Кіріспе
Бұл Үндістанның Мадхья-Прадеш штатынан шыққан танымал және көрнекті тұлғалардың тізімі. Мұнда көптеген адамдарға белгілі адамдар кіретін болады және олардың танымалдылығына қарай құрастырылған. Олардың даңқы уақытша болуы мүмкін, ең бастысы – олар өте танымал болған кезеңде жақсы танылған.
This is a list of famous and notable people from Madhya Pradesh, India. This would include persons who are known to a large number of people and is based on the extent of their popularity. Their fame could be brief, what matters is that they were well known during the peak of their popularity.
Ежелгі
Яшодхарман (гупта жазуы: Ya śo dha rmma, ) (515 – 545) – VI ғасырдың басында Орталық Үндістандағы Малва мемлекетін билеген хан. Ол, шамасы, Екінші Ауликара әулетінен шыққан. Мандаур қадамындағы жазуларға сәйкес, ол шамамен 530-540 жылдар аралығында Үндістанның көп бөлігін бағындырған. Деви (Ашоканың әйелі) – Шри-Ланка жылнамаларында айтылуынша, үшінші Маури әулетінің императоры Ашока Ұлының бірінші әйелі болған. Ол сонымен қатар Ашоканың алғашқы екі баласының – ұлы Махендра мен қызы Сангамитраның анасы еді. Екеуі де буддизмді басқа елдерге таратуда маңызды рөл атқарды. Ол Санчи ступасымен де есте қалады.
Орта ғасырлар
Нагабхата I (730-760 жж.) – Солтүстік Үндістандағы Гурджара Пратихара әулетінің негізін қалаушы. Ол қазіргі Мадхья-Прадеш штатындағы Аванти (немесе Малава) аймағын Уджайин қаласынан басқарды. Ол Гурджарадесаның, қазіргі Гуджарат және Раджастанның бір бөлігін де бағындырған болуы мүмкін. Нагабхата II (795-833 жж.) – Гурджара Пратихара әулетінің императоры. Ол әкесі Вацражадан кейін таққа отырды. Михира Бхожа (шамамен 836-885 жж.), немесе Бхожа I – Гурджара Пратихара императоры. Ол әкесі Рамабхадраның орнын басып патша болды. Бхожа Вишну дінін ұстанды және монеталарындағы Адивараха атағын қабылдады. Тоғызыншы ғасырдағы Үндістанның көрнекті саяси тұлғасы, ол Дхрува Дхараварша және Дхармапаламен бірге ұлы қолбасшы және империя құрушы ретінде танылды. Лакшмикарна (IAST: Lakśmi Karṇa, 1041-1073 жж.), сондай-ақ Карна деп те аталады, Орталық Үндістанның Трипуридегі Калачури әулетінің билеушісі. Оның патшалығы қазіргі Мадхья-Прадеш штатындағы Чеди немесе Дахала аймағында орналасқан. Хаммираварман (IAST: Hammīravarman, 1288-1311 жж.) – Орталық Үндістанның Чандела әулетінің патшасы. Ол Джеджакабхукти аймағында (қазіргі Мадхья-Прадеш және Уттар-Прадеш штандарының Бундельханд аймағы) билік жүргізді. Өзінің билігі кезінде Дели сұлтаны Алауддин Халжи Чандела патшалығының бір бөлігін жаулап алды. Рахила (IAST: Rāhila, 885-905 жж.) – Үндістанның Чандела әулетінің патшасы. Ол Джеджакабхукти аймағында (қазіргі Мадхья-Прадеш және Уттар-Прадеш штандарының Бундельханд аймағы) билік жүргізді. Яшоварман (IAST: Yaśovarman, 925-950 жж.), сондай-ақ Лакшаварман деп те аталады, Үндістанның Чандела әулетінің патшасы. Ол Джеджакабхукти аймағында (қазіргі Мадхья-Прадеш және Уттар-Прадеш штандарының Бундельханд аймағы) билік жүргізді. Ол Чанделаларды тәуелсіз күш ретінде орнатып, Гурджара Пратихараларының жоғарылығын формалды түрде мойындады. Оның ең маңызды әскери жетістігі – Каланжараны (қазіргі Калинжар) жаулап алу болды. Ол Хаджураходағы Лакшмана храмын салуға тапсырыс бергенімен де танымал. Дханга (950-999 жж.), сондай-ақ жазбаларда Дхаңгадева деп аталған, Үндістанның Чандела әулетінің патшасы. Ол Джеджакабхукти аймағында (қазіргі Мадхья-Прадеш штатының Бундельханд аймағы) билік жүргізді. Дханга өзінің билігіне дейін Пратихаралардың вассалдары болған Чанделалардың тәуелсіздігін орнатты. Ол Кхаджураходағы әсем храмдарды, соның ішінде Вишванатта храмын салуға тапсырыс бергенімен де белгілі. Видьядхара (1003-1035 жж.) – Орталық Үндістанның Чандела патшасы. Ол Джеджакабхукти аймағында (қазіргі Мадхья-Прадеш штатының Бундельханд аймағы) билік жүргізді. Видьядхара Ганданың мұрагері болды және Чамбал өзенінен солтүстік-батыста және Нармада өзенінен оңтүстікте Чандела билігін кеңейтті. Маданаварман (1128-1165 жж.) – Үндістанның Чандела әулетінің патшасы. Ол әкесі Притхви Варманның орнын басып, Джеджакабхукти аймағының (қазіргі Мадхья-Прадеш және Уттар-Прадеш штандарының Бундельханд аймағы) билеушісі болды. Ол көршілес патшалықтарды бағындырып, бірнеше резервуарлар мен храмдар салу арқылы Чанделаның даңқын қайта жаңғыртты. Бхожа (1010-1055 жж.) – Парамара әулетінің патшасы. Оның патшалығы Орталық Үндістандағы Малва аймағында орналасқан, оның астанасы Дара-нагара (қазіргі Дхар) болған. Бхожа патшалығын кеңейту үшін барлық көршілерімен соғыс жүргізді, бірақ әр түрлі нәтижелерге жетті. Оның империясы солтүстікте Читтордан оңтүстіктегі Жоғарғы Конканға дейін, батыста Сабармати өзенінен шығыста Видишаға дейін созылған. Девапала (1218-1239 жж.) – Парамара әулетінің патшасы, Орталық Үндістанның Малва аймағында билік жүргізген. Махалакадева (1305 ж. қайтыс болған), сондай-ақ Махлак Део немесе Махлак Дева деп те аталады, Орталық Үндістандағы Парамара әулетінің патшасы. Әулеттің соңғы белгілі билеушісі, ол Делидің Алауддин Халджи әскерлерімен жеңіліп, өлтірілді.
Қазіргі заман
Виджая Радже Синдия (12 қазан 1919 жыл - 25 қаңтар 2001 жыл), Непалда Леха Дивиешвари Деви болып туған, Үндістанда Гвалиордың Раджматасы ретінде кеңінен танымал болған көрнекті үнді саяси тұлға. Британдық Радж кезінде Гвалиордың соңғы билеуші махаражасы Живажирао Синдияның жұбайы ретінде ол елдегі ең жоғары дәрежелі патшалық тұлғалардың бірі болды. Кейінгі өмірінде ол зор ықпалға ие саясаткерге айналып, Үндістан парламентінің екі палатасына бірнеше рет сайланды. Ол "Бхаратия Джана Сангх" партиясының негізін қалаушылардың бірі болды.
Үндістанның Бас судьялары
Ж. С. Верма (18 қаңтар 1933 – 22 сәуір 2013) – үндістандық заңгер, 1997 жылдың 25 наурызынан 1998 жылдың 18 қаңтарына дейін Үндістанның 27-ші Бас судьясы қызметін атқарған. 1999 жылдан 2003 жылға дейін Ұлттық адам құқықтары комиссиясының төрағасы болды, ал 2012 жылғы Делидегі топтық зорлау оқиғасынан кейін Қылмыстық заңға түзетулер енгізу жөніндегі Верма комиссиясының төрағасы болды. Ол Үндістан тарихындағы ең беделді Бас судьялардың және көрнекті заңгерлердің бірі болып саналады. Рамеш Чандра Лахоти (1 қараша 1940 – 23 наурыз 2022) – 2004 жылдың 1 маусымынан 2005 жылдың 1 қарашасына дейін қызмет еткен Үндістанның 35-ші Бас судьясы.
Судья
Джитендра Кумар Махешвари (29 маусым 1961 жылы туған) – Үндістан Жоғарғы Сотының судьясы. Ол Сикким жоғары сотының бұрынғы төрағасы. Одан бұрын Андхра-Прадеш жоғары сотының төрағасы және Мадхья-Прадеш жоғары сотының судьясы қызметін атқарды. Ол Мадхья-Прадеш штатының Жоура қаласында дүниеге келген. Сотқа өтуге дейін Гвалиор қаласында адвокат болып жұмыс істеген.
ҚР Ұлттық Банкі Басқармашысы
Рагхурам Ражан, (3 ақпан 1963 жылы туған) – үнді экономисі және Чикаго университетінің Бут бизнес мектебіндегі Қаржы бойынша ерекше қызмет көрсететін профессор. 2003-2006 жылдар аралығында Халықаралық валюта қорының бас экономисі және зерттеулер директоры қызметін атқарды.
Спорт
Мастер-бас старшина Омкар Сингх (8 тамыз 1984 жылы туған) – үндістандық спорттық мергенші. Ол 2010 жылы Делиде өткен Ұлттар Достастығы ойындарында атудан үш алтын және бір күміс медаль жеңіп алды. Ол Мадхья-Прадеш штатының Ануппур ауданынан шыққан және қазіргі уақытта Үндістан Әскери-теңіз күштерінде қызмет етеді. Паан Сингх Томар (1 қаңтар 1932 – 1 қазан 1981) – үндістандық әскери қызметкер, спортшы, кейіннен бағи (көтерілісші/заңнан тыс адам).
Ақпараттық технологиялар және ғылыми зерттеулер
Сиддхартха Пол Тивари ФРАС (1979 жылы туған) – ғалым, технолог және зерттеуші. Қазіргі уақытта ол Сингапурдағы Google Asia Pacific компаниясында жұмыс істейді. Бұрын ол Токиодан Google-дің бүкіл әлемдік оқыту және дамыту бағыттарын басқарған. Ол электрондық үкімет, мобильді технологиялар, цифрлық араласу стратегиялары және ақпараттық-коммуникациялық технологиялар (АКТ) саласындағы еңбектерімен белгілі. Сурья Нараян Вьяс (2 наурыз 1902, Уджайин, Үндістан – 22 маусым 1976) – Үндістанның Мадхья-Прадеш штатындағы Уджайин қаласынан шыққан астролог және болжаушы.
Әуе күштері
Авиация бас қолбасшысы Шашиндра Пал Тьяги, көбінесе С. П. Тьяги деп танылатын, Үндістан Әуе Күштерінің 20-шы Бастығы болды және 2004 жылдың 31 желтоқсанынан 2007 жылдың 31 наурызына дейін қызмет етті. Оның ізін басып, Әуе Шебері Фали Хоми Майор келді. Эскадрилья жетекшісі Авани Чатурведи (1993 жылдың 27 қазанында туған) – Мадхья-Прадеш штатының Рева ауданынан шыққан үнділік ұшқыш. Ол Мохана Сингх Житарвал және Бхавана Кантпен бірге Үндістандағы алғашқы әйел-жауыгер ұшқыштары деп жарияланды.
Басқа салалардағы үлесі
Ратнеш Пандей (Ratnesh Pandey; 12 мамыр 1985 жылы туған) – 2016 жылы Эверест тауына шыққан үнді таушысы. В. С. Патак (1926–2003) – тарихшы, санскритті зерттеуші ғалым және бірнеше кітаптың авторы.