Кіріспе

Жапониядағы либерализмге шолу

Жапон либерализмі (自由主義 немесе リベラリズム) он тоғызыншы ғасырда дәстүрлі қоғамға қарсы реакция ретінде қалыптасты. ХХ ғасырда "либералды" (自由) бірте-бірте консервативтің синоніміне айналды, ал бүгінде елдің басты консервативті партиясы Либералды-демократиялық партия (Жапония) (Либералды-демократиялық партия) деп аталады. Бұрынғы Демократиялық партия (Жапония, 1998) (Демократиялық партия) жартылай орталық либералды партия саналды, сондай-ақ одан туындаған көптеген партиялар да сондай. Либералды лиганың (Жапония) (Либералды лига) либералды сипаты күмәнді, себебі оны кейбіреулер консервативті деп есептейді. Бұл мақала парламентте өкілдігі болған, айқын қолдауға ие либералды (リベラル) партияларға ғана қатысты.

Жапондық либерализм

Жапониядағы либералдарды біріктіретін басты фактор – екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі конституцияны өзгертуге қарсылығы, ол ұлттық әскери құруға тыйым салады. 1990 жылдарға дейін жапон либералдары жекелеген саяси партия құрмаған. Жапонияның радикалды либерализмі (солшыл либерализм) «бейбітшілік қозғалысы» ретінде қалыптасты және оны негізінен Жапон социалистік партиясы (ЖСП) басқарды. 1990 жылға дейін Жапониядағы консервативті либерализмді (оңшыл либерализмді) Либералды-демократиялық партия (ЛДП) басқарды, және олар солшыл либерализммен қарама-қарсы болды. 1990 жылдан бері көптеген консервативті либералдар ЛДП-дан шығып кетті. Жапонияның Жаңа партиясы (ЖЖП) және Жаңа партия Сакигаке – жапон консервативті либералдары ЛДП-ның ұлтшыл жобасына қарсы құрған партиялар, бұл Жапонияның Демократиялық партиясының (ДПЖ) либерализм дәстүріне әкелді. Жапонияның бұрынғы либералдық партиясы, ДПЖ, оңшыл ЛДП және солшыл ЖСП-нің орталық көзқарастағы өкілдерімен басқарылды. Қазіргі уақытта ЛДП либералдық партия деп есептелмейді. Бұрын ЛДП-дағы либералдар партиядан шыққаннан кейін оппозициялық күшке айналғандықтан, 21-ғасырда «либералдар» жалпы алғанда «консерваторларға» қарсы күшке айналды. Қазіргі ДПЖ либерализм дәстүрін Жапонияның Конституциялық-демократиялық партиясы (КДПЖ) жалғастыруда. Жапон консервативізмі синтоизмнің ықпалында болғандықтан, Жапонияның радикалды либерализмі мен демократиялық социализмі христиан дінінің ықпалында болды. ЛДП консервативтік партияға айналып келе жатқандықтан, және дәстүрлі түрде ЛДП-ға қарсы лагерьді басқарған социалистік қозғалыс Жапонияның оппозициялық саяси лагерінде билігін жоғалтқандықтан, Еуропа мен Австралиядағы бұрынғы «либералдық» оң орталықтан АҚШ-тағы «либералдық» сол орталыққа қарай өзгеріс орын алып жатыр. Қазіргі уақытта ЛДП – Жапониядағы ең ірі консервативтік партия, ал КДПЖ – Жапониядағы ең ірі либералдық партия.

Уақыт шкаласы

⇒ белгісі осы схемадағы басқа бір тарапқа сілтеме жасайды. Бұл схемаға қатысу үшін тараптардың өздерін "либералды" деп белгілеуі қажет емес.

Соғыстан кейінгі кезең

Соғыстан кейінгі Жапонияда либералдық (リベラル) тенденциялар 40 жылдан астам уақыт бойы ірі саяси партиялардың арасында айқын көрінбеді. Жапон империясы тұсында либералдар, оның ішінде Конституциялық Демократиялық партия, бірнеше саяси партиялармен жойылды. Орталық-оң либералды консерваторлар (自由保守主義) оңшыл консервативті Либералды Демократиялық партияның "сол қанатына" айналды, ал орталық-сол прогрессивті либералдар (革新自由主義) солшыл Социалистік партияның "оң қанатын" құрады.

CDP және DPP (2017 қазіргі уақытқа дейін)

2017: Жапонияның Конституциялық Демократиялық партиясы (立憲民主党) Демократиялық партиядан бөлінген орта-солшыл әлеуметтік либералдық партия ретінде құрылды. 2018: Демократиялық партияның қалған бөлігі Kibō no Tōмен бірігіп, либералдар мен консерваторларды қамтитын Халық үшін Демократиялық партияны (国民民主党) құрды. 2020: ДПП-ның көпшілік бөлігі жаңа CDP-ге қосылды, ал азшылық бөлігі ДПП-да қалды.