1974 жылғы «Құмар ойыншы» фильмі — Мақалалармен ағылшынша

Кіріспе

1974 жылғы фильм

"The Gambler" – Джеймс Тобак жазған сценарийі мен Карел Рейштің режиссерлік жұмысымен түсірілген 1974 жылғы американдық қылмыстық драма. Басты рөлдерде: Джеймс Кан, Пол Сорвино және Лорен Хаттон. Канның актерлік шеберлігі жоғары бағаланды және ол "Алтын глобус" сыйлығына ие болды.

Сюжет

Аксель Фрид – Нью-Йорк қаласындағы ағылшын тілі пәнінің профессоры, құмар ойындарға тәуелді. Сабақтарда Фрид студенттерін Федор Достоевскийдің шығармаларын түсіндіру арқылы шабыттандырады. Жеке өмірінде Аксельге әдемі Билли сүйіспеншілікпен қарайды, ал оның отбасы – дәрігер анасы Наоми мен бай бизнесмен әкесі – оған құрметпен қарасты. Аксельдің құмар ойындары салдарынан оның үлкен қарызы бар. Оның букмекері, Хипс атымен танымал мафиози, профессорды жеке жақсы көреді, бірақ егер ол қарызын тез төлемесе, қорқынышты салдарлар болатынын ескертеді. Биллиге Аксельдің 44 000 доллар қарызы бар екенін айтқаннан кейін, оның осы қарым-қатынастың дұрыстығына күмән келтіргенде, Аксель оған өмірінің қауіп-қатеріне, соның ішінде "қан төгілу мүмкіндігіне" ғашық екенін айтады. Соңында Аксель Биллимен Лас-Вегасқа барады және ақшасын құмар ойындарға салады, бірақ соңғы секундта 50 000 долларын Лейкерс ойынында сәтті тігіс салғандықтан жоғалтады. Кейін басқа құмар ойыншыдан Лейкерс ойынының нәтижесі бойынша 12 000 доллар ұтып, букмекерге төлегеннен кейін, Аксельді соңғысының серіктестері ұрлап кетеді. Басшы Аксельден оған төлеуге көмектесетін туыстары бар ма деп сұрайды. Аксель әкесі мен анасын айтады. Басшы әкесінен сұраған, ол бас термейді. Мафия ұсынған нұсқа бойынша, Аксель колледждің баскетбол командасының жұлдызы – студентінің біреуін келесі ойында ұпайларын азайтуға сүйкелдейді, сонда мафия Аксельдің қарызын жабу үшін ойынға үлкен сома сая алады. Студент Аксельдің заңсыз ойынға 5000 доллар ұсынысын қабылдайды. Бұл мәселені шешкеннен кейін Аксель әкесіне барады, ол әңгіме соңында Аксельге көмекке мұқтаж екендігін сұрайды. Аксель бәрін өзі шешкенін айтып, кетеді. Ойынды трибунадан үш букмекермен бірге тамашалап отырған Аксельді пара алған ойыншының соңғы минуттағы ұпайларын азайтуы құтқарады, бұл командаға тек 6 ұпаймен жеңіске жетеді және 8 ұпайлық айырманы жаба алмайды. Хипспен ойыннан кейінгі тойды қабылдамай, Аксель көрші қара геттоға бет түзеп, Хипс оған бұл жердің "жунгли" екенін ескертеді. Геттодағы барда Аксель бір әйелмен танысады, екеуі де қонақүйдің жоғарғы қабатындағы бөлмеге барады. Өзінің барлық киімдерін шешуден бас тартқан әйелге ақы төлеуден бас тартқан сутеньерінен қорқып, Аксель оны пышағымен кесуге шақырады. Аксельді ақымақ деп ойлаған сутеньер кері шегінеді, ал Аксель оны бірнеше рет ұрып, жерге жығып, қайта-қайта тепкілейді. Ашулы әйел құлаған пышақты алып, Аксельдің бетін кесіп алады. Бет жарақатынан қан кетіп, Аксель баспалдақтан төмен құлайды, айнаға қарайды және қиылған бетіне таңғаларлықтай күлімдейді.

Axel Freed is an English professor in New York City with a gambling addiction that begins to spiral out of control. In the classroom, Freed inspires his college students with his interpretations of Fyodor Dostoevsky's work. In his personal life, Axel has the affection of the beautiful Billie and the admiration of his family, including his mother, Naomi, who is a doctor, and his grandfather, a wealthy businessman. Axel's gambling has left him with a huge debt. His bookie, a mafioso known as Hips, likes the professor personally but threatens grave consequences if he does not pay it soon. When Billie, having been informed by Axel that he owes $44,000, questions the wisdom of her associating with him, Axel confidently tells her she loves his life's dangers, including "the possibility of blood". After obtaining the $44,000 from his disapproving mother, Axel goes with Billie to Las Vegas and gambles it into a small fortune, only to lose back his last $50,000 on a last second, incredibly lucky shot in a Lakers game. Having subsequently won $12,000 on a fixed Lakers game gift from another gambler and paid it to the bookmaker, Axel is abducted by associates of the latter. The boss asks Axel if he has family who might help him pay. Axel mentions his grandfather and mother. The boss says he’d asked the grandfather who said no. Acting on an offer from the mob, Axel lures one of his students, a star on the college's basketball team, to shave points in his next game, so the mob can bet big on the game to cover Axel's debt. The student accepts Axel's offer of $5,000 for the illicit play. Having set that up, Axel visits his grandfather, who, near the end of their conversation, asks if Axel needs his help. Saying he’s taken care of it, Axel leaves. Watching the game from the stands with three of the mob's bookmakers, Axel is saved by the bribed player's final minutes' point shaving, which enables the team to win by only 6 and thus not cover an 8 point spread. Nixing a night of post game celebration with Hips, Axel wanders off into a neighboring black ghetto, as Hips warns him the place is a "jungle." At a ghetto bar, Axel meets a prostitute, and they go to an upstairs room of a hotel. Threatened by her pimp after refusing to pay her when she refuses to take off all her clothes, Axel eggs the pimp to cut him with his switchblade. The pimp, thinking Axel crazy, backs off, and Axel repeatedly punches him, knocks him to the floor, and kicks him over and over. Frantic, the prostitute picks up the fallen blade and slashes Axel across the face. Bleeding from his facial wound, Axel staggers down the stairs, looks at himself in a mirror, and smiles enigmatically at his slashed cheek.

Өндіріс

Фильм Джеймс Тобактың алғашқы жазылған сценарийі болды. Тобак Нью-Йорк қалалық колледжінде ағылшын тілінен лекция оқыған және құмар ойындарға тәуелді болған. Ол бастапқыда "Құмаршы" романын жартылай автобиографиялық туынды ретінде жазды, бірақ жарты жолында оны фильм түрінде көріп, сценарийге айналдырды. Тобак оны 1972 жылы аяқтады және досы Люси Сароянға көрсетті, ол Тобакты Роберт Де Ниромен таныстырды. Тобак Де Нироның басты рөлді ойнауы мүмкін болғанына қуанды. Ол сценарийді әдеби агентіне көрсетті, ол оны Майк Медавойға жіберді, ал ол режиссер Карел Рейзді жобаға тартып алды. Рейз Де Нироны пайдаланғысы келмеді және оның орнына Джеймс Каанды бекітті. Кейін Тобак: "Каан керемет Аксель Фридке айналды, әрине, Де Ниро жасаған кейіпкерден ерекше болды" деп жазды. Кейбірлер бұл фильтті Федор Достоевскийдің 1866 жылғы "Құмаршы" повесінің еркін бейімделуі деп санайды.

Қабылдау

Роджер Эберт фильмге ең жоғары бағасы – төрт жұлдызды беріп, «Фильм Аксель Фридтің тұлғалық портреті ретінде басталып, оның әлемінің тарихына айналады, содан соң триллер ретінде аяқталады. Біз Аксельдің проблемалары мен қауіп-қатерлеріне соншалықты рухтанғанбыз, олар өз проблемаларымыз сияқты сезіледі» деп жазды. The New York Times газетінен Винсент Канби оған толық келіспеді, «Фильм Аксельдің құлдырау жолын соншалықты мұқият көрсетеді, сіз оның мәні болуы керек деп ойлайсыз, бірақ ол жоқ. Мырза Рейс пен мырза Тобак осы сценарийді осылай жасау үшін бірнеше жыл жұмыс істегеніне сену қиын» деді. Chicago Tribune газетінен Джин Сискел фильмге төрт жұлдыздың үш жарым жұлдызын берді және режиссер Карел Рейс «Аксельді шын ауруханалық науқас ретінде, ал оның қарсыластарын шынайы аяусыздықпен көрсетуде үлкен жетістікке жеткен. Бұл оңай емес, өйткені «Көкжар» кейінгі заманда қатал киномафиялық кейіпкерлер көптеп кездеседі. Фильм табысты болды, себебі фильм аяқталғанда Аксель жеңіске жетсе немесе жеңілсе маңызды емес. «Құмар ойыншы» – тұлғаны зерттейтін фильм, «Калифорния бөлінісі» сияқты, оның сюжеті аяқталуына байланысты емес» деді. Variety журналынан Артур Д. Мерфи «Құмар ойыншы» фильмін «қазіргі екі құмарлық туралы фильмнің арасындағы жақсысы» деп атады. Режиссер Карел Рейс өте әсерлі және тиімді фильмдерінің бірін жасады. Басты рөлдегі Джеймс Каан өте жақсы, ал қосқан актерлер керемет». Лос-Анджелес Таймс газетінен Чарльз Шамплин оны «керемет кесілген, салқын, қатал, әдемі алмаз сияқты, жарқырап, терең құпиялы фильм» деп жариялады. Оның ортасында Джеймс Каанның тартымды, бірақ алаңдатарлық гипноздық ойыны бар, ол, әрине, «Оскар» номинациясына ие болуы керек». The New Yorker журналынан Паулин Каел ««Құмар ойыншы» фильмінде біз құмарлықты өмірлік мәселе ретінде қарастыратын маниялық лекцияға қатысқанбыз. Көбінесе фильм болжамды болса, барлығы талданса және белгіленсе, әрекеттер мен түсіндірмелер сенімді болмайды. Құмарлық – өмірдің тым оңай метафорасы; метафора ретінде ол қатал әдебиеттер әлеміне жатады». The Washington Post газетінен Гари Арнольд келісіп, «жақсы жасалған фильм, бірақ үлкен әдеби талаптары бар, бірақ драмалық сенімділігі жоқ сценариймен бұзылған» деді. The Monthly Film Bulletin журналынан Джонатан Розенбаум фильмдегі проблемасы «психологиялық талдаудың көп болуы емес – сценарий Аксельдің жағдайын түсіндіретін нақты себептерді емес, тек меңзеулерді ұсынады, – оның мінез-құлқына натуралистік түрде түсіндіру үшін жеткіліксіз, ал кейіпкерді аллегориялық немесе мифологиялық деңгейде қабылдауға мүмкіндік бермейді. Аксельде жасырын тереңдік жоқ; Каанның тұрақты кәсібилігіне қарамастан, актер өзінің кейіпкеріне қызығушылық танытпаған сияқты, Аксельдің өзіне қызығушылығы жоқ сияқты». Каанның қайтысынан кейін Filmink фильмді «70-ші жылдардың ең жақсы Кааны, шашымен бірге» деп сипаттады. Фильм Rotten Tomatoes сайтында 11 рецензияға негізделген 82% рейтингке ие.

Roger Ebert awarded his top grade of four stars and wrote that the film "begins as a portrait of Axel Freed's personality, develops into the story of his world, and then pays off as a thriller. We become so absolutely contained by Axel's problems and dangers that they seem like our own." Vincent Canby of The New York Times was less impressed, writing, "The movie follows Axel's downward path with such care that you keep thinking there must be some illuminating purpose, but there isn't Mr. Reisz and Mr. Toback reportedly worked a couple of years putting the screenplay into this shape, which is lifeless." Gene Siskel of the Chicago Tribune gave the film three and a half stars out of four and said that director Karel Reisz "is most successful in presenting Axel as a true sickie and his adversaries as genuinely ruthless. The latter is no mean feat, inasmuch as ruthless movie mobsters are a dime a dozen in these post 'Godfather' days We know that the film is a success, because it doesn't really matter whether Axel is a winner or a loser as the film ends. 'The Gambler' is a personality study, and like 'California Split,' its story does not hang on its ending." Arthur D. Murphy of Variety called The Gambler "way ahead as the better of two current films about the gambling compulsion. Director Karel Reisz has one of his most compelling and effective films. Title star James Caan is excellent and the featured players are superb." Charles Champlin of the Los Angeles Times declared it "a cool, hard, perfectly cut gem of a movie, as brilliant and mysteriously deep as a fine diamond. At its center is an hypnotically absorbing performance, at once charming and dismaying, by James Caan, who must certainly have an Academy Award nomination for it." Pauline Kael of The New Yorker stated, "At 'The Gambler,' we're trapped at a maniacal lecture on gambling as existential expression. And, as almost always happens when a movie is predictable and everything is analyzed and labelled, the actions and the explanations aren't convincing. Gambling is too easy a metaphor for life; as metaphor, it belongs to the world of hardboiled fiction." Gary Arnold of The Washington Post agreed, calling it "a well made movie invalidated at every turn by a script with big, literary pretensions but little if any dramatic credibility." Jonathan Rosenbaum of The Monthly Film Bulletin wrote that his problem with the film "is not so much a surfeit of psychological analysis—the script offers hints, not explicit causes explaining Axel's condition—as too little to account for his behaviour naturalistically, and too much to permit any sustained acceptance of the character on an allegorical or mythical level there is nothing in Axel that suggests hidden depths; indeed, despite Caan's consistent professionalism, the actor seems to be as disinterested in his character as Axel seems to be in himself." After Caan's death, Filmink described the film as "peak ‘70s Caan with the star at his swaggering charming curly haired best." The film holds a score of 82% on Rotten Tomatoes based on 11 reviews.

Қайта жасау

2011 жылдың тамызында Paramount Pictures 1974 жылғы «Құмар ойыншы» фильмінің қайта түсірілетінін жариялады. Бұл Мартин Скорсезе үшін жаңа режиссерлік жоба ретінде жоспарланған, Леонардо Ди Каприо басты рөлге келісімін берді және Уильям Монахан сценарий жазатыны хабарланды. 2011 жылғы сұхбатында Тобак түпнұсқа фильмнің өмірбаяндық негізі мен жасалу жолы туралы айтты және қайта түсіру туралы жариялауды сынады. Скорсезе жобадан бас тарды, ал режиссер Тодд Филлипс 2012 жылдың тамызынан бастап оны алмастыру мүмкіндігін қарастырып жатты. 2013 жылдың қыркүйегінде Марк Уолберг пен режиссер Руперт Уайт фильмді қайта түсіруге қызығушылық танытты. Фильм 2014 жылдың 25 желтоқсанында көрсетілімге шықты.