Кіріспе

Фиджидегі ең үлкен арал – Вити Леву (деп айтылады) Фиджи Республикасындағы ең үлкен арал. Бұл елдің астанасы Сува қаласының орналасқан жері және Фиджи халқының көп бөлігінің мекені.

Геология

Фиджи Австралия және Тынық мұхит тақталарының арасындағы тектоникалық тұрғыдан күрделі аймақта орналасқан. Фиджи платформасы белсенді кеңейіп жатқан жарылымдармен шектелген аймақта жатыр, оның айналасында осы аймақтағы жер сілкіністерінің көп бөлігі ортасталған. Бұл жарылымдар: солтүстікте Фиджи жарылым аймағы (FFZ); батыста 176° кеңейтім аймағы (176°E EZ); және шығыста Хантер жарылым аймағы (HFZ) және Лау қырқасы. Аралдағы ең көне тау жыныстары эоцен және төменгі миоцен кезеңдерінде қалыптасқан, олар Вайнимала тобына жатады. Топтың төменгі бөлігі базальттан трахитке және риолитке дейін өтетін вулкандық ағындар мен вулканокластикалардан тұрады. Географиялық тұрғыдан алғанда, бұл топ Надидің оңтүстігінде, Коромба (биіктігі 3528 фут) және Натамбумггуто (биіктігі 1242 фут) шыңдары мен Сигатокаға дейін таралған. Сигатокадан бастап топ Lodoni-ге қарай созылады, оған Tuvutau (3060 фут) және Tikituru (3071 фут) шыңдары кіреді. Оңтүстік жағалау бойында Наусориге дейін созылады. Топтың құрамында тоналит, гранодиорит, габбро және диориттен тұратын, осы жасқа жуық магмалық денелерден құралған Толо Плутоникасы бар. Мио-плиоценді құмтастар мен мергель, эпикластикалық және Сува тобының андезиттік жанартаулық жыныстарына ауысады, олар негізінен Нади және Навуа өзендері қалыптастырған өзен аңғарларында кездеседі. Плио-плейстоценді Мба тобы аралдың солтүстік бөлігінде орналасқан. Ол порфиритті базальт ағындарынан және вулканокластикалардан тұрады, олар сұр ваккеге ауысады. Географиялық тұрғыдан алғанда, бұл топқа Корояниту (3921 фут), Малуа (3294 фут), Монавату (3708 фут), Томаниви тауы (4341 фут) және Нделамендаму (2540 фут) шыңдары кіреді. Ол шығыс жағалау бойында Наусориге дейін созылып, Ватукула маңындағы Император кенішін қамтиды.

География, экономика және экология

Вити-Леву – Фиджи Республикасының ең ірі аралы, онда халықтың 70% (шамамен 600 000 адам) тұрады және Фиджи архипелагының орталығы болып табылады. Аралдың ұзындығы және ені шамамен алғанда, жер сілкінісі мен жанартаулардың әсерінен аралдың бедері көбінесе қиын, және солтүстіктен оңтүстікке дейін созылатын тау тізбегі оны шамамен тең екі бөлікке бөледі. Аралдың орталық бөлігі орманды, соның ішінде елдің ең биік нүктесі – Томаниви тауы (сонымен қатар Виктория тауы деп те аталады), ол биіктігіне жетеді. Аралдың шығыс жағында, әсіресе тауларда, мол жауын-шашын жауады, және Фиджидің тропикалық ылғалды ормандары орналасқан. Батыс жағы (жергілікті жерде "құрғақ батыс" деп аталады) тау тізбегінің жаңбырдан қорғалған бөлігінде орналасқан және айқын түрде құрғақ; мұнда Фиджидің тропикалық құрғақ ормандары шоғырланған. Сәйкесінше, батыста қант қамысы өндірісі гүлденеді, ал шығыста сүт өнеркәсібі дамып келеді. Фиджидегі ең ірі мал фермасы, 7000 бас ірі қара малға ие, Якарада, Тавуа мен Ракираки арасында орналасқан. Вити-Леву аралы – әлемдегі ең ірі жәндіктердің бірі, Фиджидің алып ұзын мүйізді қоңызының мекендейтін жалғыз жері. Арал климаттың өзгеруіне бейім. Теңіз деңгейінің көтерілуі мен дауылдың салдарынан Вити-Леву тұрғындарының, әсіресе солтүстік және батыс бөліктерінің, уақытша көшірілуі мүмкін, бұл арал халқының 6,75% құрайды деп болжануда.

Жергілікті жерлер

Вити-Левуде Фиджи Республикасының астанасы Сува қаласы және халықтың шамамен үштен екі бөлігі (580 000-ға жуық адам) тұрады. Жағалау бойымен тараған маңызды қалалардың ішінде Ба, Лаутока, Нади, Наусори, Ракираки және Сигатока бар. Екі танымал орын – Натадола жағажайындағы Натадола жағажайы (сәнді Intercontinental Fiji Golf Resort & Spa және Натадола жағажайы мен Ятуле жағажайындағы boutique қонақ үйлер) және Сувадан 50 шақырым қашықтықта орналасқан Pacific Harbour курорттық аймағы. Вити-Леву аралының периметрі бойынша бір ғана басты жол өтеді.

Саясат

Фиджидің он төрт провинциясының сегізін Вити Леву құрайды. Ба, Надрога Навоса және Ра провинциялары Батыс бөлімін құрайды, ал Найтасири, Намоси, Рева, Серуа және Тайлеву Орталық бөлімін құрайды. Батыс Вити Левудың саяси жағдайы шығыс Вити Левудан шамалы өзгеше, себебі батыс Вити Левуда индофиджиялықтардың саны көп (олардың көптеген ата-бабалары 1879 және 1916 жылдар аралығында Үндістаннан келісімшарт бойынша жұмыс істеу үшін аралға келген), ал шығыс Вити Левуда жергілікті фиджиялықтардың саны көп (қалалық аймақтардан басқа, онда этникалық құрамы алуан түрлі).

Тарихқа дейінгі дәуір

Вити-Леву Вануа-Леву аралынан, солтүстігінде жатқан аралдан бұрын қоныстанған деп саналады. Ауызша дәстүрге сәйкес, алғашқы Меланезиялықтар Вуда-пойнтқа қонды және Фиджидегі ең ежелгі елді мекен ретінде Висеисиді құрды. Бірақ археологиялық деректер бұл мәлімдемені жоққа шығарады.

Көлік

Патерсон Бразерс Шипинг Компани ЛТД ұсынатын паром қызметі Вити Левуді басқа аралдармен байланыстырады. Наусори халықаралық әуежайы негізгі аралда орналасқан. Ол 3 ішкі коммерциялық жолаушы тасымалдаушы әуе компаниялары арқылы қызмет көрсетеді.