Уолдо Брайан Донлеви: Американдық актер өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Американдық актер (1901–1972)

Уолдо Брайан Донлеви (9 ақпан 1901 – 6 сәуір 1972) – қауіпті және қатал мінезді кейіпкерлерді сомдағанымен танымал американдық актер. Көбінесе қосалқы рөлдерде ойнаған, оның ең белгілі фильмдері – «Бо Гесте» (1939), «Ұлы МакГинти» (1940) және «Уэйк Айленд» (1942). «Бо Гесте» фильміндегі садистік сержант Маркофф рөлі үшін ол «Оскар» сыйлығының «Үздік қосалқы актер» номинациясына ие болды. Ол радио/телесериалдағы «Қауіпті тапсырмада» АҚШ арнайы агенті Стив Митчелл рөлін ойнады. Ұлыбританиядағы «Таймс» газетінде оның қайтысы туралы жарияланған хабарда: «1940 жылдардағы американдық «нуар» фильмін талқылауда оны ескермеу мүмкін емес» делінген.

Ерте өмір

Брайан Донлеви 1901 жылдың 9 ақпанында Огайо штатының Кливленд қаласында дүниеге келген. Оның ата-анасы Томас Донлеви және Ребекка (құрмет аты Паркс) болды, олар бастапқыда Портадауннан, Армаг графтығынан шыққан ирланд эмигранттары еді. 1910-1912 жылдар аралығында отбасы Висконсин штатының Шебойган-Фоллз қаласына көшіп келді, онда Донлевидің әкесі Брикнер жүн фабрикасында басқарушы болып жұмыс істеді. Ол 1926 жылғы «Сапалы адам» фильмінде ойнады. Бродвейде ол бір жыл бойы көрсетілген «Hit the Deck» (1927–28) атты танымал мюзиклде, содан кейін «Ringside» (1928), «Rainbow» (1928) және «Queen Bee» (1929) қойылымдарында қатысты. Ол «Журналистер» (1929) және «Ананың ұлы» (1929) фильмдерінде рөлдерді ойнады. Сахнада ол «Жамандық оянады» (1930–31), «Питер биікке ұшады» (1931), «Әлеуметтік қыз» (1931–32), «Көргеннің бәрі» (1932) және «Жігіт дос» (1932) спектакльдерінде ойнады. Ол Этель Мерманмен бірге «Ирено» (1932) қысқа фильмінде және Рут Этингпен бірге «Заманауи Золушка» (1932) тағы бір қысқа фильмінде түсті. Ол Лилиан Бондпен бірге «Үш және бір» (1933) спектаклімен сахнаға оралды, бұл оған үлкен жеке жетістік әкелді; содан кейін «Сұрақтарсыз» (1934), «Парфюмді ханым» (1934) және «Сүт жолы» (1934) қойылымдарында ойнады. Соңғысы оған фильмдегі рөлін қайта ойнау үшін Голливудтан ұсыныс алып, бірақ өндіріс кешіккендіктен ол оны іске асыра алмады. Ол Берт Лар және Рэй Болгермен бірге «Өмір сағат 8:40-та басталады» (1934) спектаклімен Бродвейдегі соңғы табысына қол жеткізді.

Голливуд

Донлевидің сәттілігі 1935 жылы Хауард Хоукс режиссерлік еткен және Сэмюэл Голдуин продюсерлік еткен "Барбарий жағалауы" фильмінде түсуге мүмкіндік бергенде келді. Сол жылы ол "Мэри Бернс, қашқын" фильмінде де ойнады. 1936 жылы "Голливудта болған оқиға" фильмінде екінші пландағы рөлді сомдады, сондай-ақ Голдуиннің "Страйк Ми Пинк" және Paramount компаниясының "Ауада 13 сағат" фильмдерінде эпизодтық рөлдерде ойнады. Ол Роберт Тейлор, Барбара Стэнвик және Виктор МакЛагленмен бірге "Бұл менің ісім" (1937) деген "А" классындағы фильмде де қосалқы рөлде болды; содан кейін "Борн Реклесс" (1937) атты тағы бір "Б" классындағы фильмде басты рөлді ойнады. Ол "Ескі Чикаго" (1938) фильмінде түсті және Виктор МакЛагленмен бірге "Бродвей шайқасы" (1938) және "Біз бай боламыз" (1938) фильмдерінде ойнады. "Sharpshooters" (1938) фильмінде де түсті, ал студияның беделді "Джесси Джеймс" (1939) фильміндегі басты жау ретінде көзге түсті.

Бастысы

Парамаунт Донлевиді Сесил Б. Де Миллдің «Юнион Пасифик» (1939) фильміндегі маңызды рөлге таңдады, Чарльз Бикфордты алмастырды. Ол «Бо Гест» (1939) фильмінде сол студияда қалды. «Бо Гест» фильміндегі қатыгез сержант Маркофф рөлін сомдағаны үшін «Оскар» сыйлығының үздік екінші пландағы актер номинациясына ие болды. Донлеви «B фильмде» – «Түрме қақпасының артында» (1939) ойнау үшін «Колумбияға» барды, ал «RKO» студиясы үшін «Аллегени көтерілісі» (1939) фильмінде көмекші рөлді сомдады. «Universal» студиясының «Destry Rides Again» (1939) фильмінде ол жаман кейіпкер болды. Содан кейін «Paramount» Донлевиге «Ұлы МакГинти» (1940) фильмінде басты рөлді берді, бұл Престон Стерджестің режиссерлік дебюті болды. Фильм үлкен табысқа жете қоймады, бірақ пайдалы болды және жақсы пікірлер алды, Стерджестің режиссерлік карьерасын бастады. Кейін Донлеви радио мен теледидарда бірнеше рет осы рөлді қайталады. «Universal» студиясында Донлеви «When the Daltons Rode» (1940) фильмінде ойнады, содан кейін «Fox» студиясының «Brigham Young: Frontiersman» (1940) фильміне түсті. «I Wanted Wings» (1941) фильмінде төртінші болып тізілді; содан кейін «MGM» студиясы оны Роберт Тейлордың «Billy the Kid» (1941) фильміндегі түсіріліміне қарызға алды. «Universal» студиясында ол «South of Tahiti» (1941) фильмінде басты рөлді сомдады және Бинг Кросбидің «Birth of the Blues» (1942) фильмінде түсті. «Paramount» оған «The Remarkable Andrew» (1942) фильмінде Эндрю Джексон рөлін берді, содан кейін «Columbia» студиясы оны Пэт О’Брайенмен бірге «Two Yanks in Trinidad» (1942) фильміне түсірді. Эдвард Смолл оны «A Gentleman After Dark» (1942) фильмінде басты рөлді ойнау үшін шақырды, ал ол Джоэл МакКреа мен Барбара Стэнвикпен бірге «Paramount» студиясының «The Great Man's Lady» (1942) фильмінде түсті. 1942 жылы ол Уильям Бендикс пен Роберт Престонмен бірге «Wake Island» фильмінде Джеймс Деверьо рөлін ойнады. Джон Фарроу режиссерлік еткен фильм үлкен жетістікке қол жеткізді, сондай-ақ Дашилл Хэмметтің классикалық «The Glass Key» (1942) туындысы болды. «Universal» студиясында Донлеви «Nightmare» (1942) фильмінде ойнады, ал «MGM» студиясы оны Тейлордың «Stand By for Action» (1942) фильміне қайтадан қарызға алды. Донлеви Фриц Лэнгтің «Hangmen Also Die!» (1943) фильмінде басты рөлді сомдады, ол «United Artists» үшін жасалған және Бертольт Брехтпен бірлесіп жазылған. Ол Стерджестің «The Miracle of Morgan's Creek» (1944) фильмінде губернатор МакГинти рөлінде камео түсірді. Донлевиге «An American Romance» (1944) фильмінде басты рөл берілді, оны «MGM» студиясы үшін Кинг Видор режиссерлік етті, бұл рөл Спенсер Трейсиге арналған еді. Фильм жоғалы мәртебелі туынды болды, бірақ кассада және сыншылар тарапынан сәтсіздікке ұшырады. Ол «Duffy's Tavern» (1945) фильмінде өзін-өзі сомдады, ал Джоэл МакКреаның «The Virginian» (1946) фильмінде «Трампас» рөлін ойнады. «Our Hearts Were Growing Up» (1946) фильміндегі еркек басты рөлді сомдағаннан кейін, ол «Walter Wanger» студиясының «Canyon Passage» (1946) фильміне қарызға алынды. «Paramount» студиясында ол «Two Years Before the Mast» (1946) фильмінде түсті, бірақ басты рөл Алан Лэдтке берілді. Донлеви бастапқыда садистік капитан рөлін ойнауға тиіс болған, бірақ бұл рөлді Говард да Силваға беріп, оның орнына Ричард Дананы сомдады. «Paramount» студиясында Донлеви Рей Милландты «The Trouble with Women» (1947) фильмінде қолдады, содан кейін «Fox» студиясына Виктор Матур және Ричард Видмаркпен бірге «Kiss of Death» (1947) фильмінде батырлық DA рөлін ойнауға барды. «UA» студиясы үшін ол Роберт Каммингсті «Heaven Only Knows» (1947) фильмінде қолдады, содан кейін «MGM» студиясына Мики Рунимен бірге хит болған «Killer McCoy» (1947) фильміне, Ред Скелтонмен бірге «A Southern Yankee» (1948) және Кларк Гейблмен бірге «Command Decision» (1948) фильмдеріне түсті. Ол Дороти Ламурды «The Lucky Stiff» (1949) фильмінде қолдады, содан кейін Артур Любиннің «Impact» (1949) фильмінде ойнады.

Paramount used Donlevy for a key role in Cecil B. De Mille's Union Pacific (1939), stepping in for Charles Bickford. He stayed at that studio for Beau Geste (1939). His performance in Beau Geste as the ruthless Sergeant Markoff earned him an nomination for an Academy Award for Best Supporting Actor. Donlevy went to Columbia to star in a "B film", Behind Prison Gates (1939), and went to RKO for a support part in Allegheny Uprising (1939). He was the villain in Universal's Destry Rides Again (1939). Donlevy was then given the title role in The Great McGinty (1940) at Paramount, the directorial debut of Preston Sturges. It was not a big hit, but was profitable and received excellent reviews, launching Sturges' directing career. Donlevy later reprised the role several times on radio and television. At Universal, Donlevy was in When the Daltons Rode (1940), then went into Fox's Brigham Young: Frontiersman (1940). He was fourth billed in I Wanted Wings (1941); then MGM borrowed him to support Robert Taylor in Billy the Kid (1941). At Universal, he was top billed in South of Tahiti (1941), and supported Bing Crosby in Birth of the Blues (1942). Paramount gave him a star part in The Remarkable Andrew (1942), playing Andrew Jackson, then Columbia teamed him with Pat O'Brien in Two Yanks in Trinidad (1942). Edward Small hired him to play the lead in A Gentleman After Dark (1942) and he supported Joel McCrea and Barbara Stanwyck in Paramount's The Great Man's Lady (1942). In 1942, he starred in Wake Island with William Bendix and Robert Preston, playing a role based on James Devereux. The film, directed by John Farrow, was a huge success, as was the adaptation of Dashiell Hammet's classic The Glass Key (1942). At Universal, Donlevy starred in Nightmare (1942), and MGM borrowed him to support Taylor again in Stand By for Action (1942). Donlevy had the lead role in Fritz Lang's Hangmen Also Die! (1943), made for United Artists and co written by Bertolt Brecht. He had a cameo as Governor McGinty in Sturges' The Miracle of Morgan's Creek (1944). Donlevy was given the lead role in An American Romance (1944), directed by King Vidor for MGM, in a role intended for Spencer Tracy. It was a prestigious production, but the film was a box office and critical disappointment. He had a cameo as himself in Duffy's Tavern (1945), and he was Trampas to Joel McCrea's The Virginian (1946). After playing the male lead in Our Hearts Were Growing Up (1946) he was borrowed by Walter Wanger for Canyon Passage (1946). At Paramount, he was in Two Years Before the Mast (1946), although top billing went to Alan Ladd. Donlevy was originally going to play the sadistic captain, but wound up giving that role to Howard da Silva and playing Richard Dana instead. At Paramount, Donlevy supported Ray Milland in The Trouble with Women (1947), then went to Fox to play a heroic DA in Kiss of Death (1947) with Victor Mature and Richard Widmark. For UA, he supported Robert Cummings in Heaven Only Knows (1947), then went to MGM for the Killer McCoy (1947), a hit with Mickey Rooney; A Southern Yankee (1948) with Red Skelton; and Command Decision (1948) with Clark Gable. He supported Dorothy Lamour in The Lucky Stiff (1949) then starred in Arthur Lubin's Impact (1949).

Теледидар

Ол The Chevrolet Tele Theatre телехикаясында теледидарда пайда болды және Universal International үшін екі фильм түсірді, Shakedown (1950) және Kansas Raiders (1950) (Оди Мерфинің Джесси Джеймсіне қарсы Уильям Квантрилл рөлін ойнады). Ол Пулитцер сыйлығының театрлық қойылымын теледидарда көрсетті, содан кейін Жауынгерлік жағалау күзетшілері (1951), Адамды құлатқан (1952), Худлум империясы (1952) және Олар дерлік өлтірген әйел (1953) фильмдері үшін Republic студиясына өтті; содан кейін RKO үшін Slaughter Trail (1952) фильмін түсірді. 1952 жылы ол 1949 жылдан 1954 жылға дейін радиода орындаған "Қауіпті тапсырма" телесериалын өндіріп, сонда басты рөлді сомдады. Донлеви теледидарға көбірек назар аударды: Роберт Монтгомери таныстырады, Motorola теледидар сағаты, Медалион театры, Star Stage, Climax!, Деймон Руньон театры, Kraft театры, Голливудтағы Studio One, Crossroads, Ford теледидар театры, Айдың Дюпон шоуы және Lux видео театры. The Big Combo (1955) фильміндегі қосалқы рөлден кейін, Донлеви британдық ғылыми-фантастикалық қорқыныш фильмінде пайда болды – Кватермас эксперименті (АҚШ-та The Creeping Unknown деп аталды), Hammer Films үшін профессор Бернард Кватермас рөлінде. Фильм 1953 жылы BBC телеарнасының осы аттас сериалының негізінде түсірілген. Кейіпкер британдық болған, бірақ Hammer фильмді Солтүстік Америка көрермендеріне сату үшін Донлевиді таңдады. Quatermass-тің авторы Найджел Книл Донлевидің орындалуын ұнатпады, оны "бұрынғы Голливудтың ауыр салмағы, құлдырап қалған" деп сипаттады. Дегенмен, фильм сәтті болды, және Донлеви 1957 жылы "Кватермас 2" (АҚШ-та Enemy From Space деп аталды) жалғасы үшін қайта оралды, ол да BBC телесериалының негізінде жасалған. Бұл оны экранда әйгілі ғалым рөлін екі рет ойнаған жалғыз адам етті (дегенмен, шотланд актері Эндрю Кир кейіннен оны кинода да, радиода да ойнады). Фильмдер арасында Донлеви "Түндегі айғай" (1956) фильмінде ойнады. Ол "B" класты вестернде "Кызыл жартастан қашу" (1957) және "Ковбой" (1958) фильмдерінде қосалқы рөлдерді ойнады. Ол өзінің жеке өндіріс компаниясын құрғанын және олар үшін "Алтын шұғыла" атты вестерн түсіретінін хабарлады, бірақ ол түсірілмеген сияқты. Ол теледидарда "Rawhide", "Wagon Train", "Hotel de Paree", "The Texan", "The DuPont Show with June Allyson", "Zane Grey Theater" және "The Red Skelton Hour" сериалдарында қонақ ретінде ойнады, "Juke Box Rhythm" және "Never So Few" (екеуі де 1959 жылы) фильмдерінде қосалқы рөлдер ойнады, ал "13-ші бөлмедегі қыз" (1960) фильмінде басты рөлді сомдады. Ол "Андерсонвилл соты" қойылымында сахнада өнер көрсетті. Ол "Эрранд Бой" (1961) фильмінде Джерри Льюисті, ал "Римді жаулап алған көгершін" (1962) фильмінде Чарльтон Хестонды қолдады, сондай-ақ "Тагарт: Сыбайлас жемқорлар, қасиеттілер мен күнәкарлар" және "Аптаның Дюпон шоуы" бағдарламаларында қонақ болды.

He appeared on television in The Chevrolet Tele Theatre, and made two films for Universal International, Shakedown (1950) and Kansas Raiders (1950) (playing William Quantrill opposite Audie Murphy's Jesse James). He did Pulitzer Prize Playhouse on TV, then went to Republic for Fighting Coast Guard (1951), Ride the Man Down (1952), Hoodlum Empire (1952) and Woman They Almost Lynched (1953); then filmed Slaughter Trail (1952) for RKO. In 1952 he produced and starred in a TV series, Dangerous Assignment, which he had performed on radio from 1949 to 1954. Donlevy focused on television: Robert Montgomery Presents, The Motorola Television Hour, Medallion Theatre, Star Stage, Climax!, Damon Runyon Theater, Kraft Theatre, Studio One in Hollywood, Crossroads, The Ford Television Theatre, The DuPont Show of the Month and Lux Video Theatre. After a supporting role in The Big Combo (1955), Donlevy appeared in the British science fiction horror film The Quatermass Xperiment (called The Creeping Unknown in the US) for Hammer Films, in the lead role of Professor Bernard Quatermass. The film was based on a 1953 BBC Television serial of the same name. The character had been British, but Hammer cast Donlevy in an attempt to help sell the film to North American audiences. Quatermass creator Nigel Kneale disliked Donlevy's portrayal, referring to him as "a former Hollywood heavy gone to seed". Nonetheless, the film was a success, and Donlevy returned for the sequel, Quatermass 2 (Enemy From Space in the US), in 1957, also based on a BBC television serial. It made him the only man to play the famous scientist on screen twice (although Scottish actor Andrew Keir later played him both on film and radio). In between the films, Donlevy was in A Cry in the Night (1956). He had the lead in a "B" western, Escape from Red Rock (1957) and a supporting part in Cowboy (1958). He announced that he had formed his own production company for whom he would make a western, The Golden Spur, but it appears to have not been made. He guest starred on TV in Rawhide, Wagon Train, Hotel de Paree, The Texan, The DuPont Show with June Allyson, Zane Grey Theater, and The Red Skelton Hour, had supporting roles in Juke Box Rhythm and Never So Few (both 1959), and had the lead in Girl in Room 13 (1960). He toured on stage in a production of The Andersonville Trial. He supported Jerry Lewis in The Errand Boy (1961) and Charlton Heston in The Pigeon That Took Rome (1962), and guested on Target: The Corruptors, Saints and Sinners, and The DuPont Show of the Week.

Кейінгі мансап

Донлеви Роберт Л. Липперттің "Құты қарғысы" (1965) фильмінде басты рөлді ойнады және "Жабайы бикиниді қалай толтыруға болады" (1965) фильмінде түсті. 1966 жылы "Жағымды теріс" атты Перри Мейсонның соңғы эпизодтарының бірінде ол айыпталушы генерал Роджер Брэндон рөлін ойнады. Донлевидің соңғы туындылары: "Жұқа тыңшы" (1966), "Отбасылық мәселе" эпизоды, "Гамера жеңілмейтін" (1966) үшін Нью-Йоркте түсірілген жаңа американдық кадрлар, Гарри Алан Тауэрс үшін "Бес алтын дракон" (1967) және А. С. Лайлз фильмдері: "Уако" (1966), "Дұшпандық мылтықтар" (1967), "Аризона шабуылдары" (1968) және "Бұзақылар галереясы" (1968). Оның соңғы фильмі – 1969 жылы шыққан "Пит-стоп".

Жеке өмір

Донлеви 1928 жылдан 1936 жылға дейін Ивон Грейге үйленген. Ол оны қатыгездікке байланысты ажырастырды, ал ол ай сайын 5000 доллар алимент төлеуге келісті. 1936 жылы ол актриса Марджори Лейнге үйленді. Олардың бір баласы болды, бірақ 1947 жылы ажырасты. 1966 жылдан 1972 жылы қайтыс болғанға дейін ол Лилиан Арч Лугозиге (Бела Лугозидің бұрынғы әйелі) үйленген. Донлеви 1944 жылғы АҚШ президенттік сайлауында Томас Дьюиді қолдаған.

Өлім

Донлеви 1971 жылы тамақ рагына операция жасалды және 1972 жылдың 6 сәуірінде Калифорния штатының Лос-Анджелес қаласындағы Вудленд-Хиллстегі Motion Picture Country ауруханасында осы аурудан қайтыс болды. Ол 71 жаста болған. Оның күлі Санта-Моника шығанағына шашылды.