Кіріспе

Ирландиялық кәсіпкер, саясаткер және қайырымдастықшы Артур Эдвард Гиннес, 1-ші Ардилан бароны, 2-ші баронет (1 қараша 1840 – 20 қаңтар 1915), 1868 мен 1880 жылдар аралығында сэр Артур Гиннес, Бт ретінде танымал болған, ирландиялық кәсіпкер, саясаткер және қайырымдастықшы. Ол ең көп Сент-Стефан жасыл кеңістігін Дублин қалалық әкімдігіне халыққа пайдалану үшін тапсырғандығымен белгілі.

Өмірбаян және білім

Гиннес Дублин қаласына жақын Рахенидегі Сент-Анн қаласында туды. Ол 1-ші баронет сэр Бенджамин Гиннестің үлкен ұлы және 1-ші Ивег графы Эдвард Гиннестің ағасы болды. Ол Артур Гиннестің шөбересі еді. Ол Этон және Дублин Тринити колледжінде білім алды, 1868 жылы әкесінен кейін екінші баронет титулын иеленді.

Саяси өмір

1868 жылы Гиннес Дублин қаласының консервативті парламент мүшесі болып сайланды, ол осы лауазымда бір жыл ғана болды. Оның сайлауы оның сайлау агенті жасаған заңсыз әрекеттерге байланысты күшін жойды, бірақ сот бұл әрекеттер оған белгісіз болғанын анықтады. Ол 1874 жылғы келесі сайлауда қайта сайланды. Дисраэлидің «бір ұлт» консервативтілігін қолдаған оның саясаты «құрылымдық одақтылықтың» (constructive unionism) типік мысалы болды, ол Ирландия мен Ұлыбритания арасындағы одақтың ғасырлар бойындағы қиындықтардан кейін Ирландия халқына көбірек пайда әкелуі керек деген сенімге негізделген. 1872 жылы ол Дублиндегі Эрлсфорт террасасында өткен «Ирландия көрмесінің» демеушісі болды, ол ирланд саудасын жандандыру мақсатында ұйымдастырылған. «Фрименс Журналда» көрме туралы қателікті түзеуі діни экстремистен өлім туралы угроза алуға себеп болды, бірақ ол бұл туралы полицияға хабарламады. 1890 жылдары ол Ирландиялық Юнионист Альянсын қолдады. 1876 жылы «Гиннес» компаниясынан шыққаннан кейін, өзінің үлесінің жартысын ағасы Эдвардқа 600 000 фунт стерлингке сатқаннан соң, 1880 жылы ол Галвей графтығындағы Эшфордтың бароны Ардилан титулына ие болды. Оның үйі Лох-Корриб көліндегі Эшфорд қамалында орналасқан, ал оның титулы көлдегі «жоғарғы арал» деген мағына беретін гель тіліндегі Ard Oileáin сөзінен шыққан.

Үй иесі

1852 жылы сэр Бенджамин Ли Гиннес, 1-ші баронет (1798–1868), Гиннес сыра зауытының мұрагері және Артур Гиннестің әкесі, Encumbered Estates' Court-та сатылымға қойылған Коннахт аймағындағы бірнеше иеліктерді сатып алды. Ол Лорд Оранмор мен Брауннан Эшфорд иелігін, сэр Ричард О'Доннелден Дун иелігін, Александр Ламберттен Конг иелігін, Лордтар Шарлемонт пен Лейтримнен Росшилл иелігінің бір бөлігін, Кристофер Сент-Джорджтан Коннемараның бір бөлігін сатып алды. 1859 жылы ол Килморды банктік консорциумнан сатып алды. Осы сатып алулардың нәтижесінде Бенджамин Гиннес 670 жалдамалы шаруаға жер иесі болды, олардың 316-сы жылына 5 фунттан кем төледі. 1868 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Артур Гиннес, 2-ші баронет және үлкен ұлы, әкесінің жолын жалғастырып, Галвейде кең аумақтарды сатып алды. "Ол 1871 жылы Конг қаласының Ашфордтан өзен арқылы орналасқан Стрендхиллдегі Элвуд иелігін сатып алды, ал Лорд Килмен оған 1875 жылы Лоу Корриб көліндегі Инишдорус аралдарын, Конг маңындағы Нимфсфилдке жақын Росс барониясындағы жерлерді сатты. Оның агенті – Лизлориден Уильям Берк болды". Артурдың сатып алғандары әкесінікімен біріктірілгенде, Эшфорд иелігінің жалпы ауданы 33 298 акрға жетті, нәтижесінде Лорд Ардилан Маам (Маум) көпірі мен Луг Маск арасындағы Галвей графтығының көп бөлігіне ие болды. Әкесі немесе өзі жақында Галвей және Мейо округтерінде сатып алған 31 000 акр жерге иелік етуі Ардиланды 1880-ші жылдардағы Жер соғысы кезінде қиын және ерекше жағдайға түсірді. Жалға алушы шаруалар жерлеріне немқұрайлы қараған жер иелеріне қарсы жалдама төлеуден бас тарту және бойкот жариялауды бастады. Керісінше, Ардилан жылдың көп бөлігін Эшфордта өткізіп, жерлеріне көп инвестиция жасады, бірақ 1880-ші жылдардан бастап жерлерін сатуға мәжбүр болды және 1882 жылдың қаңтар айында Луг Масктағы кісі өлтірулер деп белгілі болған оқиғада оның екі күзетшісі өлтірілді. Оның 1899 жылдан бастап Килларнидегі Маккросс ландшафтын эстетикалық себептермен сақтау әрекеті 1905 жылы сынға ұшырады. Дигби отбасымен бірге ол 1916 жылы тығыздалған аудандар кеңесі мәжбүрлі түрде сатып алған Аран аралдарының ортақ иесі болды.

Қайырымдылық

Ардилан, Гиннес отбасындағы көптегендері сияқты, жомарт меценат болды және өзін көптеген қоғамдық мақсаттарға арнады, соның ішінде Дублиндегі Марш кітапханасын қалпына келтіруге және қаланың Кумбе әйелдер ауруханасын кеңейтуге. 1899 жылы Макросс үйінің маңындағы жерді сатып алып, оны сақтап қалған арқасында, ол Килларни аймағындағы көл мен таулы ландшафтының сақталуына қолдау көрсетті, ол қазір маңызды туристік орынға айналды. 1875 жылдан бастап ол «Дублин шеберлерінің тұрғын үй компаниясының» демеушісі болды, ол кедей дублиндер үшін қолжетімді бағада шағын үйлер салдырды және оның ағасы Эдвард құрған Айвег қорының алдағысы болды. Оның ең танымал жетістігі – ол елордаға, Сент-Стефан жасыл алаңына жер сатып алып, оны абаттандырып, табыс етті. Қаланың тапсырысымен жасалған оның мүсіні Корольдік хирургтар колледжінің қарама-қарсысында орналасқан. Бұл үшін ол «Сент-Стефан жасыл алаңы (Дублин) заңы» деп аталған жеке заң жобасын ұсынды, ол 1877 жылы қабылданды. Абаттандырудан кейін, ол 1880 жылдың 27 шілдесінде ресми түрде жұртшылыққа ашылды. Одан бері Ирландиядағы қоғамдық жұмыстар комиссарлары (қазіргі қоғамдық жұмыстар басқармасы) оны күтіп келеді.

1913 жылы Ардиланға сэр Хью Лейн жүгінді, ол Лорд Ардиланның мүсіні орналасқан жасыл алаңда жаңа заманауи өнер галереясын салуды жоспарлаған. Ардилан былай деп жауап берді:
«Есіңізде жоқ па? Мен қандай да бір асыққан саудагер сияқты суреттер сарайына күзетші тұруға келмеймін». Ардиланның меценаттық қызметіндегі үзіліс Йейтстің «Бай адамға» атты күшті өлеңін тудырды.

Сонымен қатар, ол 1892 жылдан 1913 жылға дейін Корольдік Дублин қоғамының президенті болып сайланды.

"Улисс" романында

Джеймс Джойстің "Улисс" кітабында Ардиланға бірнеше сілтеме бар, өйткені Джойс оны Виктория дәуіріндегі ирландтықтардың дәстүрлі құрметтілігінің көрнекті үлгісі деп есептеді. "Ақылды ағайындылар" – ол және оның інісі Лорд Ивег – қайнатқан портер: "өлімсіз Леданың ұлдарындай ақылды, құдайлық алеваттарында әрқашан пісіретін, көбікті қара пивомен толы кристалл тостақан, асыл егіз ағайындылар Бунгивег пен Бунгардилаунның туындысы. Олар иесіз қызыл жемістерді жинап, масса жасап, сүзіп, ұрып, қайнатады, олардың ішіне қышқыл шырындар қосып, осы қоспаны қасиетті отқа жеткізеді және осы еңбектерінен күндіз де, түндіз де тынығусыз жұмыс істейді, осы ақылды ағайындылар, бөшкелердің иелері." "Банг" сөзі сыра бөшкесінің тығынын білдіреді. "Түнгі қала" бөлімінде киімін шешіп жатқан қыздың кеудесі "Екі Ардилан" деп сипатталған, бұл сөздің гаэль тіліндегі "екі биік арал" мағынасына байланысты ойын. 1902-1903 жылдары Джойс Ардиланға тиесілі Irish Daily Express газетінде әдеби рецензиялар жазды.

Жеке өмір

1871 жылы Лорд Ардилан Бантридің 3-ші графының қызы Леди Оливия Хеджес Уайтқа үйленді, оның отбасылық үйі Корк округіндегі Бантри үйі болды; бұл бақытты, бірақ баласыз неке еді. Ол 1915 жылғы 20 қаңтарда Рахенидегі Сент-Анн үйінде қайтыс болды және Рахенидегі Барлық Әулиелер шіркеуіне жерленді, оның құрылысын ол қаржылаған болатын. Қосылғандардың арасында Корольдік Дублин қоғамының өкілдері, соның ішінде Лорд Ардилан көп жылдар бойы президенті болған, Ирландия Корольдік бау-бақша қоғамы, Ирландия Юнионисттік Альянсы және Примроза лигасы болды. Оның өлімімен барондық атағы жойылды, ал барондық атағы оның жүрегі туысы Алгернонға көшті. Жесірі қайтыс болғаннан кейін Сент-Анн паркі Альгернонның туысы, Мит епископы болған Рев. Бенджамин Планкетке өтті, ол 1937 жылы мүліктің көп бөлігін Дублин корпорациясына сатты, ал Сибил төбесін өз резиденциясы ретінде қалдырды. Корпорация мүліктің көп бөлігін Дублиннің ең маңызды қоғамдық саябақтарының бірі ретінде сақтап қалды, бірақ үйдің өзі 1943 жылы өртеніп кетті, ал қалған жерлер тұрғын үй салуға пайдаланылды. Ардиланның кең ауқымды ағаш отырғызуының нәтижесі оның өлімінен бір ғасыр өткен соң көрінді, 2019 жылы саябаққа «Жасыл Ту» мәртебесі берілді және ол әлемдегі ең үздік бес қалалық қоғамдық саябақтың бірі деп танылды.