Кіріспе
Аштон Корт – Англиядағы Бристольдің батысында орналасқан сарай және меншік. Меншік негізінен Солтүстік Сомерсетте орналасқан болса да, ол Бристоль қаласына тиесілі. Сарай және шарабалар I санаттағы ескерткіш болып табылады. Меншіктегі басқа да құрылыстар да тізімде бар. Аштон Корт 11 ғасырдан бері поместье орны болып келген және содан бері бірнеше иелерімен дамып келеді. 16-дан 20 ғасырларға дейін ол Смит отбасының меншігінде болды, әр буын үйді өзгертіп келді. 19 ғасырдың басында ландшафтты безендіру үшін Хэмфри Рептонның жобалары пайдаланылды. Бірінші дүниежүзілік соғыста ол әскери госпиталь ретінде қолданылды. 1936 жылы ол Корольдік көрмеге арналған орын болды, ал Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде – әскер транзиттік лагері ретінде пайдаланылды. 1946 жылы Смит отбасының соңғы өкілі қайтыс болды, ал үй 1959 жылы Бристоль қалалық кеңесі сатып алғанға дейін тозығы жетті. Меншік алғашқы аң ауру паркінен дамыды және Англиядағы ерекше тарихи маңызы бар тарихи парктер мен бақтар тізілімінде II* санатта тіркелген. Бұл әртүрлі демалыс шараларын өткізу орыны, соның ішінде қазір тоқтатылған Аштон Корт фестивалі, Бристоль халықаралық жұмыр фестивалі және Бристоль халықаралық ауа шары фестивалі. Ол "Авон орманы" қайырымдылық қорына резиденция болып табылады.
Ashton Court is a mansion house and estate to the west of Bristol in England. Although the estate lies mainly in North Somerset, it is owned by the City of Bristol. The mansion and stables are a Grade I listed building. Other structures on the estate are also listed. Ashton Court has been the site of a manor house since the 11th century, and has been developed by a series of owners since then. From the 16th to 20th centuries it was owned by the Smyth family with each generation changing the house. Designs by Humphry Repton were used for the landscaping in the early 19th century. It was used as a military hospital in the First World War. In 1936 it was used as the venue for the Royal Show and, during the Second World War as an army transit camp. In 1946 the last of the Smyth family died and the house fell into disrepair before its purchase in 1959 by Bristol City Council. The estate developed from the original deer park and is Grade II* listed on the Register of Historic Parks and Gardens of special historic interest in England. It is the venue for a variety of leisure activities, including the now defunct Ashton Court Festival, Bristol International Kite Festival and the Bristol International Balloon Fiesta. It is home to charity The Forest of Avon Trust.
Ерте тарих
Аштон Корт тарихы XI ғасырға дейін жетеді. Бұл жерде Жеңімпаз Уильямның Кутанс епискобы Джеффри де Монбрейге сыйлаған бекінілген сарай тұрған деп саналады. "Domesday Book" кітабында ол Кутанс епискобына тиесілі бай иелік ретінде көрсетілген, онда сарай, үлкен зал және қақпалар арқылы кіретін аулалар болған. Мүлік бірнеше иесіздерге ауысып, 14 ғасырдың соңында француз ақсұлығы Томас Де Лайонс өзінің сарайы үшін саябақ құруға рұқсат алғанда едәуір кеңейтілді. Үй біраз уақыт Чок отбасының меншігінде болды. 1506 жылы ол Генрих VII-нің камерагері және сарайшысы сэр Джайлс Добениге сатылды. Генрих VIII 1541 жылы осы иелікті сэр Томас Арунделге берді, ал төрт жыл өткен соң, 1545 жылы сэр Томас оны Джон Смитқа сатты. Смиттер отбасы келесі 400 жыл бойы осы мүлікке ие болды. Смит сонымен қатар, монастырлар таратылғанға дейін Бат аббаттығына тиесілі болған жерді сатып алды. Ол бұл жерді аң аулау паркін кеңейту үшін пайдаланды, бұл оны Уитчерч тұрғындарымен қақтығысқа түсірді, олар ол жалпы пайдаланудағы жерді қолданғанына шағымданды.
Томас пен Флоренс Смит
Томас Смит (1609–1642) отбасының алғашқы мүшесі болды, ол бастапқы әулет үйіне маңызды өзгерістер мен қосымшалар енгізді. Ол Парламент мүшесі және табысты заңгер болған. 1627 жылы, он жеті жасында Джон Пулеттің қызы Флоренсқа үйленді. 1635 жылы Томас Иниго Джонс стилінде жаңа оңтүстік жағын салды. Оны 1791 жылы Коллинсон былай сипаттады:
Алдыңғы жағының ұзындығы жүз қырық үш футқа жетеді және төменгі қабатында үш бөлмеден тұрады; батыс бөлмесі тоқсан үш фут ұзындығы және жиырма фут ені бар, онда бірнеше отбасылық және басқа да суреттер орналасқан. Үйдің артқы бөлігі өте көне, ал батысқа қарай саябаққа апаратын аула қамал ауласы деп аталады, себебі ол қамалмен қоршалған және барондық үйлерде қолданылғандарға ұқсас ескі қақпаны сақтап тұр. Екінші аулада бірнеше кеңселер орналасқан, оның сыртқы кіреберісі екі биік мұнараның арасындағы төмен есіктің астында, олардың бірінде қоңырау мен сағат орналасқан. Алдыңғы ауладағы қоралар мен кеңселер көне заманнан жеткен. Бұл ғимарат өте құрметті және көркем болып табылады. Ғимаратқа одан әрі маңызды қосымшалар сэр Джон Хью Смит (1734–1802) жасады. Ол 1783 жылы мүлікті мұраға алды және үйдің солтүстік-батыс жағына жаңа кітапхана салды. Сэр Джон сондай-ақ үйдің шығыс жағын безендіру үшін танымал ландшафт дизайнері Хамфри Рептоннан кеңес алды. Рептон жоспар жасады, бірақ сэр Джонның қайтысы үй жұмыстарын тоқтатты.
Сэр Джон Смит
Эсме Смит хабарлағандай, Эштон Корттың соңғы тұрғыны сэр Джон Смит (1776–1849) үйді қайта жаңартуға жауапты болды. Шамамен 1940 жылы ол кітап зерттеумен айналысқан Реймонд Горджеспен сұхбаттасып, оған сэр Джон салған деген үйдің гравюрасын көрсетті. Сэр Джон үйленбеген болған. Леди Эмили Смит оның жылқыға өте құштар екенін және көп жылқы ұстаған фермасы болғанын айтқан. Оның Аштон Кортты салудағы маңызды рөлін Джон Эванс растайды, ол 1828 жылы Бристоль және оның төңірегі туралы кітап жазған. Ол былай деді:
Сэр Гревилл мен леди Эмили Смит
Сэр Гревилл Смит 1852 жылы мүлікті мұрагерлікке алды және 48 жасқа дейін үйленбеген күйде қалды. Осы уақыт ішінде ол кең ауқымды жөндеу жұмыстарын жүргізді. Сонымен қатар, ол өте әсерлі бақша ұстады, ол бағбандық журналдары мен газеттерде егжей-тегжейлі сипатталған. 1872 жылы ол белгілі сәулетші Бенджамин Ферриге қосымшалар жасауды тапсырды, олар былай сипатталды. Батыс қанаты қайта жоспарланды, бірақ жұмыстардың басты бөлігі ғимараттардың орталық бөлігінде шоғырландырылды. Бұл бөлік едәуір көтеріліп, көп бөлігі қайта салынды және үстіне 72 фут биіктікке жететін екі сегізбұрышты мұнара орнатылды. Ауланың оңтүстік жағында бес аркалы галерея арқылы аулаға ашылатын жабық дәліз бар. 1884 және 1885 жылдар аралығында одан да кең ауқымды өзгерістер енгізілді. Джордж Олдхэм Эдвардстың жесірі Эмилиге үйленер алдында, ол белгілі Бат сәулетшісі, майор Чарльз Эдвард Дэвисті үйді өзгерту үшін шақырды. Жұмыс аяқталуына 18 ай уақыт кетті. Өзгерістердің егжей-тегжейлі сипаттамасы "Bristol Mercury" газетінде жарияланды. 1880 жылдары формальды бақтар салынды, олардың ішінде террасалық бақ (қазіргі кезде газон), бассейні бар фонтанды жабайы бақ және гүлзар бар. Секвойялар мен кедрлердің аллеялары және басқа да ерекше ағаштар отырғызылды. 1891 жылы леди Эмили Смит сұхбат берді, онда сэр Гревилл жасаған осы өзгерістер туралы толыққанды мәліметтерді баяндады. Ол сондай-ақ ғимараттың батыс жағындағы ортағасырлық бөлігіндегі бірнеше қызықты құпия бөлмелер мен дәліздер туралы айтты, оларды ол «Дракстың бөлмесі» және «Түлкінің қуысы» деп атады. Сэр Гревилл Смит 1901 жылы, ал леди Эмили Смит 1914 жылы қайтыс болды. Үйдің соңғы тұрғындары Гилберт пен Эсме Смит болды. Олар келесі отыз жыл бойы онда тұрды. Гилберт 1940 жылы, Эсме 1946 жылы қайтыс болды, ал үй олардың қызы Эсме Фрэнсис Кавендишке қалды. Ол және оның күйеуі 1946 жылы мұрагерлік салығын төлеу үшін үйді дереу сатуға тырысты. Алайда Кавендиштер отбасы үйді тек он үш жылдан кейін, 1959 жылы ғана сата алды, осы уақыт ішінде үй бос тұрды және құлдырауын бастады. Ол Бристоль қалалық кеңесіне сатылды, ол оны бүгінгі күнге дейін меншігінде ұстап тұр. және Бристоль университетінің арнайы коллекцияларында сақталады.
Сәулет
Бірінен соң бірі жасалған қайта жаңғыртулар мен кеңейтулердің нәтижесінде Аштон-корттың сәулеті күрделі және көрінетіндей емес. Үйдің негізі – 15 ғасырға жататын мырзалар үйі кейінгі қанаттармен жойылған, олар өз кезегінде қайта жаңғыртылып, өзгертілген, ең ірі өзгерістер 1635 жыл шамасында жасалған. Сондықтан үйдің жоспары ретсіз, көптеген үйлесімсіз элементтермен және аз байланыспен қалыптасқан; үйдің көп бөлігі 17 ғасырда салынған, бұл классикалық сәулет өркендеген кезең болатын, бірақ қайта жаңғыртулар мен терезелердің ауыстырылуы нәтижесінде жалпы көрінісі готикалық стильде болды. 19 ғасырдың басында үйге 91 метрлік (300 фут) қасбет жасалды, мақсаты біркелкілік пен классикалық сәндік беру болды. Дегенмен, тіпті мұнда да сәулет бір стильде сақталмаған. Бұл қасбеттің ортасында 16 ғасырда салынған, ал бұрын 14 ғасырға жататын мырзалар үйіне кіретін қақпа үйі орналасқан. Ұзын қасбетті жасау үшін қақпа үйінің оң жағындағы бұрынғы шаруашылық ғимараты тұрмыстық мақсатқа бейімделді және жеті бөліктен тұратын готикалық терезелермен жабдықталды. Қақпа үйінің сол жағындағы оңтүстік-батыс қанаты мүлдем басқа стильде. Бұл классикалық стильдегі қанатты Иниго Джонс салған деген болжам бар, бірақ оны растайтын дәлелдер жоқ; Бримптон д'Эверсидегі ұқсас болжам сияқты, Сомерсетте де, бұл тек қана едендегі терезелердің үстіндегі кезекті сегменттік және сүйір педименттерге негізделген сияқты, ал олардың арақашықтығы мен орналасуындағы бұрысқандықтарды ескермеген, мұндай нәрсені Джонс қабылдамайтын еді. Архитектуралық стильдері әртүрлі екі қанатты ұзын қасбетті біріктіру үшін сол жақ қанаттардың үшінші қабатындағы сопақ терезелер, содан кейін якобин балюстрадасымен безендірілген, готикалық оң жақ қанаттың үстінде қайталанды; алайда, түсіндіруге келмейтін себеппен классикалық бірлікке қол жеткізуге тырысылғанда оң жақта балюстраданың орнына кастелляциялар қолданылды. Жалпы, оның ұзындығы, стильдерінің қарама-қайшылығы, биік қақпа үйі және симметрияның болмауы қасбетке үйге қарағанда колледж сияқты көрініс береді. Қақпа үйінің бұрыштарында көп қырлы мұнаралар бар. 1885 жылы қақпа үйіне готикалық реставрация жасалды, оның биіктігі көтеріліп, кіреберіс жолының төбесіне желдеткіш күмбез орнатылды, бірақ бұл сәулеттік ерекшелікке сәйкес емес, керісінше, кішкентай шыныдан жасалған ішкі аулаға (Қысқы бақшаға) апарады. Солтүстік қанаты 1805 жылғы қайта жаңғырту жұмыстарына енгізіліп, 19 ғасырдың басында танымал болған нәзік Strawberry Hill готика стиліндегі терезелермен жабдықталды; бұл 19 ғасыр сәулетіне тән ортағасырлық шіркеу готикасының алғы күші болды және 1885 жылғы Аштон-корттағы өзгерістерде қолданылды.
Жақында болған тарих
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде бұл үй әскери госпиталь ретінде пайдаланылды, ал Екінші дүниежүзілік соғыста Соғыс министрлігімен тартылып алынып, кезекпен транзиттік лагерь, ҰАҚ штаб-пәтері және АҚШ әскерінің бас штабы ретінде қолданылды. Мүлік 1936 жылы Корольдік көрмеге арналған орын болды. Көрме ғимараттарының бірі, уақытша болғанына қарамастан, Гане павильоны деп әлі еске алынатын модернистік архитектураның инновациялық туындысы еді. Оны Баухаус архитекторы Марсель Брюер Бристольдегі жиһаз өндіруші Крофтон Гейн үшін үлгі үй ретінде жобалаған. 20-шы ғасырдың көп бөлігінде Аштон Корт Солтүстік Сомерсет көрмесінің өткізілу орны болды, бірақ қазір ол Враксалда өткізіледі. 1946 жылы Аштон Корттың соңғы тұрғыны, леди Эсме Смит қайтыс болды. Үй құлай бастағаннан кейін, 1959 жылы қала әкімдігі оны өз қарауына алды. 1974 жылдан 2007 жылға дейін Аштон Корт фестивалі мүліктің аумағында өтті. Фестиваль демалыс күндері өткізіліп, түрлі жергілікті және ұлттық топтардың өнерлерін ұсынды. Көбінесе жергілікті тұрғындарға бағытталған фестивальде түнеуге арналған жайлар болған жоқ және ол қайырымдылық көмектері мен арнайы концерттерден түскен қаражат есебінен қаржыландырылды. 1974 жылы шағын бір күндік фестиваль ретінде басталып, келесі жылдары фестиваль өсіп, үкіметтік заңнамадағы өзгерістер міндетті төлемдер мен қауіпсіздік қоршауларын енгізгенге дейін Ұлыбританиядағы ең ірі тегін фестиваль болды. 2001 жылы ауыз және табан ауруының дағдарысынан туындаған уақытша Hengrove Park-қа көшу және 2007 жылы жаңбырдың салдарынан фестиваль ұйымдастырушылары 2007 жылы банкроттық жариялады. Сарай және шаралар орны Historic England ұйымымен І санаттағы ескерткіш ретінде тіркелген. Үй "баяу құлдырап бара жатқан" деп сипатталып, Мұраны қорғау тізіліміне енгізілген. Аштон Кортқа кіреберістегі төменгі қақпа және оған жалғасқан қақпалар, қоршаулар мен тіреулер, 1805 жылы Генри Вуд салған, ІІ* санаттағы ескерткіштер болып табылады. Төменгі қақпа 2016 жылы Heritage Lottery Fund қаражатымен толықтай қайта жаңартылып, қазір Ashton Gatehouse деп аталады. Бұл ғимарат қазір Аштон Парк мектебінің басқаруындағы мұра нысаны болып табылады. Бақ және периметрлік қабырғалар мен қоршаулар да тізімде. 2018 жылдан бері сарайды Бристольдегі Artspace Lifespace қайырымдылық қоры басқарып келеді, бұл ғимараттың түрлі шаралар үшін көпшілікке ашық болуына мүмкіндік береді.
Орналасуы және айналасы
Үй Бристоль мен Солтүстік Сомерсет арасындағы шекараны қамтитын үлкен иелік ішінде, шамамен қала орталығынан орналасқан. Ол Авон өзенінің батыс жағында, Клифтон аспалы көпіріне жақын және Ли Вудс пен Ли Вудс Ұлттық табиғи қорығының шығысында, Аштон-Корттың жанында орналасқан. Солтүстік және батысында ашық дала жатыр. Бұл иелік бұрын қазіргіден әлдеқайда үлкен болған, және қазір Бристольдің қалалық аймақтарына кіретін Аштон Гейт, Аштон Вейл және Саутвилл сияқты жерлерді де қамтыған. Гревилл Смит паркі үшін жерді Смит отбасы сыйға тартып, кейін қалалық кеңес оны абаттандырған. Иелікте Хамфри Рептон жобалаған орман және ашық жайылымдар бар. Мұнда екі питч-энд-пут гольф алаңы, диск-гольф алаңы, бағдарлау трассасы, сондай-ақ атпен және тау велосипедімен жүруге арналған жолдар бар. Бристольдің апталық parkrun іс-шарасы (еріктілер ұйымдастырған, тегін, уақыт бойынша жүргізілетін 5 км жүгіру) Аштон-Кортта өтеді. 14 ғасырда құрылып, 16 және 17 ғасырларда кеңейтілген елік паркі де бар. Еліктерді ұстауға арналған екі қоршау әлі де сақталған. Паркте әртүрлі жануарлар мен өсімдіктер мекендейді. 1998 жылы Ctesias serra, Phloiotrya vaudoueri және Eledona agricola сияқты сирек кездесетін орман қоңыздарының болуына байланысты, 210,31 гектар аумақ Ерекше ғылыми маңызы бар жер деп жарияланды. 2,37 гектар Аштон Корт шалғыны Эйвон Жабайы табиғат қоры басқарады. Онда жабайы сәбіз, сары шөп және далалық қоңыршақ сияқты көптеген гүлді өсімдіктер өседі. Мұнда қарапайым көбелек (клейверлермен қоректенеді) және сары құйрық (ішінара шөппен қоректенеді) сияқты ерекше паразиттер де кездеседі. Иеліктің батыс жиегінде орналасқан Кларкен Комб – түрлі өсімдіктерге толы ормандық аймақ, онда тар қабатты гелеборин сияқты түрлер, бұталардың арасында аз мөлшерде өседі. 2002 жылы «Домсдей емені» деп аталатын 700 жылдық емен ағашы «Ағаш кеңесі» тарапынан Ұлыбританияның 50 ұлы ағашының бірі деп таңдалды. 2011 жылы ағаш діңіне жарық пайда болды, оны қолдау үшін емен ағашынан жасалған тіректер орнатылды. Бірақ тіректер толыққанды нәтиже бермеді, ағаштың бір бөлігі құлады, ал қалған бөлігі тірі қалған бөлігінің салмағын азайту үшін кесілді.