Канадалық футбол: Тарихы мен ерекшеліктері

Кіріспе

Канадалық командалық спорт

Гридрон футболының канадалық нұсқасы

Канадалық футбол немесе жай ғана футбол (Канадада) – Канададағы спорт түрі. Онда әрқайсысы 12 ойыншыдан тұратын екі команда ұзын және ені кең алаңда қарсыластың энд зонасына ұшты пішіндес допты жеткізуге тырысады. Американдық және канадалық футболдың тамыры ортақ және олар тығыз байланысты, бірақ маңызды айырмашылықтары бар. Канадалық футбол дамыған регби футболы алғаш рет 1860 жылдардың басында Канадада тіркелген. Спорттың жоғары деңгейдегі кәсіби лигасы – Канада футбол лигасы (CFL), ал әуесқойлар футболын басқаратын орган – Канада футболы, 1880 жылға және Канадалық регби футбол одағының құрылуына дейін тамыр алады. CFL – ең танымал және жалғыз ірі кәсіби канадалық футбол лигасы. Оның чемпионат ойыны – Грей Кап, Канаданың ірі спорттық оқиғаларының бірі және көп көрерменді телеарнада көрсетіледі. Канадалық футбол орта мектептерде, жастар арасында, колледждерде және жартылай кәсіби деңгейде де ойналады: Канадалық жастар футбол лигасы және Квебек жастар футбол лигасы 18-22 жастағы ойыншыларға арналған, жоғары оқу орындары U Sports футболында Vanier кубогы үшін күреседі, ал ересектер Альберта футбол лигасынан өтеді. Канада футбол даңқы Онтарио провинциясының Гамильтон қаласында орналасқан.

Тарих

Алғашқы футбол матчы 1861 жылғы 9 қарашада Торонто университетінің Университет колледжінде (Квинс Парктің батысында) өткізілген жаттығу ойыны болды. Торонто университетінің студенттері қатысқан ойынға қатысушылардың бірі – кейін мектептің канцлері болған сэр Уильям Мюлок. Көп ұзамай университетте футбол клубы құрылды, бірақ оның ойын ережесі осы кезеңде нақты емес. Ойынның алғашқы жазба есебі 1862 жылғы 15 қазанда болды. 1864 жылы Торонтодағы Тринити колледжінде Ф. Барлоу Камберленд, Фредерик А. Бетун және Массачусетс штатындағы Милтон қаласын құрушылардың бірі Кристофер Гвинн регби футболына негізделген ережелерді жасады. Регбидің қазіргі ережелерін қабылдау үшін 1873 жылғы 24 наурызда құрылған Канада Футбол Ассоциациясы, содан кейін 1880 жылғы 12 маусымда құрылған Канада Регби Футбол Одағы (CRFU) болды. Кейіннен Онтарио Регби Футбол Одағы мен Квебек Регби Футбол Одағы (әрқайсысы ORFU және QRFU) құрылды (1883 жылдың қаңтары), содан кейін провинцияаралық (1907) және Батыс провинцияаралық Футбол Одағы (1936) (IRFU және WIFU). CRFU 1891 жылы Канадалық Регби Одағын (CRU) құрайтын бас ұйымға қайта ұйымдастырды. Қазіргі Канада Футбол Лигасының тікелей алғысы 1956 жылы IRFU және WIFU шатыр ұйымын құрған кезде құрылды, Канада Футбол Кеңесі (CFC). 1958 жылы CFC CRU-дан шығып, «Канадалық Футбол Лигасы» (CFL) атанды. 1903 жылы ORFU енгізген американдық футболға ұқсас (сол спорт түрі үшін Уолтер Кемп жасаған ұқсас ережелер) Бёрнсайд ережелері, оны регбиге бағдарланған ойыннан ажыратуға бағытталған. Бёрнсайд ережелері командаларды әр жақта 12 адамнан қысқартты, жылдам кері жүйе енгізді, шабуылдаушы команда үш мүмкіндікте 10 ярдты алуын талап етті, жақтан лақтыруды жойды, желіде тек алты адамға рұқсат берді, барлық голдар соққымен екі ұпайға бағаланатынын және қарсыластардың барлық соққыларда қорғаушылардан 10 ярд қашықтықта тұруын айтты. Бұл ережелер ел бойынша ережелерді біркелкі етуге бағытталған. CIRFU, QRFU және CRU жаңа ережелерді қабылдаудан бастапқыда бас тартты. Форвардтық пас беруге 1929 жылға дейін Канадалық ойында рұқсат етілмеді, ал тачдаун, ол бес ұпай болған, 1956 жылы алты ұпайға дейін көтерілді, екі жағдайда да американдықтар бірдей өзгерістерді қабылдағаннан кейін бірнеше онжылдықтар өткен соң. Канадалық және американдық ойындардың негізгі айырмашылығы шекараның американдық жағында қабылданған, бірақ Канада жағында қабылданбаған ережелердің өзгеруі (бастапқыда екі жақта да үш мүмкіндік, гол сызықтарындағы гол постылары және шексіз алға жылжу болды, бірақ американдық тарап бұл ережелерді өзгертті, ал канадалықтар жоқ). Канадалық алаңның ені американдық ережелерге негізделмеген, өйткені Канадалық ойын кең алаңдарда және американдық стадиондар сияқты тар емес стадиондарда ойналған. Грей кубогы 1909 жылы Канаданың генерал-губернаторы Альберт Грейдің 4-ші граф Грейдің сыйлығынан кейін CRU командаларының чемпионаты ретінде құрылды, ол Канаданың Регби Футбол Чемпионаты үшін арналған. Бұл қадам Канаданың кәсіби футболының заманауи дәуірін бастады, ал 1958 жылы қазіргі Канада Футбол Лигасының құрылуымен аяқталды. Канадалық футбол көбінесе Канадамен шектелген, АҚШ – жоғары деңгейдегі Канадалық футбол ойындарын өткізген жалғыз ел. CFL-дің кейін ресми түрде «Оңтүстік дивизионы» деп аталған даулы әрекеті 1995 жылы Канада ережелері бойынша АҚШ-та CFL командаларын орналастыруға тырысты. Үш жылдан кейін кеңейту тоқтатылды; Балтимор жеребелері CFL-де ойнаған көптеген американдық командалардың ішіндегі ең табыстысы болды, 83-ші Грей кубогын жеңіп алды. Қаржылық шығынның жалғасуы, канадалық футбол алаңдарының жетіспеуі, американдық командалар тек қана канадалық командаларға кеңейту жарнасы бойынша табыс табу үшін құрал ретінде қарастырылатындығына кең таралған сенім және НФЛ-нің Балтиморға оралуы шекараның американдық жағында канадалық футболдың аяқталуына себеп болды. CFL 2005 жылы Нова-Шотландияда және 2010, 2011 және 2013 жылдары Нью-Брансуикте Touchdown Atlantic тұрақты маусымдық ойынын өткізді. 2013 жылы Ньюфаундленд және Лабрадор футболды кіші лига деңгейінде құруға мүмкіндік берген соңғы провинция болды, командалар Авалон түбегінде және Лабрадор қаласында ойнады. Алайда, провинцияда әлі күнге дейін колледж немесе CFL ойыны өткізілмеген. Принс-Эдвард аралы провинциялардың ең кішісі, сонымен қатар ешқашан CFL ойынын өткізбеген. 2023 жылғы 13 ақпанда IFAF және Футбол Канада бірлескен мәлімдемесінде Канадалық әуесқой футбол ережелері халықаралық ойын үшін қабылданған ережелер коды болатынын, бірақ әлем чемпионаттарына немесе әлем чемпионатына қатысу құқығын алмастырмайтынын мәлімдеді. «Футбол Канада IFAF-пен жұмысын жалғастыра беретін болса, бұл Канададағы инфрақұрылымды пайдалана отырып, халықаралық достық және турнирлер өткізуге есік ашады деп санаймын», – деді Футбол Канада президенті және IFAF Бас хатшысы Джим Маллин бірлескен мәлімдемеде.

The first documented football match was a practice game played on November 9, 1861, at University College, University of Toronto (approximately west of Queen's Park). One of the participants in the game involving University of Toronto students was Sir William Mulock, later chancellor of the school. A football club was formed at the university soon afterward, although its rules of play at this stage are unclear. The first written account of a game played was on October 15, 1862, In 1864, at Trinity College, Toronto, F. Barlow Cumberland, Frederick A. Bethune, and Christopher Gwynn, one of the founders of Milton, Massachusetts, devised rules based on rugby football. The first attempt to establish a proper governing body and to adopt the current set of Rugby rules was the Foot Ball Association of Canada, organized on March 24, 1873, followed by the Canadian Rugby Football Union (CRFU) founded June 12, 1880, which included teams from Ontario and Quebec. Later both the Ontario Rugby Football Union and Quebec Rugby Football Union (ORFU and QRFU respectively) were formed (January 1883), and then the Interprovincial (1907) and Western Interprovincial Football Union (1936) (IRFU and WIFU). The CRFU reorganized into an umbrella organization forming the Canadian Rugby Union (CRU) in 1891. The immediate forerunner to the current Canadian Football League was established in 1956 when the IRFU and WIFU formed an umbrella organization, the Canadian Football Council (CFC). In 1958, the CFC left the CRU to become the "Canadian Football League" (CFL). The Burnside rules closely resembling American football (which are similar rules developed by Walter Camp for that sport) that were incorporated in 1903 by the ORFU, were an effort to distinguish it from a more rugby oriented game. The Burnside Rules had teams reduced to 12 men per side, introduced the snap back system, required the offensive team to gain 10 yards on three downs, eliminated the throw in from the sidelines, allowed only six men on the line, stated that all goals by kicking were to be worth two points and the opposition was to line up 10 yards from the defenders on all kicks. The rules were an attempt to standardize the rules throughout the country. The CIRFU, QRFU, and CRU refused to adopt the new rules at first. Forward passes were not allowed in the Canadian game until 1929, and touchdowns, which had been five points, were increased to six points in 1956, in both cases several decades after the Americans had adopted the same changes. The primary differences between the Canadian and American games stem from rule changes that the American side of the border adopted but the Canadian side did not (originally, both sides had three downs, goal posts on the goal lines, and unlimited forward motion, but the American side modified these rules and the Canadians did not). The Canadian field width was one rule that was not based on American rules, as the Canadian game was played in wider fields and stadiums that were not as narrow as the American stadiums. The Grey Cup was established in 1909, after being donated by Albert Grey, 4th Earl Grey, Governor General of Canada, as the championship of teams under the CRU for the Rugby Football Championship of Canada. The move ushered in the modern era of Canadian professional football, culminating in the formation of the present day Canadian Football League in 1958. Canadian football has mostly been confined to Canada, with the United States being the only other country to have hosted high level Canadian football games. The CFL's controversial "South Division" as it would come to be officially known attempted to put CFL teams in the United States playing under Canadian rules in 1995. The Expansion was aborted after three years; the Baltimore Stallions were the most successful of the numerous Americans teams to play in the CFL, winning the 83rd Grey Cup. Continuing financial losses, a lack of proper Canadian football venues, a pervasive belief that the American teams were simply pawns to provide the struggling Canadian teams with expansion fee revenue, and the return of the NFL to Baltimore prompted the end of Canadian football on the American side of the border. The CFL hosted the Touchdown Atlantic regular season game in Nova Scotia in 2005 and New Brunswick in 2010, 2011, and 2013. In 2013, Newfoundland and Labrador became the last province to establish football at the minor league level, with teams playing on the Avalon Peninsula and in Labrador City. The province however has yet to host a college or CFL game. Prince Edward Island, the smallest of the provinces, has also never hosted a CFL game. On 13 February 2023, IFAF and Football Canada announced in a joint statement that the Canadian Amateur Football Rulebook would be an accepted rules code for international play, but would not be a substitute for world championships or world championship qualification. "As Football Canada continues to work with IFAF, I believe this opens the door for international friendlies and tournaments to be staged in Canada employing the infrastructure communities have invested in for our sport from coast to coast," Football Canada president and IFAF General Secretary Jim Mullin said in the joint statement.

Лигалық ойын

Канадалық футбол Канадада бірнеше деңгейде ойналады; ең жоғары лига – кәсіби тоғыз командадан тұратын Канадалық футбол лигасы (CFL). CFL тұрақты маусымы маусым айында басталады, ал Grey Cup плей-оффы қараша айының соңына дейін аяқталады. Эдмонтон, Виннипег, Калгари және Регина сияқты ашық стадиондары бар қалаларда төмен температура және мұзды алаң жағдайлары ойын нәтижесіне елеулі әсер ете алады. Аматорлық футболды «Футбол Канада» басқарады. Университет деңгейінде 27 команда U Sports қолдауымен төрт конференцияда ойнайды; U Sports чемпионы Vanier кубогымен марапатталады. Жасөспірімдер футболы көптеген жастар жоғары мектепті бітіргеннен кейін, университеттерге қосылмас бұрын ойнайды. Канадалық жастар футбол лигасы үш конференцияда 19 жасөспірім командадан тұрады, олар Канада кубогы үшін бақталастырады. Квебек жастар футбол лигасына Онтарио және Квебек командалары кіреді, олар Мэнсон кубогы үшін күреседі. Жартылай кәсіби лигалардың танымалдылығы соңғы жылдары артып келеді, әсіресе Альберта футбол лигасы ерекше танымал. 1954 жылы Онтариода құрылған Солтүстік футбол конференциясы да кәсіби футболға қатыспаған бұрынғы колледж ойыншылары арасында танымалдылығын арттырды. Онтарио чемпионы «Ұлттық чемпионат» үшін Альберта чемпионымен ойнайды. Канадалық бас футбол лигасы жартылай кәсіби футболды басқарушы орган болып табылады. Әйелдер футболы Канадада соңғы жылдары назар аударуда. 2004 жылы құрылған теңіз әйелдер футбол лигасы – Канададағы әйелдер лигасының алғашқысы болды. Ең ірі әйелдер лигасы – Батыс әйелдер Канада футбол лигасы.

Өңір

Канадалық футбол алаңы ұзын және кең, оның ішінде қақпа аймақтары терең, ал қақпа сызықтары бір-бірінен алыс. Салмақты тіреулер қақпа сызықтары мен аяқтау сызықтарының қиылысындағы ішкі бұрыштарға орналастырылады. Аяқтау аймақтарын қоса алғанда, алаңның жалпы ауданы құрайды. Әр қақпа сызығында 12 метрлік қақпа бағаналары орналасқан, олар екі тік бағанадан тұрады және гол сызығынан 3 метр биіктікте орналасқан көлденең бағанамен біріктірілген. Қақпа бағаналары H әрпіндей пішінде болуы мүмкін (екі бағана да жерге бекітілген), бірақ жоғары деңгейдегі жарыстарда домбыра тәрізді дизайнға (бір иісті бағанамен гол сызығының артында қолдау көрсетіледі, сондықтан әр бағана жерден 10 фут (3 м) биіктікте басталады) басымдық беріледі. Алаңның шеттері ақ сызықтармен белгіленеді, қақпа сызығы ақ немесе сары түсте көрсетіледі, ал ақ сызықтар гол сызығынан бастап алаң бойында әр жаққа тартылады. Бұл бүйірлік сызықтар "ярд сызықтары" деп аталады және көбінесе ярдтармен өлшенген қашықтық және ең жақын қақпаға бағытталған жебемен белгіленеді. 1980 жылдардың басына дейін жебелер қолданылмаған, барлық ярд сызықтары (5-тің және 10-ның еселенгендері) әдетте гол сызығына дейінгі қашықтықпен белгіленген, соның ішінде гол сызығының өзі "0" немесе "00" санымен көрсетілген; бүгінгі таңда көптеген стадиондарда тек 10-ның еселенген ярд сызықтары сандармен белгіленеді, ал гол сызығы кейде "G" әрпімен көрсетіледі. Орталық (55 ярд) сызық әдетте "C" (немесе сирек жағдайларда "55") әрпімен белгіленеді. "Хэш белгілері" ярд сызықтарына параллель, әуесқой ережелері бойынша сызықтар арасындағы белгілі аралықта ақ түспен салынады, бірақ CFL-де. Айналасында жүгіру жолы бар алаңдарда, мысалы, Молсон стадионында және көптеген университеттерде, аяқтау аймақтары көбінесе жолға орын беру үшін бұрыштарынан кесіледі. 1986 жылға дейін аяқтау аймақтары терең болды, бұл алаңның жалпы ұзындығын құрады, сондықтан бұрыштарда одан да үлкен кесілу қажет болуы мүмкін. 20 ярдтық қысқа аяқтау аймағын алғаш рет 1983 жылы ашылған Ванкувердің BC Place (BC Lions командасының үй стадионы) көрсетеді. Бұл, әсіресе CFL-дің АҚШ-қа кеңейтілу кезінде АҚШ-тағы командалар арасында кең таралған, себебі көптеген американдық стадиондар CFL-дің әлдеқайда ұзын және айтарлықтай кең алаңын қабылдай алмады. Торонтодағы BMO Field стадионындағы аяқтау аймақтары 20 ярдтың орнына 18 ярдты құрайды.

The Canadian football field is long and wide, within which the goal areas are deep, and the goal lines are apart. Weighted pylons are placed on the inside corner of the intersections of the goal lines and end lines. Including the end zones, the total area of the field is
At each goal line is a set of 40 feet (12 m) goalposts, which consist of two uprights joined by an crossbar which is 10 feet (3 m) above the goal line. The goalposts may be H shaped (both posts fixed in the ground) although in the higher calibre competitions the tuning fork design (supported by a single curved post behind the goal line, so that each post starts 10 feet (3 m) above the ground) is preferred. The sides of the field are marked by white sidelines, the goal line is marked in white or yellow, and white lines are drawn laterally across the field every from the goal line. These lateral lines are called "yard lines" and often marked with the distance in yards from and an arrow pointed toward the nearest goal line. Prior to the early 1980s, arrows were not used and all yard lines (in both multiples of 5 and 10) were usually marked with the distance to the goal line, including the goal line itself which was marked with either a "0" or "00"; in most stadiums today, only the yard markers in multiples of 10 are marked with numbers, with the goal line sometimes being marked with a "G". The centre (55 yard) line usually is marked with a "C" (or, more rarely, with a "55"). "Hash marks" are painted in white, parallel to the yardage lines, at intervals, from the sidelines under amateur rules, but in the CFL. On fields that have a surrounding running track, such as Molson Stadium and many universities, the end zones are often cut off in the corners to accommodate the track. Until 1986, the end zones were deep, giving the field an overall length of , and a correspondingly larger cutoff could be required at the corners. The first field to feature the shorter 20 yard end zone was Vancouver's BC Place (home of the BC Lions), which opened in 1983. This was particularly common among U. S. based teams during the CFL's American expansion, where few American stadiums were able to accommodate the much longer and noticeably wider CFL field. The end zones in Toronto's BMO Field are only 18 yards instead of 20 yards.

Ойын процесі

Командалар жылдам, нақты әрекеттер арқылы алаңды басып өтеді, мұнда қоңыр, сопақша шардың екі ұшы да сүйірлене түседі. Шардың ені 1 дюйм болатын екі ақ жолағы бар.

Ойынның басталуы

Ойынның басында төреші монетаны лақтырып, келуші команданың капитанына "сыртын" немесе "ішін" таңдау мүмкіндігін береді. Монетаны лақтырып жеңген команданың капитанына алғашқы таңдау жасау немесе оны екінші команданың капитанына беру мүмкіндігі беріледі. Алғашқы таңдау жасаған капитан а) таймдың басында допты соққымен бастауды немесе алуды, немесе б) алаңның қай жағынан ойнауды таңдай алады. Қалған таңдау қарсы команданың капитанына беріледі. Екінші таймда ойынды қайта бастамас бұрын, бірінші таймда алғашқы таңдауды жасамаған капитанға алғашқы таңдау беріледі. Командалар көбінесе кейінге қалдырады, сондықтан монетаны лақтырып жеңген команда бірінші таймды соққымен бастап, екінші таймды допты қабылдаумен бастайды. Ойын әр таймның басында бір команда өз алаңынан допты соққымен бастайды: CFL-де 35 ярд сызығынан, әуесқойлар ойынында 45 ярд сызығынан. Екі команда да допты ұстауға тырысады. Допты қайтарып алған ойыншы оны ұстап жүгіре алады немесе допты әрі лақтыра алады.

Ойынның тоқтатылуы

Ойын, допты алып жүрген ойыншының тізесі, шынтағы немесе қол-аяқтан басқа дене мүшесі жерге тигенде (тақымдау); алға лақтырылған доп ұшқында ұсталмаса (скримидж кезінде); гол соғылса (төменде қараңыз) немесе далаға гол соғылса; доп кез келген жолмен (алып жүріп, лақтырып немесе жоғалтып) ойын алаңынан шығып кетсе; немесе допты алып жүрген ойыншы тік тұрса, бірақ алға жылжу мүмкін болмаса (бұл алға жылжу деп аталады) тоқтатылады. Егер есеп тіркелмесе, келесі ойын скримиджден басталады.

Байланыс ережелері

Бұл футбол түрінде көптеген ережелер бар. Алаңда футболды ұстап тұрған ойыншыны (допты алып жүрген ойыншыны) ғана заңды түрде тоқтатуға болады. Пастың кезінде, яғни допты қабылдау үшін алаңға жіберілген шабуылдаушы ойыншыға (қабылдаушыға) кедергі жасауға болмайды (оның қозғалысын шектеуге, бұғаттап тұруға және т.б.), егер ол ұрыс сызығынан бес метрден жақын болмаса. Ұрыс сызығынан өткен пас алдында қорғаушыны осы сызықтан бір метрден артық тоқтатуға болмайды. Әйтпесе, кез келген ойыншы басқа ойыншының жолын кесуге болады, бірақ ол тоқтатуға тырысатын ойыншыны ұстамаса немесе аяғынан жығып жібермесе. Допты тепкен ойыншыға тепкеннен кейін, бірақ оның тебу аяғы жерге тигенге дейін тиісуге болмайды (бірақ допты бұғаттаған ойыншыға бұл ереже қолданылмайды). Кватербек допты лақтырғаннан кейін соққыға немесе тоқтатуға ұшырауына болмайды, сондай-ақ ол қалтада (яғни шабуыл сызығының артында) бұл нүктеге дейін тізеден төмен немесе иықтан жоғары соққыға ұшырауына болмайды.

Құқық бұзушылықтар мен жазалар

Ережелерді бұзу жазаға тартылады, әдетте жазаланған командаға қарсы 5, 10 немесе 15 ярд соғылады. Офсайд сияқты ұсақ бұзушылықтар (ойын басталғанға дейін екі жақтан да ойыншылардың скрам аймағына енуі) 5 ярдқа, одан да ауыр жазалар (мысалы, ұстап тұру) 10 ярдқа, ал ережелерді өте ауыр бұзу (мысалы, бет маскасын ұстау – ойыншының шлемдеріне бекітілген бет маскасын ұстап алу) әдетте 15 ярдқа жазаланады. Жазаға байланысты, айыппұл ярдтары бастапқы скрам сызығынан, бұзушылық орын алған жерден (мысалы, пасқа кедергі келтіру үшін) немесе ойын аяқталғаннан кейін доптың тоқтаған жерінен есептелуі мүмкін. Шабуылға қатысты жазалар төмендеуді жоғалтуға себеп болуы мүмкін, ал қорғанысқа қатысты жазалар шабуылға автоматты түрде бірінші төмендеуді беруі мүмкін. Өте ауыр мінез-құлық көрсеткен жағдайда, ойын төрешілері ойыншыларды алаңнан шығарып тастауы мүмкін (шығарылған ойыншылардың орнына басқа ойыншылар қойылуы мүмкін) немесе ерекше жағдайларда ойынды тоқтатып, бір жаққа жеңіс беруі мүмкін. Жазалар шабуылдың бірінші төмендеуге жетуі керек ярд сызығына әсер етпейді (егер жаза бірінші төмендеуді бермесе); егер қорғанысқа қарсы жаза бірінші төмендеуге жетуге мүмкіндік берсе, онда шабуылға бірінші төмендеу беріледі. Егер қорғаныс екі ұпайлық әрекетке тырысқанда жазаланса және шабуыл ойынды қайтадан ойнауды таңдаса, шабуыл тағы екі ұпайлық әрекетке тырысуы керек; ол бір ұпайлық әрекетке өте алмайды. Керісінше, шабуыл қорғаныс жазасынан кейін бір ұпайлық әрекеттен кейін екі ұпайлық әрекетке тырыса алады. Жазалар ойын басталғанға дейін (мысалы, офсайд), ойын кезінде (мысалы, ұстап тұру) немесе доп тоқтағаннан кейін (мысалы, спорттық емес мінез-құлық) болуы мүмкін. Жазалар шабуыл үшін ешқашан ұпайға әкелмейді. Мысалы, қорғаныс өзінің эндзонасында жасаған бұзушылық үшін тачдаун есептелмейді, бірақ доп автоматты түрде бірінші төмендеумен бір ярд сызығына жылжытылады. Айыппұл қашықтығы болса, егер ярд қашықтығы гол сызығына дейінгі қашықтықтың жартысынан көп болса, доп гол сызығына дейінгі қашықтықтың жартысына жылжытылады, бірақ бір ярд сызығынан аспайды (американдық футболдан айырмашылығы, канадалық футболда екі ярд сызығының ішінде скрамды бастауға болмайды). Егер бастапқы жаза ярдтары бірінші төмендеуге немесе допты гол сызығынан өткізуге әкелсе, бірінші төмендеу беріледі. Көп жағдайда, жазаланбаған команда жазадан бас тартуға құқылы; бұл жағдайда бұрынғы ойынның нәтижесі жаза есептелмегендей күшінде қалады. Бұл ережеден бір ерекшелік – егер үшінші төмендеудегі соққыда соққы беретін команда соққыдан бұрын жазаланса: қабылдаушы команда жазадан бас тарта алмайды және допты өз иелігіне алады. Соққы жасалғаннан кейін, иелік ауысады және келесі жазалар доп ұсталған жерден немесе қашудан бағаланады.

Infractions of the rules are punished with penalties, typically a loss of yardage of 5, 10 or 15 yards against the penalized team. Minor violations such as offside (a player from either side encroaching into scrimmage zone before the play starts) are penalized five yards, more serious penalties (such as holding) are penalized 10 yards, and severe violations of the rules (such as face masking [grabbing the face mask attached to a player's helmet]) are typically penalized 15 yards. Depending on the penalty, the penalty yardage may be assessed from the original line of scrimmage, from where the violation occurred (for example, for a pass interference infraction), or from where the ball ended after the play. Penalties on the offence may, or may not, result in a loss of down; penalties on the defence may result in a first down being automatically awarded to the offence. For particularly severe conduct, the game official(s) may eject players (ejected players may be substituted for), or in exceptional cases, declare the game over and award victory to one side or the other. Penalties do not affect the yard line which the offence must reach to gain a first down (unless the penalty results in a first down being awarded); if a penalty against the defence results in the first down yardage being attained, then the offence is awarded a first down. If the defence is penalized on a two point convert attempt and the offence chooses to attempt the play again, the offence must attempt another two point convert; it cannot change to a one point attempt. Conversely, the offence can attempt a two point convert following a defensive penalty on a one point attempt. Penalties may occur before a play starts (such as offside), during the play (such as holding), or in a dead ball situation (such as unsportsmanlike conduct). Penalties never result in a score for the offence. For example, a point of foul infraction committed by the defence in their end zone is not ruled a touchdown, but instead advances the ball to the one yard line with an automatic first down. For a distance penalty, if the yardage is greater than half the distance to the goal line, then the ball is advanced half the distance to the goal line, though only up to the one yard line (unlike American football, in Canadian football no scrimmage may start inside either one yard line). If the original penalty yardage would have resulted in a first down or moving the ball past the goal line, a first down is awarded. In most cases, the non penalized team will have the option of declining the penalty; in which case the results of the previous play stand as if the penalty had not been called. One notable exception to this rule is if the kicking team on a 3rd down punt play is penalized before the kick occurs: the receiving team may not decline the penalty and take over on downs. After the kick is made, change of possession occurs and subsequent penalties are assessed against either the spot where the ball is caught, or the runback.

Ойынның қайта басталуы

Ойынды ұпайдан кейін қайта бастау процедуралары ұпай түріне қарай өзгереді. Тэтчдауннан және конверсиядан (сәтті немесе сәтсіз) кейін, ұпай жинаған команда өздерінің 35 ярдтық сызығынан (әуесқой лигаларда 45 ярдтық сызықтан) допты тепкілеп ойынды жаңартады. Голдан кейін, ұпай жинамаған команда допты тепкілеу арқылы жоғарыда аталғандай ойынды бастауды немесе өздерінің 35 ярдтық сызығынан допты алу арқылы ойынды жалғастыруды таңдай алады. Қауіпсіздік жағдайында, ұпай жинаған команда жоғарыда аталған тәсілдердің бірін таңдап, ойынды жалғастыра алады немесе өздерінің 35 ярдтық сызығынан допты тепкілеуді таңдай алады. Бір ұпайдан/рождан кейін, ұпай жинамаған команда өздерінің 35 ярдтық сызығынан (Футбол Канада ережелері бойынша) немесе 40 ярдтық сызығынан (CFL ережелері бойынша) допты алу арқылы ойынды жалғастырады. Егер бір ұпай гол соғу әрекеті сәтсіз аяқталса, ұпай жинамаған команда гол соғу әрекеті жасалған ярдтық сызықтан допты алуға құқылы.

Қосымша жұмыс

CFL-де егер ойын ереже бойынша тең аяқталса, әр командаға теңдікті бұзу үшін бірдей шабуыл мүмкіндігі беріледі. Қай команданың бірінші болып допты иеленетінін анықтау үшін тиыс түйір лақтырылады; бірінші команда қарсыластың 35 ярдтық сызығынан допты ойынға қосады және ұпай салғанға немесе допты жоғалтқанға дейін бірнеше мүмкіндік алады. Егер команда 2010 жылғы маусымнан бастап тачдаун соқса, міндетті түрде екі ұпайға айырбастауға тырысу керек. Содан кейін екінші команда қарсыластың 35 ярдтық сызығынан допты ойынға қосады және ұпай жинауға бірдей мүмкіндік алады. Командалар өз мүмкіндіктерін пайдаланғаннан кейін, егер бір команда көш бастаса, ол жеңімпаз деп жарияланады; әйтпесе, екі команданың әрқайсысы қарсыластың 35 ярдтық сызығынан тағы бір мүмкіндік алады. Егер екінші раундтан кейін де жеңімпаз анықталмаса, реттеу маусымында ойын тең аяқталады. Плей-офф ойынында командалар екі команда да бірдей мүмкіндік алғанша, кезекпен 35 ярдтық сызықтан ұпай жинауға тырысады, содан кейін біреуі көш бастаса, ол жеңімпаз болады. U Sports футболында Uteck Bowl, Mitchell Bowl және Vanier Cup турнирлерінде жеңімпаз анықталғанға дейін осы үстеме уақыт процедурасы қолданылады.

Судьялар мен айыптар

Ойын ережелерін сақтау және уақытты бақылау төрешілердің міндеті. Барлық төрешілер сыбызғымен қаруланып, ақ-қара жолақты жейделер мен қара түсті бас киімдер киеді, бірақ төреші ғана ақ бас киім киеді. Әрқайсысының құрамында салмақты қызыл түсті желек болады, ол бұзушылық тіркелгенін көрсету үшін жерге лақтырылады. Егер төреші бірнеше бұзушылықты байқаса, қосымша сигнал ретінде бас киімін лақтырады. Алқаптағы жеті төрешінің (қалыпты жеті төрешілі команда; университет деңгейіне дейінгі төменгі лигаларда төрешілердің саны азаяды) әрқайсысына белгілі бір міндеттер жүктеледі:

Қатты ауа райы

CFL-де, егер стадион ішінде немесе оның маңында найзағай соқса, немесе басқа да ауа райының қауіпті жағдайлары туындаса, не болмаса қауіпті ауа райы күтілсе, ойын кешіктірілуі тиіс. Регулярлық маусымда, егер ойын 1 сағаттан кейін қайта басталмаса және үшінші тоқсанның кем дегенде жартысы аяқталса, есеп соңғы деп есептеледі; мұндай жағдай 2019 жылдың 9 тамызында алғаш рет Саскачеван мен Монреаль командалары арасындағы ойын үшінші тоқсанның соңында тоқтатылғанда болды. Егер ойынның тоқтауы ертерек болса, немесе бұл плей-офф немесе Грей Кап ойыны болса, ойын 3 сағатқа дейін тоқтатылып, содан кейін қайта басталуы мүмкін. 3 сағат тоқтағаннан кейін ойын кем дегенде сол күні үшін тоқтатылады. Плей-офф немесе Грей Кап ойыны келесі күні тоқтатылған жерден жалғастырылуы керек. Регулярлық маусымда, егер ойын 3 сағатқа тоқтатылса және бір команда кем дегенде белгілі бір мөлшерде еселігін көрсетсе, онда сол команда жеңіске ие болады. Қажетті еселігінің мөлшері тоқтаудың бірінші, екінші немесе үшінші тоқсанда болуына байланысты 21, 17 немесе 13-ті құрайды. Егер екі команданың ешқайсысы осы көрсеткіштен артық еселік көрсетпесе және олар маусымда қайта ойнау жоспарланбаса, ойын тең деп жарияланады. Егер регулярлық маусымдағы ойын 3 сағатқа тоқтатылса және ешбір команда жеңіске ие болу үшін қажетті еселік көрсетпесе, бірақ екі команда маусымның кейінгі кезеңінде қайта ойнау жоспарланса, онда тоқтатылған ойын "екі мүмкіндікпен шабуыл" процедурасы арқылы шешіледі. Процедура, жалпы алғанда, CFL-дегі қосымша уақытқа ұқсас, бірақ екі маңызды ерекшелігі бар: әр команда не болғанына қарамастан, міндетті түрде екі мүмкіндікпен ойнауы керек; және тоқтатылған ойынның есебі шабуылдың есебіне қосылмайды, оның орнына әр команданың мүмкіндігін бастайтын ярд сызығын анықтау үшін қолданылады, сондықтан көшбасшы команданың артықшылығы сақталады.

Міндеттер

Қылмыс (сары және ақ) өздерінің 54 ярдтық сызығында қорғанысқа (қызыл және қара) қарсы U Sports футбол ойынында бірінші мүмкіндік және он ярдқа дейін барады. Әр команданың он екі ойыншысы және төреші (жеті төрешінің бірі) көрсетілген. Қылмыс бес қабылдаушысы бар, бір жүгіршілі схемада. Ескерту: Белгілерге басу арқылы қосымша ақпарат алуға болады. Канадалық футболдағы позициялар жылдар бойы өзгеріп келген және ережелерде ресми түрде анықталмаған. Дегенмен, төменде көрсетілгендей бірнеше стандартты позициялар бар.

Қорғаушы желілер

Сол/оң қорғаныс таклдары: Шабуыл сызығынан өтуге тырысыңыз немесе желі қорғаушыларына квотербекке шабуыл жасау үшін шабуыл сызығында ойықтар ашуға ұмтылыңыз. Мұрындық такл: Орталық ойыншының тікелей қарсы тұрған қорғаныс таклі. Сол/оң қорғаныс шебі: Басты шабуылшылар. Квотербекті қуып жететін және жарыс сызығының артындағы жүгірушілерді тоқтатуға тырысатын ойыншылар.

Қатардағылар

Ортаңғы қанатшы: Ойынды ортадан, шамамен 3-4 ярд қашықтықта бастайды. Әдетте, қорғаныстың көшбасшысы. Сызықтық ойыншылар мен қанатшыларға команда береді. Әлсіз жақтағы қанатшы: алаңның қысқа жағында тұрады, содан кейін пасқа қарсы тұруға немесе жүгіруді тоқтатуға дайын тұрады. Күшті жақтағы қанатшы: алаңның ұзын жағында тұрады және көбінесе жүгірушіні тоқтатуға баса назар аударады.

Қорғаушы арқалар

Бұрыш қорғаушы: Көптеген ойындарда кең қабылдаушылардың біреуін жабатын қорғаушы. Қорғаушы жарты қорғаушы: Слотбектердің біреуін жабады және алаңның шетіне қашудан бұрын жүгіруді тоқтатуға көмектеседі. Қауіпсіздік: Әдетте орталықта алаңның артқы бөлігін жабатын және қорғаныстың соңғы шебі болып табылатын қорғаушы. Кейде төртінші сызықтың ойыншысын шабуылдайды немесе жүгірушіні тоқтатып тұрады.

Арнайы топтар

Арнайы командалар көбінесе тепкілеу ойындарында қолданылады, оларға старттық тепкілер, панттар, алаңға гол салу әрекеттері және қосымша ұпай алу әрекеттері кіреді. Арнайы командалар құрамына келесі позициялар кіреді:

Ұзын пас беруші: пант, алаңға гол салу әрекеті немесе қосымша ұпай алу әрекеті үшін допты береді. Ұстаушы: алаңға гол салу әрекеттері мен қосымша ұпай алу әрекеттері кезінде допты ұстайды. Допты қажетті орынға қойып, тепкі соққысы үшін ұстап тұрады. Бұл позицияны көбінесе резервтік квотербек атқарады, бірақ кейде негізгі квотербек немесе пант беруші де ұстаушы болып тағайындалуы мүмкін. Тепкі соққышы: старттық тепкілерді орындайды. Алаңға гол салу және қосымша ұпай алу әрекеттерін жүзеге асырады. Пант беруші: көбінесе үшінші мүмкіндікте допты панттайды. Қайтарушы: старттық тепкілерде, панттарда және сәтті болмаған алаңға гол салу әрекеттерінде допты алаң бойымен мүмкіндігінше алысқа қайтарады. Әдетте, жылдам және епті жүгіруші.