Кіріспе
Фиджидегі ең үлкен арал – Вити Леву (деп айтылады) Фиджи Республикасындағы ең үлкен арал. Бұл елдің астанасы Сува қаласының орналасқан жері және Фиджи халқының көп бөлігінің мекені.
Viti Levu (pronounced ; ) is the largest island in the Republic of Fiji. It is the site of the nation's capital, Suva, and home to a large majority of Fiji's population.
Геология
Фиджи Австралия және Тынық мұхит тақталарының арасындағы тектоникалық тұрғыдан күрделі аймақта орналасқан. Фиджи платформасы белсенді кеңейіп жатқан жарылымдармен шектелген аймақта жатыр, оның айналасында осы аймақтағы жер сілкіністерінің көп бөлігі ортасталған. Бұл жарылымдар: солтүстікте Фиджи жарылым аймағы (FFZ); батыста 176° кеңейтім аймағы (176°E EZ); және шығыста Хантер жарылым аймағы (HFZ) және Лау қырқасы. Аралдағы ең көне тау жыныстары эоцен және төменгі миоцен кезеңдерінде қалыптасқан, олар Вайнимала тобына жатады. Топтың төменгі бөлігі базальттан трахитке және риолитке дейін өтетін вулкандық ағындар мен вулканокластикалардан тұрады. Географиялық тұрғыдан алғанда, бұл топ Надидің оңтүстігінде, Коромба (биіктігі 3528 фут) және Натамбумггуто (биіктігі 1242 фут) шыңдары мен Сигатокаға дейін таралған. Сигатокадан бастап топ Lodoni-ге қарай созылады, оған Tuvutau (3060 фут) және Tikituru (3071 фут) шыңдары кіреді. Оңтүстік жағалау бойында Наусориге дейін созылады. Топтың құрамында тоналит, гранодиорит, габбро және диориттен тұратын, осы жасқа жуық магмалық денелерден құралған Толо Плутоникасы бар. Мио-плиоценді құмтастар мен мергель, эпикластикалық және Сува тобының андезиттік жанартаулық жыныстарына ауысады, олар негізінен Нади және Навуа өзендері қалыптастырған өзен аңғарларында кездеседі. Плио-плейстоценді Мба тобы аралдың солтүстік бөлігінде орналасқан. Ол порфиритті базальт ағындарынан және вулканокластикалардан тұрады, олар сұр ваккеге ауысады. Географиялық тұрғыдан алғанда, бұл топқа Корояниту (3921 фут), Малуа (3294 фут), Монавату (3708 фут), Томаниви тауы (4341 фут) және Нделамендаму (2540 фут) шыңдары кіреді. Ол шығыс жағалау бойында Наусориге дейін созылып, Ватукула маңындағы Император кенішін қамтиды.
is made up of volcanic flows and volcanoclastics, which grade from basalt to trachyte and rhyolite. Geographically, this group is found south of Nadi, including on the peaks of Koromba (at 3528 feet high) and Natambumgguto (at 1242 feet high), and down to Sigatoka. From Sigatoka, the group extends almost all the way to Lodoni, and includes the peaks of Tuvutau (at 3060 feet) and Tikituru (at 3071 feet). Along the southern coast it extends almost to Nausori. The group is intruded by the Tholo Plutonics, which consist of similar age stocks of tonalite, granodiorite, gabbro and diorite. Mio Pliocene sandstones, and marl, grading into epiclastics and andesitic Volcanic rocks of the Suva group are found mainly in the river valleys, such as those formed by the Nadi River and Navua River. The Plio Pleistocene Mba group is found in the northern portion of the island. It consists of porphyritic basalt flows and volcanoclastics, grading into greywacke. Geographically, it includes the peaks of Koroyanitu (at 3921 feet), Malua (at 3294 feet), Monavatu (at 3708 feet), Mount Tomanivi (at 4341 feet), and Ndelamendamu (at 2540 feet). It extends along the eastern coast, almost to Nausori, and includes the Emperor Mine near Vatukoula.
География, экономика және экология
Вити-Леву – Фиджи Республикасының ең ірі аралы, онда халықтың 70% (шамамен 600 000 адам) тұрады және Фиджи архипелагының орталығы болып табылады. Аралдың ұзындығы және ені шамамен алғанда, жер сілкінісі мен жанартаулардың әсерінен аралдың бедері көбінесе қиын, және солтүстіктен оңтүстікке дейін созылатын тау тізбегі оны шамамен тең екі бөлікке бөледі. Аралдың орталық бөлігі орманды, соның ішінде елдің ең биік нүктесі – Томаниви тауы (сонымен қатар Виктория тауы деп те аталады), ол биіктігіне жетеді. Аралдың шығыс жағында, әсіресе тауларда, мол жауын-шашын жауады, және Фиджидің тропикалық ылғалды ормандары орналасқан. Батыс жағы (жергілікті жерде "құрғақ батыс" деп аталады) тау тізбегінің жаңбырдан қорғалған бөлігінде орналасқан және айқын түрде құрғақ; мұнда Фиджидің тропикалық құрғақ ормандары шоғырланған. Сәйкесінше, батыста қант қамысы өндірісі гүлденеді, ал шығыста сүт өнеркәсібі дамып келеді. Фиджидегі ең ірі мал фермасы, 7000 бас ірі қара малға ие, Якарада, Тавуа мен Ракираки арасында орналасқан. Вити-Леву аралы – әлемдегі ең ірі жәндіктердің бірі, Фиджидің алып ұзын мүйізді қоңызының мекендейтін жалғыз жері. Арал климаттың өзгеруіне бейім. Теңіз деңгейінің көтерілуі мен дауылдың салдарынан Вити-Леву тұрғындарының, әсіресе солтүстік және батыс бөліктерінің, уақытша көшірілуі мүмкін, бұл арал халқының 6,75% құрайды деп болжануда.
The eastern side of the island experiences heavy rainfall, particularly in the mountains, and is home to Fiji’s tropical moist forests. The western side (colloquially called the "burning west") is in the mountain range's rain shadow and is noticeably drier; it is home to Fiji’s tropical dry forests. Accordingly, sugar cane production thrives in the west, while a dairy industry is being developed in the east. Fiji's largest cattle ranch, with 7000 head of cattle on , is in Yaqara, midway between Tavua and Rakiraki. The island of Viti Levu is the only known home of one of the world's largest insects, the Giant Fijian long horned beetle. The island is susceptible to the effects of climate change. It is estimated that the compound effects of sea level rise and storm surge may result in a temporary relocation of a relatively high numbers of the inhabitants of Viti Levu, predominantly the northern and western parts, with an exposure of up to 6.75% of the islands' population in the future.
Жергілікті жерлер
Вити-Левуде Фиджи Республикасының астанасы Сува қаласы және халықтың шамамен үштен екі бөлігі (580 000-ға жуық адам) тұрады. Жағалау бойымен тараған маңызды қалалардың ішінде Ба, Лаутока, Нади, Наусори, Ракираки және Сигатока бар. Екі танымал орын – Натадола жағажайындағы Натадола жағажайы (сәнді Intercontinental Fiji Golf Resort & Spa және Натадола жағажайы мен Ятуле жағажайындағы boutique қонақ үйлер) және Сувадан 50 шақырым қашықтықта орналасқан Pacific Harbour курорттық аймағы. Вити-Леву аралының периметрі бойынша бір ғана басты жол өтеді.
Саясат
Фиджидің он төрт провинциясының сегізін Вити Леву құрайды. Ба, Надрога Навоса және Ра провинциялары Батыс бөлімін құрайды, ал Найтасири, Намоси, Рева, Серуа және Тайлеву Орталық бөлімін құрайды. Батыс Вити Левудың саяси жағдайы шығыс Вити Левудан шамалы өзгеше, себебі батыс Вити Левуда индофиджиялықтардың саны көп (олардың көптеген ата-бабалары 1879 және 1916 жылдар аралығында Үндістаннан келісімшарт бойынша жұмыс істеу үшін аралға келген), ал шығыс Вити Левуда жергілікті фиджиялықтардың саны көп (қалалық аймақтардан басқа, онда этникалық құрамы алуан түрлі).
Тарихқа дейінгі дәуір
Вити-Леву Вануа-Леву аралынан, солтүстігінде жатқан аралдан бұрын қоныстанған деп саналады. Ауызша дәстүрге сәйкес, алғашқы Меланезиялықтар Вуда-пойнтқа қонды және Фиджидегі ең ежелгі елді мекен ретінде Висеисиді құрды. Бірақ археологиялық деректер бұл мәлімдемені жоққа шығарады.
Көлік
Патерсон Бразерс Шипинг Компани ЛТД ұсынатын паром қызметі Вити Левуді басқа аралдармен байланыстырады. Наусори халықаралық әуежайы негізгі аралда орналасқан. Ол 3 ішкі коммерциялық жолаушы тасымалдаушы әуе компаниялары арқылы қызмет көрсетеді.