of Northern India from the mid 8th to the 11th century. They ruled first at Ujjain and later at Kannauj. The Gurjara Pratiharas were instrumental in containing Arab armies moving east of the Indus River. Nagabhata I defeated the Arab army under Junaid and Tamin in the Caliphate campaigns in India. Under Nagabhata II, the Gurjara Pratiharas became the most powerful dynasty in northern India. He was succeeded by his son Ramabhadra, who ruled briefly before being succeeded by his son, Mihira Bhoja. Under Bhoja and his successor Mahendrapala I, the Gurjara Pratihara dynasty reached its peak of prosperity and power. By the time of Mahendrapala, the extent of its territory rivalled that of the Gupta Empire stretching from the border of Sindh in the west to Bengal in the east and from the Himalayas in the north to areas past the Narmada in the south. The expansion triggered a tripartite power struggle with the Rashtrakuta and Pala empires for control of the Indian subcontinent. During this period, Imperial Pratihara took the title of Maharajadhiraja of Āryāvarta (Great King of Kings of Aryan Lands). Gurjara Pratihara are known for their sculptures, carved panels and open pavilion style temples. The greatest development of their style of temple building was at Khajuraho, now a UNESCO World Heritage Site. The power of the Gurjara Pratihara dynasty was weakened by dynastic strife. It was further diminished as a result of a great raid led by the Rashtrakuta ruler Indra III who, in about 916, sacked Kannauj. Under a succession of rather obscure rulers, the dynasty never regained its former influence. Their feudatories became more and more powerful, one by one throwing off their allegiance until, by the end of the tenth century, the dynasty controlled little more than the Gangetic Doab. Their last important king, Rajyapala, was driven from Kannauj by Mahmud of Ghazni in 1018.
Этимологиясы мен шығу тегі
Династияның шығу тегі және оның атауындағы "Гурджара" терминінің мағынасы тарихшылар арасында пікірталас тудыратын мәселе болып табылады. Осы әулеттің билеушілері өз рулары үшін "Пратихара" атауын қолданды және ешқашан өздерін "Гурджара" деп атамады. Олар өздерінің тегін аңызға айналған батыр Лакшманаға жатқызады, ол інісі Раманың "есік сақшысы" (пратихара) болған делінеді. Қарастылас әулеттерінің көптеген жазбаларында Пратихаралар "Гурджара" деп сипатталған. "Гурджара Пратихара" термині тек Матанадева есімді вассал билеушісінің Раджор жазуында кездеседі, ол өзін "Гурджара Пратихара" деп сипаттайды. Бір пікір бойынша, "Гурджара" - бұл бастапқыда Пратихаралар билеген аймақтың аты (Гурджара десхасын қараңыз), ал уақыт өте келе бұл термин осы аймақтың халқына қатысты қолданыла бастады. Тағы бір теория бойынша, "Гурджара" - осы әулетке жататын тайпаның аты, ал "Пратихара" - осы тайпаның бір тармағы. "Гурджара" терминінің бастапқыда тайпалық атау болғанын жақтағандар арасында олардың түпкі тегі үндістер ме, әлде шетелдіктер ме дегендегі келіспеушіліктер бар. Шетелдік тегін қолдайтындар Гурджара Пратихараның біздің заманымыздың VI ғасырында Солтүстік Үндістанда күрт саяси күш ретінде пайда болғанын көрсетеді, бұл осы аймалға ғұндардың шапқынынан кейін болды. Олардың пікірінше, Гуджара-Пратихара "көптеген жағдайларда" алхон ғұндары ("ақ ғұндар") мен жергілікті үнді элементтерінің қосылуынан пайда болған, сондықтан оны ғұн мемлекеті деп санауға болады, бірақ оның нақты шығу тегі әлі де анық емес. Шетелдік тегін сынаушылар олардың шетелден келгендігіне нақты дәлелдер жоқ екенін айтады: олар үнді мәдениетіне толық сіңген. Сонымен қатар, егер олар Солтүстік-Батыстан Үндістанға басып кірген болса, олардың қазіргі Раджастанның шөлейтті аймағында емес, құнарлы Ганг-Инд жазығында қоныстанғанын түсіндіру қиын. "Агниванша" аңызына сәйкес, кейінгі "Притвирадж Расо" қолжазбаларында Пратихара, Пармар, Чаухан және Чалукия әулеттері Абу тауындағы құрбандық отынан (агникунда) пайда болған делінеді. Кейбір отаршылдық дәуір тарихшылары осы аңызды осы әулеттердің шетелдік тегін көрсететіндей етіп түсіндірді. Бұл теория бойынша, шетелдіктер оттық рәсімнен кейін индуистік касталық жүйеге қабылданды. Алайда, бұл аңыз "Притвирадж Расоның" ең ерте нұсқаларында кездеспейді. Ол Парамара аңызына негізделген; 16 ғасыр раджпут жыраулары моғолдарға қарсы раджпут бірлігін нығайту үшін рулардың батырлық тегін айтады.
The origin of the dynasty and the meaning of the term "Gurjara" in its name is a topic of debate among historians. The rulers of this dynasty used the self designation "Pratihara" for their clan, and never referred to themselves as Gurjaras. They claimed descent from the legendary hero Lakshmana, who is said to have acted as a pratihara ("door keeper") for his brother Rama. Multiple inscriptions of their neighbouring dynasties describe the Pratiharas as "Gurjara". The term "Gurjara Pratihara" occurs only in the Rajor inscription of a feudatory ruler named Mathanadeva, who describes himself as a "Gurjara Pratihara". According to one school of thought, Gurjara was the name of the territory (see Gurjara desha) originally ruled by the Pratiharas; gradually, the term came to denote the people of this territory. An opposing theory is that Gurjara was the name of the tribe to which the dynasty belonged, and Pratihara was a clan of this tribe. Among those who believe that the term Gurjara was originally a tribal designation, there are disagreements over whether they were native Indians or foreigners. The proponents of the foreign origin theory point out that the Gurjara Pratiharas suddenly emerged as a political power in north India around sixth century CE, shortly after the Hunas invasion of that region. According to them Gujara Pratihara were "likely" formed from a fusion of the Alchon Huns ("White Huns") and native Indian elements, and can probably be considered as a Hunnic state, although its precise origins remain unclear. Critics of the foreign origin theory argue that there is no conclusive evidence of their foreign origin: they were well assimilated in the Indian culture. Moreover, if they invaded India through the north west, it is inexplicable why would they choose to settle in the semi arid area of present day Rajasthan, rather than the fertile Indo Gangetic Plain. According to the Agnivansha legend given in the later manuscripts of Prithviraj Raso, the Pratiharas, Parmar, Chauhan and Chalukya dynasties originated from a sacrificial fire pit (agnikunda) at Mount Abu. Some colonial era historians interpreted this myth to suggest a foreign origin for these dynasties. According to this theory, the foreigners were admitted in the Hindu caste system after performing a fire ritual. However, this legend is not found in the earliest available copies of Prithviraj Raso. It is based on a Paramara legend; the 16th century Rajput bards claim heroic descent of clans in order to foster Rajput unity against the Mughals.
Тарих
Пратихара билігінің бастапқы орталығы әлі де даулы мәселе болып табылады. Р. С. Мажумдар 783 жылы жазылған "Харивамша Пурана" поэмасының бір шумағына сүйене отырып, оның интерпретациясы қиындықтарсыз емес екенін мойындады, және Ватсараджа Уджайнда билік еткенін айтты. Дашарата Шарма оны өзгеше түсіндіріп, бастапқы астананы Бхинмала-Жалор аймағында деп көрсетті. М. В. Мейстер мен Шанта Рани Шарма оның қорытындысына қосылады, себебі джайналық әңгіме "Кувалаямала" авторы оны 778 жылы Ватсараджа тұсында Жалор қаласында жазғанын мәлімдейді, бұл "Харивамша Пурана" жазылуына бес жыл бұрын болған.
The original centre of Pratihara power is a matter of controversy. R. C. Majumdar, on the basis of a verse in the Harivamsha Purana, 783 CE, the interpretation of which he conceded was not free from difficulty, held that Vatsaraja ruled at Ujjain. Dasharatha Sharma, interpreting it differently located the original capital in the Bhinmala Jalor area. M. W. Meister and Shanta Rani Sharma concur with his conclusion in view of the fact that the writer of the Jaina narrative Kuvalayamala states that it was composed at Jalor in the time of Vatsaraja in 778 CE, which is five years before the composition of Harivamsha Purana.
Ертедегі билеушілер
Нагабхат I (739–760) бастапқыда Бхилламала Чавдаларының вассалы болған болуы мүмкін. Ол Синдті бақылаған арабтар бастаған шапқыншы күштерге қарсы тұру кезінде Чавда мемлекетінің құлауынан кейін көзге түсті. Нагабхата Пратихара I (730–756) кейін Мандордан шығысқа және оңтүстікке қарай билігін кеңейтіп, Малва жерін Гвалиорға және Гуджараттағы Баруч портына дейін жаулап алды. Ол Малвадағы Аванти қаласын астана етіп белгіледі және Синдте бекінген арабтардың кеңеюіне тосқауыл қойды. Бұл шайқаста (738 ж.) Нагабхата Пратихаралар конфедерациясын басқарып, сол кезге дейін Батыс Азия мен Иранды жаулап келген мұсылман арабтарын жеңді. Михира Бхожаның жазуынша, Нагабхат «құдіретті Млечча билеушісінің зор әскерін құрту үшін, қиналып жүрген халықтың дұғасына жауап ретінде Вишну сияқты пайда болған». Нагабхат I-ден кейін оның жүректері Девраж бен Каккука, олардан кейін Вацража (775–805) билік етті.
Nagabhata I (739–760), was originally perhaps a feudatory of the Chavdas of Bhillamala. He gained prominence after the downfall of the Chavda kingdom in the course of resisting the invading forces led by the Arabs who controlled Sindh. Nagabhata Pratihara I (730–756) later extended his control east and south from Mandor, conquering Malwa as far as Gwalior and the port of Bharuch in Gujarat. He established his capital at Avanti in Malwa, and checked the expansion of the Arabs, who had established themselves in Sind. In this battle (738 CE), Nagabhata led a confederacy of Pratiharas to defeat the Muslim Arabs who had till then been pressing on victorious through West Asia and Iran. An inscription by Mihira Bhoja ascribes Nagabhata with having appeared like Vishnu "in response to the prayers of the oppressed people to crush the large armies of the powerful Mleccha ruler, the destroyer of virtue". Nagabhata I was followed by two weak successors, his nephews Devraj and Kakkuka, who were in turn succeeded by Vatsraja (775–805).
Халифатқа қарсылық
Гуалиор жазуында Гурджара Пратихара императоры Нагабхаттың "қуатты Млечча патшасының үлкен әскерін жеңгені" жазылған. Бұл үлкен әскерде атты әскер, жаяу әскер, қоршау машиналарын қолданушы әскер және, мүмкін, түйелер де болған. Тамин жаңа губернатор болғандықтан, оның құрамында Дамаскіден келген сириялық атты әскер, жергілікті араб жасақтары, Синдтен ауған индуистер және түркілер сияқты жалдамалы әскерлер болды. Барлық әскердің құрамында 10-15 мыңға дейін атты әскер, 5000-қа дейін жаяу әскер және 2000-ға дейін түйе болған болуы мүмкін. Араб тарихшысы Сүлеймен 851 жылы Пратихара әскерін былай сипаттады: "Гурджара билеушісі көптеген әскерлерді ұстайды, және басқа ешбір үнді ханзадасының осындай сапалы атты әскері жоқ. Ол арабтарға жаулы, бірақ араб патшасы ең ұлы билеуші екенін мойындайды. Үндістан ханзадаларының арасында Ислам дініне одан зор қарсыласы жоқ. Оның байлығы мол, түйелері мен аттары да көп."
In the Gwalior inscription, it is recorded that Gurjara Pratihara emperor Nagabhata "crushed the large army of the powerful Mlechcha king." This large army consisted of cavalry, infantry, siege artillery, and probably a force of camels. Since Tamin was a new governor he had a force of Syrian cavalry from Damascus, local Arab contingents, converted Hindus of Sindh, and foreign mercenaries like the Turkics. All together the invading army may have had anywhere between 10 and 15,000 cavalry, 5000 infantry, and 2000 camels. The Arab chronicler Sulaiman describes the army of the Pratiharas as it stood in 851 CE, "The ruler of Gurjara maintains numerous forces and no other Indian prince has so fine a cavalry. He is unfriendly to the Arabs, still he acknowledges that the king of the Arabs is the greatest of rulers. Among the princes of India there is no greater foe of the Islamic faith than he. He has got riches, and his camels and horses are numerous."
Каннауджді басып алу және одан әрі кеңейту
Раджастханның көп бөлігін бағындырғаннан кейін, Вацраджа "екі теңіз арасындағы барлық жердің иесі" болуға ұмтылды. Замандас Жижасенаның "Харивамша Пуранасы" оны "батыс жақын аймағының иесі" деп сипаттайды. Раданпур тақтасы мен Притвираджа Виджая бойынша, Вацраджа Бенгалияның Дхармапаласының басшылығымен Палаларға қарсы жорық ұйымдастырған. Осылайша, Палалар Империялық Пратихаралармен үнемі қақтығысқа түседі. Аталған жазуда Дхармапала екі ақ патшалық қолшатырын жоғалтып, қашқандығы, ал Шакамбари генералы Дурлабхараджа Чхаухан бастаған Пратихара әскерлері оны қуғандығы айтылады. Притвираджа Виджаяда Дурлабхрадж I "Ганг өзені мен мұхиттың қосылған жерінде қанжарын жуып, Гауда жерін тамашалаған" делінеді. Барода жазуында (812 ж.) Нагабхат Дхармапаланы жеңгендігі жазылған. Күшті науқандар арқылы Вацраджа өзінің билігін кеңейтіп, солтүстік Үндістанның үлкен бөлігін, батыстағы Тар шөлінен бастап шығыстағы Бенгалия шекарасына дейін қамтыды. Вацраджа Каннаудж үшін күресте Пала билеушісі Дхармапала мен Раштракута патшасы Дантидурганы жеңіп алды. 786 жыл шамасында Раштракута билеушісі Дхрува (шамамен 780–793) Нармада өзенін кешіп, Малваға кірді, содан кейін Каннауджді басып алуға тырысты. Вацраджа 800 жыл шамасында Раштракута әулетінің Дхрува Дхараваршасынан жеңіліске ұшырады. Вацраджадан кейін Нагабхат II (805–833) билікке келді, ол бастапқыда Раштракута билеушісі Говинда III (793–814) тарапынан жеңіліске ұшырады, бірақ кейіннен Мальваны Раштракуталардан қайтарып алды, Каннауджді және Палалардан Бихарға дейінгі Индо-Ганг жазығын жаулап алды, сондай-ақ батыстағы мұсылмандардың ықпалын тоқтатты. Ол Гуджараттағы Сомнаттағы ұлы Шива храмын, Синдтен келген араб шабуылынан қиратылған күйінен қайта салды. Каннаудж Гурджара Пратихара мемлекетінің орталығына айналды, ол өзінің билігінің шарықталу кезеңінде, шамамен 836–910 жылдары солтүстік Үндістанның көп бөлігін қамтыды.
After bringing much of Rajasthan under his control, Vatsaraja embarked to become "master of all the land lying between the two seas." Contemporary Jijasena's Harivamsha Purana describes him as "master of western quarter". According to the Radhanpur Plate and Prithviraja Vijaya, Vatsaraja led an expedition against the Palas under Dharmapala of Bengal As such, the Palas came into conflict from time to time with the Imperial Pratiharas. According to the above inscription Dharmapala, was deprived of his two white Royal Umbrellas, and fled, followed by the Pratihara forces under general Durlabharaja Chauhan of Shakambhari. The Prithviraja Vijaya mentions Durlabhraj I as having "washed his sword at the confluence of the river Ganga and the ocean, and savouring the land of the Gaudas". The Baroda Inscription (AD 812) states Nagabhata defeated the Dharmapala. Through vigorous campaigning, Vatsraj had extended his dominions to include a large part of northern India, from the Thar Desert in the west up to the frontiers of Bengal in the east. Vatsaraja successfully challenged and defeated the Pala ruler Dharmapala and Dantidurga, the Rashtrakuta king, for control of Kannauj. Around 786, the Rashtrakuta ruler Dhruva (c. 780–793) crossed the Narmada River into Malwa, and from there tried to capture Kannauj. Vatsraja was defeated by the Dhruva Dharavarsha of the Rashtrakuta dynasty around 800. Vatsaraja was succeeded by Nagabhata II (805–833), who was initially defeated by the Rashtrakuta ruler Govinda III (793–814), but later recovered Malwa from the Rashtrakutas, conquered Kannauj and the Indo Gangetic Plain as far as Bihar from the Palas, and again checked the Muslims in the west. He rebuilt the great Shiva temple at Somnath in Gujarat, which had been demolished in an Arab raid from Sindh. Kannauj became the center of the Gurjara Pratihara state, which covered much of northern India during the peak of their power, c. 836–910.
Құлдырау
II Бхожа (910–912) Махипала I (912–944) тарапынан құлатылды. Гурджара Пратихараларының уақытша әлсіздігін пайдаланып, империяның бірнеше вассалдары тәуелсіздіктерін жариялады, олардың ішінде Мальваның Парамаралары, Бундельхандтың Чанделалары, Махакошалдың Калачурилері, Харьянаның Томаралары және Шакамбаридің Чахаманалары ерекше көзге түсті. 1018 жылы Газнилік Махмуд Каннауджді жаулап алды, ал Пратихара билеушісі Раджапала қашып құтылды. Кейіннен ол Чандела билеушісі Видьядхара тарапынан тұтқынға алынып, өлтірілді.
Bhoja II (910–912) was overthrown by Mahipala I (912–944). Several feudatories of the empire took advantage of the temporary weakness of the Gurjara Pratiharas to declare their independence, notably the Paramaras of Malwa, the Chandelas of Bundelkhand, the Kalachuris of Mahakoshal, the Tomaras of Haryana, and the Chahamanas of Shakambhari. Mahmud of Ghazni captured Kannauj in 1018, and the Pratihara ruler Rajapala fled. He was subsequently captured and killed by the Chandela ruler Vidyadhara.
Гурджара-Пратихара өнері
Гурджара-Пратихара дәуірінің сәулет өнерінің айрықша мысалдары бар, оның ішінде мүсіндер және ойылған панельдер де кездеседі. Олардың ғибадатханалары ашық павильон стилінде салынған. Гурджара-Пратихара стиліндегі ең танымал сәулеттік құрылыстардың бірі – Бундельханд Чанделалары салған Хажурахо. Бароли ғибадатханалар кешені – Гурджара-Пратихаралар салған сегіз ғибадатханадан тұрады және қабырғамен қоршалған аумақта орналасқан.
There are notable examples of architecture from the Gurjara Pratihara era, including sculptures and carved panels. Their temples, constructed in an open pavilion style. One of the most notable Gurjara Pratihara style of architecture was Khajuraho, built by their vassals, the Chandelas of Bundelkhand. Baroli temples complex are eight temples, built by the Gurjara Pratiharas, is situated within a walled enclosure.
Мұра
Үндістан тарихшылары, Елфинстон заманынан бері, әлемнің басқа бөліктерінде мұсылман басқыншыларының қарқынды ілгерілеуімен салыстырғанда, Үндістандағы олардың баяу үдемесіне таңырқады. Арабтар, мүмкін, халифаттан тәуелсіз, тек шағын шабуылдар жасаған болуы мүмкін. Бұл ерекше құбылысты түсіндіру үшін орынсыз аргументтер жиі келтірілді. Қазіргі талқылаулар бойынша, Гурджара Пратихара әскерінің күші мұсылмандардың Синдтен тысқары қарай ілгерілеуіне тиімді тосқауыл болды деп саналады – бұл олардың үш жүз жылға жуық алғашқы басып алуы еді. Кейінгі оқиғаларға сүйенсек, мұны «Гурджара Пратихараларының Үндістан тарихына басты үлесі» деп қарастыруға болады.
Historians of India, since the days of Elphinstone, have wondered at the slow progress of Muslim invaders in India, as compared with their rapid advance in other parts of the world. The Arabs possibly only stationed small invasions independent of the Caliph. Arguments of doubtful validity have often been put forward to explain this unique phenomenon. Currently it is believed that it was the power of the Gurjara Pratihara army that effectively barred the progress of the Muslims beyond the confines of Sindh, their first conquest for nearly three hundred years. In the light of later events this might be regarded as the "Chief contribution of the Gurjara Pratiharas to the history of India".
Билеушілердің тізімі
Гурджара Пратихара әулетінің императорларының тізімі Реттік нөмірі Билеуші Билік жылдары (Б.э.) 1 Нагабхата I 730–760 2 Какуста және Девараджа 760–780 3 Вацараджа 780–800 4 Нагабхата II 800–833 5 Рамабхадра 833–836 6 Михира Бхожа немесе Бхожа I 836–885 7 Махендрапала I 885–910 8 Бхожа II 910–913 9 Махипала I 913–944 10 Махендрапала II 944–948 11 Девапала 948–954 12 Винаякапала 954–955 13 Махипала II 955–956 14 Виджаяпала II 956–960 15 Раджапала 960–1018 16 Трилочанапала 1018–1027 17 Ясахапала 1024–1036
+List of Imperial Gurjara Pratihara dynasty rulers Serial No. Ruler Reign (CE)1Nagabhata I730–7602Kakustha and Devaraja760–7803Vatsaraja780–8004Nagabhata II800–8335Ramabhadra833–8366Mihira Bhoja or Bhoja I836–8857Mahendrapala I885–9108Bhoja II910–9139Mahipala I913–94410Mahendrapala II944–94811Devapala948–95412Vinayakapala954–95513Mahipala II955–95614Vijayapala II956–96015Rajapala960–101816Trilochanapala1018–102717Yasahpala1024–1036