Кіріспе
Компьютерлік ғылымда нысанды көшіру
Информатикада клон – басқа бір жүйе сияқты дәл сол қалпында жұмыс істеуге арналған аппараттық немесе бағдарламалық құрал. Клондардың нақты бір тобы – қайта жасалған (немесе жаңартылған) нұсқалар, бұл ескі, қолданыстан шыққан немесе өндірілімі тоқтатылған өнімдердің қайта жандануы болып табылады.
Мотивация
Клондар мен ремейктер бәсекелестік, стандарттау, платформалар арасындағы қолжетімділік және құрмет көрсету сияқты себептермен жасалады. Түпнұсқа жүйемен үйлесімділік, әдетте аппараттық құралдарды немесе операциялық жүйелер сияқты төменгі деңгейдегі бағдарламалық жасақтаманы клондаудың басты мақсаты болып табылады (мысалы, AROS және MorphOS AmigaOS-пен үйлесімді болуға арналған). Қолданбалы бағдарламалық жасақтама сол функционалдықты ұсына отырып клондалады. Коммерциялық мүдделерде жасалған клондар көбінесе бәсекелес өнімнің алғашқы табысты сатылымы кезінде, түпнұсқамен әдейі бәсекелесіп, оның табысына қатысуға тырысады.
Жабдықтық клондар
IBM 1981 жылы IBM PC-ді жариялағанда, Compaq сияқты басқа компаниялар ПК құжаттамасы немесе кері инженерия арқылы ПК-ның клондарын заңды түрде қайта жасауды ұсынды. ПК-ның BIOS-тан басқа көптеген компоненттері бұрыннан қолжетімді болғандықтан, Compaq тек BIOS-ты кері инженериялау қажет болды. Нәтижесінде, клонталған машиналармен салыстырғанда ұқсас өнімділікке және төмен бағаға ие машина пайда болды. "PC клоны" термині IBM PC-ге үйлесімді компьютерлерді сипаттау үшін 1990 жылдары қолданыстан шықты; қазір бұл машиналар класы жай ғана PC деп аталады. Бірақ "клон" термині алғаш қолданылғанда, "PC-ге үйлесімді" дегенмен салыстырғанда бастапқы IBM PC-мен жоғары деңгейде үйлесімді екенін білдіретін. Әсіресе (көбінесе Тайваньдық) бастапқы схеманың клондары (және мүмкін ROM-дары) бағдарламалық қамтамасыз етуді іске қосу және аппараттық сынақтардан өту тұрғысынан ең үйлесімді болды. Ал Sanyo MBC 550 және Data General/One сияқты "заңды" жаңа жобалар авторлық құқықты бұзбаса және жаңалықтар қосса да, аппараттық үйлесімділікке байланысты кейбір үйлесімділік сынақтарынан мүлтiреп қалуы мүмкін еді (мысалы, Microsoft Flight Simulator іске қосу мүмкіндігі, немесе стандартты бағдарламалық үзілістерді айналып өтіп, аппараттық құрылғыларға күтілетін орналасқан жерлерден тікелей қол жеткізу, немесе MBC 550 мысалында, стандартты IBM PC-мен тікелей алмастырылмаған дискеттерді жазу). Бұл термин көбінесе коммерциялық қолданыстан шықса да, PC-ға арналған "клон" термині әлі де стандартты деңгейден жоғары (өндірілген кезде) және коммерциялық таңбасы жоқ (мысалы, Acer, Dell, HP, IBM) PC-ға қолданылады. Бұған үй пайдаланушылары немесе корпоративтік IT бөлімдері құрастырған PC-лер де кіреді. (Сондай-ақ "Ақ қорап" (компьютерлік жабдықтар) дегенге қараңыз). Nintendo Entertainment System-нің танымалдылығы мен ұзақ өмір сүруіне байланысты оның көптеген аппараттық клондары пайда болды.
Жабдықтар ремейкі
Жабдықтарды қайта жасау мысалы ретінде, соңғы үйде қолданылатын компьютерлердің қайта жасалған нұсқаларын келтіруге болады. Аппараттық қайта жасаудың ерекше түрі – эмуляторлар, олар аппараттық мүмкіндіктерді бағдарламалық құралдар арқылы толығымен іске асырады. Мысалы, WinUAE эмуляторы нақты Amiga компьютері сияқты жұмыс істеуге тырысады.
Бағдарламалық жасақтама
Бағдарламалық жасақтама кері инженерия арқылы немесе құжаттамадан немесе басқа көздерден заңды түрде қайта іске асыру арқылы, сондай-ақ бағдарламаның сыртқы түрін және мінез-құлқын бақылау арқылы көшіріле алады. Бағдарламалық жасақтаманы көшірудің себептері қажетсіз лицензиялық төлемдерден қашу, жүйенің мүмкіндіктері туралы білім алу немесе қолдау көрсетілмейтін платформа үшін үйлесімді балама жасау болуы мүмкін. GNU, UNIX-тің көшірмесі, еркін бағдарламалық қамтамасыз ету қозғалысының толығымен еркін бағдарламалық қамтамасыз етуден тұратын операциялық жүйеге деген қажеттілігімен туындады. АҚШ-та Lotus v. Borland ісі бағдарламаның функционалдығын, код пен интерфейсте авторлық құқық бұзылмаса, көшіруге рұқсат береді. Алайда, қоғамдық интерфейс, егер ол өрнек (мысалы, белгішенің көрінісі) қамтыса, авторлық құқыққа да жата алады. Мысалы, 2012 жылдың тамызында Electronic Arts компаниясының Maxis бөлімшесі Zynga-ға қарсы сотқа шағымданып, оның Facebook ойыны The Ville EA-ның Facebook ойыны The Sims Social-дың тікелей көшірмесі екенін мәлімдеді. Сот процесінде The Ville The Sims Social ойынының механикасын ғана емес, сонымен қатар The Sims Social-дан шабыттанған көркемдік және визуальды интерфейс элементтерін де қолданады деген дәлелдер келтірілді. Екі компания 2013 жылдың ақпан айында соттан тыс келісімге келді. Бағдарламалық жасақтаманы көшірудің мысалдарына Microsoft Windows-ты көшіруге тырысатын ReactOS жобасы және MathWorks MATLAB-пен үйлесімсіздікті қате деп қарастыратын GNU Octave жатады.
Бейне ойындар
Видео ойын индустриясының басынан бері табысты идеялар мен ойындардың көшірмелері жиі кездеседі. Бірінші ықпалды бірінші тұлғадан ату ойыны Doom 1990-шы жылдары «Doom клондары» деп аталатын жаңа жанрдың құрылуына себеп болды. 2000-шы жылдары ашық әлемдегі оқиғалық-әрекет ойыны Grand Theft Auto көптеген «Grand Theft Auto клондарының» жасалуына түрткіс берді.
Бағдарламалық жасақтамалардың қайта жасалуы
Бағдарламалық жасақтаманың ремейктері – ескі, қолданыстан шыққан немесе тоқтатылған бағдарламалық жасақтаманы қайта жаңғырту болып табылады. Бағдарламалық жасақтаманың қайта жасалуының көп бөлігі компьютерлік ойындардың фанаттық ойындары және ретрогейминг шеңберінде жанкүйерлер қауымдастығы жасаған ойын қозғалтқыштарының қайта құруы болып табылады. Мұның себебі – үйлесімділік мәселелерін шешу немесе түпнұсқаның қол жетімсіздігі, мысалы, тоқтатылған серверді сервер эмуляторымен алмастыру. 2000 жылдардан бері бастапқы әзірлеуші немесе баспагер классикалық ойындарды қазіргі платформалар үшін коммерциялық түрде қайта жасау жиілеуде, себебі цифрлық тарату арқылы нишалық өнімдерге инвестиция жасау тәуекелі төмендейді. Жаңа шығарылымдар аудио, графика және т.б. жағынан жақсартылған жағдайда «жоғары сападағы» немесе «арнайы басылым» деп аталуы мүмкін; мысалы, «Маймыл аралының құпиясы: Арнайы басылым».
Деректер қоры
Деректер базасының клоны – бұл бизнес деректерін, деректер базасын басқару жүйесінің бағдарламалық қамтамасын және ортаны құрайтын кез келген басқа қолданба деңгейлерін қамтитын деректер базасы жүйесінің толық және дербес көшірмесі. Клондау көшірме жасау мен сақтық көшірме жасаудан өзгеше, себебі клондалған орта толыққанды жұмыс істейді және өз алдына жеке бөлек құрылған. Бұған қоса, клондалған орта конфигурация өзгерістері немесе деректердің ішінен таңдап алынған бөлігіне байланысты бастапқыда өңделуі мүмкін.
Үстел
2010 жылдан бері, хост-компьютердегі сессияны бұлттағы виртуалды инстанцияда көшіру түріндегі клондық есептеу енгізілді. Бұл пайдаланушыға планшет, кез келген операциялық жүйеде жұмыс істейтін жеке компьютер, WebOS, смартфон сияқты кез келген есептеу құрылғысында өздерінің компьютерінің жұмыс үстелісінің көшірмесіне қол жеткізуге мүмкіндік береді. Клондық компьютер бірнеше бұлтты серверлер арқылы көшіріліп, іске қосылады және әрқашан қолжетімді болады. Қашықтан басқару бағдарламалық қамтамасынан айырмашылығы, клондық есептеу хост-компьютерге тәуелді емес.
Дискілерді клондау бағдарламасы
Дискті клондау – бір компьютердегі қатты дискінің мазмұнын басқа дискке немесе "бейне" файлына көшіру процесі. Әдетте, бірінші дискінің мазмұны аралық қадам ретінде бейне файлына жазылады, ал екінші диск сол бейне файлының мазмұнымен толтырылады. Клондалған диск түпнұсқа дискіні толығымен алмастыра алады, қарапайым файлдардың сақтық көшірмесін ғана емес. Клондау бағдарламалық жасақтамасы операциялық жүйе, дисктер, бағдарламалар және түзетулерді бір компьютерден екіншісіне көшіріп, бірнеше компьютерлерді орнату, қатты дискіні жаңарту, сондай-ақ диск істен шыққан немесе зақымдалған жағдайда жүйені қалпына келтіру сияқты мақсаттар үшін пайдаланылады.
Бағдарламалау
Компьютерлік бағдарламалауда, әсіресе объектіге бағытталған бағдарламалауда, клондау – бұл объектіні көшірме конструкторы арқылы емес, әдіс немесе көшірме фабрикасы функциясы арқылы көшіруді білдіреді, бұл әдетте "клон" немесе "көшірме" деп аталады. Клондау полиморфты, яғни клондалатын объектінің типін көрсірудің қажеті жоқ, көшірме конструкторын пайдаланудан өзгеше, ол конструкторды шақыру кезінде типті көрсетуді талап етеді.