Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Картельдерді жою – ұлттық экономиканың ірі бизнес топтарының, яғни картельдердің монополиялық бақылауынан еркін нарықтық экономикаға өтуі. Бұл өзгеріс көбінесе табиғи түрде туындамайды және әдетте, қандай құрылымдарды қалайтындығын шешуге монополиялық билікке ие болған басқарушы органның реттеуі нәтижесінде болады. Декартелизацияның қазіргі заманғы мысалы – 1945 жылы үшінші рейх құлағаннан кейін Германия экономикасының қайта құрылуы. «Декартелизация» терминін толық түсіну үшін «картель» терминімен таныс болу қажет. Картель – фирмалар арасындағы ресми (ашық) келісім. Картельдер көбінесе олигополиялық индустрияда (олигополия), онда сатушылардың саны шектеулі және көбінесе біртекті өнімдер (қараңыз: Біртектілік және әртүрлілік) кездеседі. Картель мүшелері бағаны бекіту, жалпы өнеркәсіптік өнім, нарық үлесі, клиенттерді бөлу, аумақтарды бөлу, тендерде сөз жұмсау, ортақ сату агенттіктерін (сату агенттерін) құру, мүлікті немесе пайданы бөлу немесе осылардың барлығын біріктіру сияқты мәселелер бойынша келісе алады. Мұндай сыртқы байланыстың мақсаты – бәсекелестікті төмендету арқылы әрбір мүшенің пайдасын арттыру. Бәсекелестік заңдары картельдерді тыйым салады. Картельдерді анықтау және тарату көптеген елдерде бәсекелестік саясатының маңызды бөлігі болып табылады, бірақ картельдің бар екенін дәлелдеу көбінесе қиын, өйткені фирмалар әдетте келісімдерді жазбаша түрінде жасауға тым бейжай болмайды.
Decartelization is the transition of a national economy from monopoly control by groups of large businesses, known as cartels, to a free market economy. This change rarely arises naturally, and is generally the result of regulation by a governing body with monopoly of power to decide what structures it likes. A modern example of decartelization is the economic restructuring of Germany after the fall of the Third Reich in 1945. To truly understand the term "decartelization" requires familiarity with the term "cartel". A cartel is a formal (explicit) agreement among firms. Cartels usually occur in an oligopolistic industry (oligopoly), where there are a small number of sellers, and usually involve homogeneous products (see Homogeneity and heterogeneity). Cartel members may agree on such matters as price fixing, total industry output, market shares, allocation of customers, allocation of territories, bid rigging, establishment of common sales agencies (sales agents), and the division of property or profits or combination of these. The aim of such collusion is to increase individual member's profits by reducing competition. Competition laws forbid cartels. Identifying and breaking up cartels is an important part of competition policy in most countries, although proving the existence of a cartel is rarely easy, as firms are usually not so careless as to put agreements to collude on paper.
Талқылау
Картельдерді тарату жөніндегі жалпы пікірталас – монополиялар мен картельдер бақылайтын ұлттық экономика мен еркін нарықтық экономика арасындағы күрес. Еркін нарықтық экономиканың артықшылықтары анық. Ол жеке бастамаларды қолдайды, бәсекелестік арқылы тауарлардың бағасын анықтайды және адамдарды қаржылық тәуелсіздікке ұмтылуға ынталандырады. Көптеген адамдар әр нарықта көптеген сатып алушы мен сатушы бар, бағалар тек бәсекеге негізделген еркін нарықтық экономиканы қалайды. Бірақ мәселе мынада – бұл шешім жеке адамдарға байланысты емес. Көптеген жағдайларда картельдердің құпия келісімдері "көзден таса" жасалады, ал осы ірі компаниялар өздерінің ізін қалай жабу керектігін жақсы біледі. Компаниялардың картель құрғанын дәлелдеу өте қиын, сондықтан оны тарату да қиын. Германиядағы Үшінші рейх мысалында, халықтың таңдауы болмады. Соғыс жылдары "әлеуметтік нарық экономикасы" деп аталатын мектеп пайда болды. Осы мектептің мүшелері тоталитаризмді жек көріп, нацистер билікке келгенде өз пікірлерін білдіруге қауіптенді. Генри Уоллич былай деп жазды: "Нацистік рейх кезеңінде бұл мектеп үлкен жеке батылдық пен тәуелсіз ойлауды қажет ететін зияткерлік қарсылық қозғалысын білдірді". Мектеп мүшелері еркін нарыққа, кіріс салығы жүйесіндегі белгілі бір прогрессивтік салық ставкаларына және монополияны шектеу үшін үкіметтің шараларына сенеді.
The general debate with decartelization is a national economy controlled by monopolies and cartels, versus a free market economy. With a free market economy, the pros are very clear. It encourages individual initiatives; it determines price of goods through competition, and motivates people to work towards financial independence. Most individuals would prefer a free market economy, where there are many buyers and sellers in each market, and the prices are determined based on competition alone. The problem is, it is not up to the individuals. In most cases of cartels, these secret arrangements are done "under the radar", and these major companies know how to cover their tracks. It is very difficult to prove that companies have formed a cartel; therefore it is very difficult to dismantle one. In the case with the Third Reich in Germany, the people had no choice. During the war, there was a school called soziale Marktwirtschaft, the "social conscience free market". Members of this school hated totalitarianism and had propounded their views at some risk during the Nazis' rule. Wrote Henry Wallich, "During the Nazi Reich period the school represented a kind of intellectual resistance movement, requiring great personal courage as well as independence of mind." The school's members believed in free markets, along with some slight degree of progression in the income tax system and government action to limit monopoly.