Кіріспе

Екі планетаның немесе планета мен жұлдыздың қысқа мерзім ішінде үш рет қатар өтуі – астрономиялық құбылыс. Үш рет қосылу дегеніміз – екі планетаның немесе планета мен жұлдыздың қысқа мерзім ішінде үш рет бір-бірімен кездескендей көрінуі, егер планета төменгі жағдайда болса, қарсы тұру немесе төменгі қосылу кезінде болады. Сондықтан, планетаның немесе планеталардың аспандағы көрінетін қозғалысы бірінші қосылуда әдетте тікелей, екінші қосылуда кері, ал үшінші қосылуда қайтадан тікелей болады. Үш планетаның бір қатарға түсуі – сизигияның ерекше жағдайы. Үш рет қосылудың үш мүмкін жағдайы бар.

Меркурий мен Венера аралығында

Венераның жоғары қосылысының (Венера Күннің артына өткенде) шамалы дерлік әрбір жағдайында, Меркурий мен Венера арасында үш рет қосылу болады. Көп жағдайда екінші қосылу көрінбейді, себебі екі планетаның да Күннен бұрыш бойынша арақашықтығы өте аз. Меркурий мен Венераның үш рет қосылуы, олар Жер мен Күннің арасынан бірдей уақытта өтетін кезде де мүмкін. Бұл құбылыс әлдеқайда сирек, және осы жағдайда да екінші қосылу көбінесе байқауға келмейді.

Жоғары планеталар немесе жұлдыздар бар төменгі планеталар

Егер Марс Күнмен тұтқасқанда, Марс пен Меркурийдің немесе Марс пен Венераның арасында үш рет тұтқасу жиі болады. Меркурий қатысатын жағдайларда екінші тұтқасу Күннен шалқа жақындығынан көрінбейді; ал қалған екі тұтқасуды көру қиын, себебі олар көкжиекке жақын болады және Марс Жерден ең алыс қашықтықта орналасқандықтан, жарығы салыстырмалы түрде әлсіз болады, сондықтан көруге жақын болмайды. Марс пен Венераның үш рет тұтқасуы кезінде барлық үш жағдайды көруге болады, бірақ Марс Жерден алыс болғандықтан сәл ғана көрінеді. Меркурий мен Венераның және Юпитер, Сатурн, Уран, Нептун, Плутон кіші планетасы немесе жұлдыздармен үш рет тұтқасуы осы денелердің бір уақытта Күнмен тұтқасқанда, ал Меркурий немесе Венера төменгі тұтқаста болғанда болады. Екінші тұтқасу көбінесе екі дене де Күнге тым жақын болғандықтан көрінбейді, ал қалған тұтқасуларды көру оңай, әсіресе егер екінші дене Юпитер, Сатурн немесе жарқын жұлдыз болса. Уран, Нептун және Плутон кіші планеталарының тұтқасуын көру қиын, себебі олар Күннен шалқа жақындықта болады. Меркурий мен Венераның Юпитер, Сатурн, Уран, Нептун және Плутон кіші планетасы сияқты сыртқы планеталармен үш рет тұтқасуы салыстырмалы түрде жиі болады (шамамен 10 жылда бір рет).

Екі сыртқы планета арасында

Бұл ең қызықты үштік конъюнкция, себебі барлық үш конъюнкцияны планеталардың немесе жұлдыздардың үлкен созылуының арқасында өте оңай көруге болады. Жарық сыртқы планеталардың үш рет қосылуы өте сирек: Марс пен Юпитер арасындағы соңғы үштік конъюнкция 1789–1790, 1836–1837 және 1979–1980 жылдары болды. Келесі осындай құбылыстар 2123 жылы және 2169–2170 жылдары болады. Марс пен Сатурнның соңғы үштік конъюнкциясы 1779 жылы, 1877 жылы (тек оң көтерілуде) және 1945–1946 жылдары болды. Келесі үштік конъюнкция 2148–2149, 2185 және 2187 жылдары болады. Марс пен Юпитер арасындағы және Марс пен Сатурн арасындағы үштік конъюнкциялар үшін екі құбылыс арасында тек 2 жылдық үзіліс болуы мүмкін. Бұл соңғы рет 927 және 929 жылдары Марс пен Юпитер үшін болды, ал 2742 және 2744 жылдары қайталанады. Бұл соңғы рет 1742–1743 және 1744–1745 жылдары Марс пен Сатурн үшін болды және 2185 және 2187 жылдары қайта болады. Юпитер мен Сатурн арасындағы конъюнкциялар – «үлкен конъюнкциялар» деп те аталады, және кейде үш рет болады (б.з. 1200 және 2400 жылдары аралығында жеті рет). Үш конъюнкция бірнеше ай аралығында, күннен үлкен бұрышпен жүреді. Тарихи тұрғыдан ең маңызды үштік конъюнкция – б.з. 7 және 5 жылдары Юпитер мен Сатурн арасындағы, ол Бетлехем жұлдызының түсіндірмесі ретінде ұсынылған. Юпитер мен Сатурнның соңғы үштік конъюнкциясы 1682–1683, 1821 (тек оң көтерілуде), 1940–1941 және 1981 жылдары болды. Бұл 2238–2239 жылдары қайталанбайды. Юпитердің Уранмен немесе Нептунмен жиі үштік конъюнкциялары болады. Олар ерекше көзге түспейді, бірақ әуесқой астрономдарға осы көмескі планеталарды табуға жақсы мүмкіндік береді. Юпитер мен Уранның соңғы үштік конъюнкциясы 2010–2011 жылдары болды, ал келесісі 2037–2038 жылдары болады. Юпитер мен Нептун арасындағы соңғы конъюнкция 2009 жылы болды, ал келесісі 2047–2048 жылдары болады. Әрбір қарсы тұру кезінде, планеталардың көрінетін айналма қозғалысының нәтижесінде, планета мен кейбір жұлдыздар арасында үштік конъюнкциялар болады. Зодиакқа жақын жарқын жұлдыздармен планеталардың үштік конъюнкциялары жиі кездеспейді (шамамен 10 жылда 2 оқиға).

2100 мен 3000 жылдар аралығындағы кейбір үштік қосылулар

Жыл Қатысқан планеталар 2123 Марс–Жұпитер 2148 Марс–Сатурн 2170 Марс–Жұпитер 2185 Марс–Сатурн 2187 Марс–Сатурн 2221 Марс–Сатурн 2239 Жұпитер–Сатурн 2279 Жұпитер–Сатурн 2313 Марс–Жұпитер 2319 Марс–Сатурн 2388 Марс–Сатурн 2456 Марс–Жұпитер 2599 Марс–Жұпитер 2626–27 Марс–Сатурн 2629 Марс–Сатурн 2655/56 Жұпитер–Сатурн 2663 Марс–Сатурн 2699–2700 Марс–Жұпитер, Марс–Нептун және Жұпитер–Нептун. 2742 Марс–Жұпитер 2744 Марс–Жұпитер 2761 Марс–Сатурн 2791 Марс–Жұпитер 2794/95 Жұпитер–Сатурн 2829/30 Марс–Сатурн 2842/43 Марс–Жұпитер 2866 Марс–Сатурн