Кіріспе
Канад футбол лигасының чемпионат ойындары мен кубогы, жыл бойынша жеке Grey Cup тізімі. Grey Cup – Канад футбол лигасының (CFL) чемпионат ойыны және кәсіби канад футбол чемпионатында жеңіске жеткен командаға табыс етілетін кубок. Ойын CFL-дің Шығыс және Батыс дивизиондары плей-оффтарының жеңімпаздары арасында өтеді және канад теледидарының ең ірі жылдық спорттық оқиғаларының бірі болып табылады. Торонто Argonauts 1909 жылдан бері ең көп Grey Cup жеңісіне (18) ие, ал Эдмонтон Elks (бұрынғы Эдмонтон Эскимосы) 1958 жылғы бірігуден бері ең көп Grey Cup жеңісіне (11) ие. Соңғы, 110-шы Grey Cup 2023 жылғы 19 қарашада Онтарио штатының Гамильтон қаласында өтті, онда Монреаль Alouettes Виннипег Blue Bombers командасын 28:24 есебімен жеңді. Grey Cup ойыны – Канаданың ең ірі жылдық спорттық және теледидарлық оқиғасы, оны шамамен 4 миллион канад көрермені тамашалайды. Ойын барысында екі жүлде табыс етіледі: ең құнды ойыншы және ең құнды канад ойыншысы ретінде Дик Судерман кубогы. 2019 жылы Виннипег Blue Bombers командасының ойыншысы Эндрю Харрис Grey Cup-тың ең құнды канад және ең құнды ойыншысы атағын бір жылда жеңіп алған алғашқы ойыншы болды. Кубок 1909 жылы Канаданың генерал-губернаторы лорд Грейдің тапсырысымен жасалды, ол бастапқыда оны елдің ересектер арасындағы хоккей чемпионатының жүлдесі ретінде сыйға беруді жоспарлаған. Бірақ кейін Аллан кубогы осы мақсатқа сыйға берілген соң, лорд Грей өзінің кубогын Канада доминионы футбол чемпионатының жеңімпазына ұсынды, ол Канада футбол чемпионатының ұлттық деңгейдегі жарысы болып табылады. Кубоктың үлкен тұғырына күміс тостаған бекітілген, оған барлық жеңімпаз командалардың, ойыншылардың және басшылардың есімдері қашап жазылған. Grey Cup бірнеше рет сынған, екі рет ұрланған және бірнеше рет амалсыз төлем талап етілген. Ол 1947 жылы өрттен зардап шегіп, сол ғимаратта сақталған көптеген жәдігерлермен бірге жойылды. Grey Cup-ты алғаш рет Торонто университетінің Торонто Varsity Blues командасы жеңіп алды. Бірінші дүниежүзілік соғысқа байланысты ойын 1916 жылдан 1918 жылға дейін, ал ережелерге қатысты дау-дамайларға байланысты 1919 жылы тоқтатылды. Ойын 1920 жылдан бері көбінесе шығыс және батыс командалары арасында өтеді. Ойын 1968 жылға дейін әрқашан сенбі күні өткізілсе, 1969 жылдан бастап (1970 жылды қоспағанда) әрқашан жексенбі күні өткізіледі. Көбінесе қараша айының соңында (кейбір жылдары желтоқсан айының басында, соңғы рет 2021 жылы) және көбінесе ашық стадиондарда өткізілетін Grey Cup кейде қолайсыз ауа-райы жағдайында өтті, соның ішінде 1950 жылғы «Мад Боул», онда ойыншының суға батып кетуге жақын болғаны хабарланды, содан кейін 1962 жылғы «Бұлыт Боул», онда ойынның соңғы минуттары қатты тұманға байланысты келесі күнге ауыстырылды, және 1977 жылғы «Мұз Боул», Монреаль Олимпиада стадионындағы мұзданған жасанды газон үстінде өткізілді. Соңғы рет 2017 жылғы ойында қар жауып, кейде қатты жауды. Сол кездегі Эдмонтон Эскимосы 1978 жылдан 1982 жылға дейін бес рет қатарынан жеңіп, Grey Cup-тың ең ұзақ династиясын құрды. Кубок үшін бәсекелестік тек канад командалары арасында болды, 1993 жылдан 1995 жылға дейінгі үш жылдық кезеңді қоспағанда, сол кезде CFL АҚШ-қа кеңейтілді, нәтижесінде Балтимор Stallions 1995 жылғы чемпионатты жеңіп, Grey Cup-ты тарихында тұңғыш рет елден тысқары алып шықты.
a list of individual Grey Cups by year
The Grey Cup is both the championship game of the Canadian Football League (CFL) and the trophy awarded to the victorious team playing in the namesake championship of professional Canadian football. The game is contested between the winners of the CFL's East and West Divisional playoffs and is one of Canadian television's largest annual sporting events. The Toronto Argonauts have the most Grey Cup wins (18) since its introduction in 1909, while the Edmonton Elks (formerly the Edmonton Eskimos) have the most Grey Cup wins (11) since the merger in 1958. The latest, the 110th Grey Cup, took place in Hamilton, Ontario, on November 19, 2023, when the Montreal Alouettes defeated the Winnipeg Blue Bombers 28–24. The Grey Cup game is Canada's largest annual sports and television event, regularly drawing a Canadian viewing audience of about 4 million. Two awards are given for play in the game: the Most Valuable Player and the Dick Suderman Trophy as most valuable Canadian player. Then a member of the Winnipeg Blue Bombers, Andrew Harris was the first player to win both the Grey Cup's Most Valuable Canadian and Most Valuable Player the same year, which he did in 2019. The trophy was commissioned in 1909 by The Earl Grey, then Canada's governor general, who originally hoped to donate it for the country's senior amateur hockey championship. After the Allan Cup was later donated for that purpose, Grey instead made his trophy available to the winner of the Canadian Dominion Football Championship, the national championship of Canadian football. The trophy has a silver chalice attached to a large base on which the names of all winning teams, players and executives are engraved. The Grey Cup has been broken on several occasions, stolen twice, and held for ransom. It survived a 1947 fire that destroyed numerous artifacts housed in the same building. The Grey Cup was first won by the Toronto Varsity Blues of the University of Toronto. Play was suspended from 1916 to 1918 due to the First World War and in 1919 due to a rules dispute. The game has typically been contested in an east versus west format since the 1920s. The game was always played on a Saturday until 1968, but since 1969 (except for 1970) has always been on a Sunday. Held in late November (in some years in early December, most recently in 2021), and mostly in outdoor stadiums, the Grey Cup has been played in inclement weather at times, including the 1950 "Mud Bowl", in which a player reportedly came close to drowning in a puddle, then the 1962 "Fog Bowl", when the final minutes of the game had to be postponed to the following day due to a heavy fog, and the 1977 "Ice Bowl", contested on the frozen over artificial turf at Montreal's Olympic Stadium. Most recently, in the 2017 game snow fell, at times heavily, throughout the game. The then Edmonton Eskimos formed the Grey Cup's longest dynasty, winning five consecutive championships from 1978 to 1982. Competition for the trophy has been exclusively between Canadian teams, except for a three year period from 1993 to 1995, when an expansion of the CFL south into the United States resulted in the Baltimore Stallions winning the 1995 championship and taking the Grey Cup south of the border for the only time in its history.
1909 жылға дейінгі ұлттық чемпионаттар
1880 жылдардың басында сол кезде әлі регби одағы деп аталатын, регби одағынан еш айырмайтын ойын үшін ұлттық басқарушы орган құруға және ақырында Доминион чемпионаты ұйымдастыруға батыл күш-жігер жұмсалды. Бұл 1891 жылы Канадалық регби одағының құрылуымен аяқталды, ал келесі жылы алғашқы CRU мойындаған ұлттық чемпионат өтті. Одан кейін, 1899, 1903 және 1904 жылдарды қоспағанда, Грей Кап құрылғанға дейін жыл сайын ұлттық чемпионат ойындары өткізілді.
Құрылыс және алғашқы жылдары (19091921)
Стэнли кубогы 1893 жылы Канаданың әуесқой хоккей чемпионаты ретінде құрылған, бірақ 1907 жылға қарай кәсіби командалар да кубок үшін ашық түрде бәсекелесе бастады. Канаданың генерал-губернаторы, 4-ші граф Грей Альберт Грей, ересектер арасындағы әуесқойлық чемпионат ретінде жаңа кубок сыйлауды жоспарлаған; алайда, сэр Монтегю Аллан оның жоспарларын аяқтауға үлкермес бұрын Аллан кубогын сыйлады. Грейдің орнына 1909 жылдан бастап Канаданың регби футбол чемпионатына жүлде беруді ұсынды. Ол бастапқыда уәдесін орындамады, кубок бірінші чемпионат ойындарына дейін екі апта бұрын ғана тапсырылды. Бірінші Grey Cup ойыны 1909 жылдың 4 желтоқсанында Торонтоның екі клубы арасында өтті: Торонто университетінің Varsity Blues клубы 3800 жанкүйердің алдында Parkdale Canoe Club-ты 26:6 есебімен жеңді. Ойыннан кейін кубок табыс етуге дайын болмады, Varsity Blues оны 1910 жылдың наурызына дейін алған жоқ. Торонто университеті 1912 жылғы Grey Cup-қа қатыса алмады, оны Hamilton Alerts командасы Argonauts-тан жеңіп алды. Varsity Blues чемпиондық ойында жеңілгенге дейін кубокты өздерінде ұстауға болады деген сеніммен кубокты тапсырудан бас тартты. Олар 1914 жылға дейін кубокты сақтады, содан кейін Argonauts-қа есе жіберіп, олар кубокты келесі чемпиондарға қолжетімді етті. Канаданың Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысуы 1916 жылдан 1918 жылға дейін чемпионаттың тоқтатылуына себеп болды, осы кезеңде кубок ұмытылып қалды. Монреаль газетінің жазушысы Боб Даннның айтуынша, кубок кейіннен Торонтодағы сенімді сақтау компаниясының қызметкерінің "отбасылық мұрасының бірі" ретінде табылған. 1919 жылы провинцияаралық регби футбол одағының (IRFU) және студенттік лигалардың қызығушылығының болмауы, сондай-ақ Канадалық регби одағы (CRU) мен батыс одағы арасындағы ережелердің қайшылығына байланысты Grey Cup ойыны да тоқтатылды. Канада Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңғы айларында болған испан қызбасының эпидемиясынан қалпына келуге тырысып жатты. Жарыс 1920 жылы 8-ші Grey Cup ойынымен қайта басталды, Varsity Blues командасы Argonauts-ты 16:3 есебімен жеңіп алды. Бұл Торонто университетінің төртінші және соңғы чемпионаты болды.
Батыс қатысуы (1922-1932 жж.)
Грей кубогы үшін бәсекелестік CRU мүшелік одақтарымен шектелді, олардың чемпиондары ұлттық чемпионатқа таласу құқығын алу үшін лига органына өтініш білдірді. Батыс Канада регби футбол одағы (WCRFU) 1911 жылы құрылды, бірақ CRU 1921 жылға дейін олармен қатысу туралы келісімге келмеді, соның арқасында WCRFU-ның «Эдмонтон Эскимостары» (1949–2020 жылдары сол атауды қолданған командамен туыстық байланысы жоқ) сынға түсуге мүмкіндік алды. 9-шы Грей кубогында «Аргонавттарға» қарсы шыққан «Эскимостар» батыстан және Торонто мен Гамильтоннан тыс жерлерден келген алғашқы команда болып, кубок үшін күресті. «Аргонавттар» маусымда қарсыластарын 226:55 есебімен жеңіп, жеңіліссіз рекордпен ойынға кірді. Олар 23:0 есебімен Грей кубогы тарихындағы алғашқы толық жеңіске қол жеткізді. Көптеген спорт түрлерінде көзге түскен Лионель Конахер Торонтоның үздік ойыншысы болды, үшінші ширек аяқталғаннан кейін хоккей командасына қосылу үшін алаңды тастады, бұл кезде ол командасы үшін 15 ұпай жинады. Батыс командалары кубок үшін күресуді жалғастырды, бірақ бірнеше жыл бойы үнемі жеңіліп отырды. Шығыс командалары мен сыншылар батыс ойынының сапасы өздерінікінен төмен деп есептеді, ал 1923 жылғы финалда «Куинс» командасы «Реджина регби клубын» 54:0 есебімен жеңген кезде, сыншылар олардың есепті әдейі көтеріп, осыны дәлелдеуге тырысқандарын айтты. «Реджина» 1928 мен 1934 жылдар аралығында алты рет Грей кубогына қатысып, Канаданың батысындағы үстем команда болды, бірақ әр жолы шығыс командаларына жеңілді. Алайда, «Реджина» 1929 жылы канадалық футболға революция жасады, өйткені олар Грей кубогы тарихында алғаш рет пас берді. Грей кубогы ұлттық деңгейде танымалдылыққа жетуіне біраз уақыт кетті, бірақ шығыс пен батыс форматтарының пайда болуы ойынды елдегі ең ірі спорттық оқиғаға айналдыруға көмектесті.
Кәсіпкерлікке жету (1933-1956 жж.)
Аға футболдың сапасы артып, университет командалары тең бәсекелесе алмайтындарын түсініп, 1933 жылы Грей кубогы үшін күрестен бас тартты. 1938 жылға қарай CRU туы астында үш одақ қана бәсекелесе берді: IRFU (қазіргі «Үлкен Төрт») және шығыстағы Ontario Rugby Football Union (ORFU), батыстағы Western Interprovincial Football Union (WIFU). 1940 жылы CRU чемпионды анықтау үшін екі ойындық, жалпы ұпайлар бойынша серия өткізді. Оттава Rough Riders Торонтоның Balmy Beach командасын 8–2 және 12–5 есебімен жеңіп, екі ойынды да ұтып алды. Келесі жылы «Грей кубок» бір ойындық форматқа қайта оралды. 1942 жылы Екінші дүниежүзілік соғысқа байланысты «Үлкен Төрт» және WIFU қызметін тоқтатты. Грей кубогы ойындары да одақтармен бірге тоқтатылатын болады деп күтілді. Алайда, әскерилер бұл ойын мен спорттың моральдық көтеріңкілікке қызмет ететінін сезіп, елдің әр жеріндегі базаларда командалар ұйымдастырды. Келесі үш жыл бойы Грей кубогы үшін тек әскери командалар ғана жарысты, ал 1942 жылғы Грей кубогында Торонто RCAF Hurricanes Виннипег RCAF Bombers командасын 8–5 есебімен жеңіп, ұлттық чемпионатты жеңген алғашқы әскери команда болды. Соғыс аяқталғаннан кейін азаматтық командалар қайта құрылды. «Үлкен Төрт» 1945 жылы, ал WIFU келесі жылы ойынға оралды. 1950 жылы Торонтоның Varsity стадионындағы алаңның жағдайы нашар болғандықтан, бұл ойын «Пара құрсауы» (Mud Bowl) деп аталып, жаман даңққа ие болды. Ойынға дейінгі күндері алаңдағы терең ойықтар мен жауабырайдың нашар болуы салдарынан алаң сазға толып, үлкен сулы шұңқырлар пайда болды. Ойын Виннипегтің Buddy Tinsley суға батып кеткенімен де танымал болды. Ол үлкен сулы шұңқырда бетімен жатып, есінен танылғандай көрінді. Кейін Tinsley есінен танылмағанын, бірақ бұрынғы жарақатына тиген ауыр соққыдан аяғы уақытша сезімсізденгенін айтты. Торонто ойынды 13–0 есебімен жеңді, Грей кубогы тарихында команданың соңғы рет еш гол соқпай жеңіліске ұшырауы. «Эскимостар» 1950 жылдардың ортасында Монреаль Alouettes командасымен үш рет қатарынан Грей кубогы үшін күресіп, үш ойында да жеңіске жетті. Эдмонтонның 1954 жылғы алғашқы титулы Джеки Паркер ойын соңында допты ұстап, (Боб Дин гол соқты) Эдмонтонға 26–25 есебімен басымдық бергеннен кейін қызықты жағдаймен аяқталды. Сол кездегі канадалық футболда тачдаун 5 ұпайға ғана бағаланатын. Паркердің 90 ярдтық допты ұстап қайтаруы лига тарихындағы ең ұзын нәтиже болды, дей тұрғанмен, 2017 жылғы Грей кубогында Торонтоның Cassius Vaughn Калгариден 109 ярдтық допты ұстап қайтарды, нәтижесінде Торонто жеңіске жетті. 1954 жылғы ойын сонымен қатар әуесқойлар дәуірінің аяқталуын білдірді, өйткені үздік командалар кәсіби ұйымдарға толық көшті. 1950 жылдардың соңына қарай «Үлкен Төрт» және WIFU CRU-дан алшақтады, 1956 жылы Канада футбол кеңесін құрып, кәсіби деңгейде ойынды басқаруға кірісті. Екі жылдан кейін, 1958 жылдың 18 қаңтарында CFC CRU-дан шықты, ал «Үлкен Төрт» және WIFU бірігіп Канада футбол лигасына (CFL) айналды. Жаңа лига ресми түрде CRU-дан Грей кубогын басқару құқығын өз қолына алды.
Канада футбол лигасының басталуы (19571969)
CFL-дің алғашқы маусымдарында Гамильтон Тайгер Кэтс лиганың үстем командасы болды, тоғыз Грей Кубогына қатысып, 1957 мен 1967 жылдар аралығында төрт титул жеңіп алды. Виннипег Блю Бомберс алты рет Гамильтонға қарсы шығып, төрт титул иеленді. Торонтолық заңгер және жанкүйер Дэвид Хамфри стадион күзетшілерін көндіріп, ойынды жақтан тамашалауға рұқсат алды. Төртінші ширек сағаттың он минутында Гамильтонның Рэй Бауэлл пас ұстап алды, және ол допты қайтаруға асығысқанда, Хамфри аяғын созып, Бауэллді құлатты. Бұл оқиға ойын қорытындысына әсер етпеді, себебі Гамильтон 32-7 есебімен жеңіске жетті. Лига 1961 жылғы Грей Кубогында жаңа ереже енгізді, себебі тарихында алғаш рет негізгі уақыт тең аяқталды: CFL комиссары Сид Халтер командалардың екі бес минуттан тұратын қосымша уақыт кезеңін ойнайтынын белгіледі. Бұл ереже 2000 жылдарға дейін CFL стандарты болып сақталды. Виннипег пен Гамильтон 1962 жылы 50-ші Грей Кубогында қайта кездесті, бұл ойын "Тұманды ойын" деп танылды. Төртінші ширек сағатқа қарай ойыншылар жақ сызықтарын көре алмай, жанкүйерлер ойынды қадағалай алмады. Бұл жексенбі күні аяқталған алғашқы титулдық ойын болды; Грей Кубогы 1969 жылы дәстүрлі сенбі күнгі бастамасынан жексенбіге ауыстырылды; алайда, ойын 1970 жылы соңғы рет сенбі күні өткізілді. Саскачеван Рафрайдерс 1966 жылы Ванкувердегі Эмпайр стадионында 36 553 жанкүйердің алдында Оттава Рафрайдерсті 29:14 есебімен жеңіп, алғашқы Грей Кубогын жеңіп алды.
Эскимостар әулеті (1970 1988)
Монреаль Алуэттс клубының 1970 жылғы «Грей кубогы» чемпионаты, фаворит саналған Калгари Стампедерс клубын күтпеген жеңіліске ұшыратуы, қазан айындағы дағдарыстан кейін Монреаль қаласының рухын көтеріп, моральдық қолдау көрсетті. Команда 1973 жыл мен 1982 жыл аралығында тоғыз рет «Грей кубогы» үшін күресті. Онжылдықтың басында үш рет финалға шығып, 1973 жылы Оттаваға, ал 1974 жылы Монреальға есе жіберіп, 1975 жылы франшизаның төртінші титулын жеңіп алды. 1975 жылғы чемпионат Калгариде өтті және бұл Канада далаларында өткен алғашқы «Грей кубогы» болды. Ұлттық әнұран орындалған кезде, температура мұздай болып баяулаған сайын, жас әйел алаңға жүгіріп шықты. «Эскимос» командасы осы кезеңде «Грей кубогы» финалына жетпеген жалғыз жағдай 1976 жылы болды, онда Саскачеван Рафрайдерс клубы Оттава Рафрайдерс клубымен кездесіп, барлық «Рафрайдерс» командаларының қатысқан «Грей кубогы» финалы болды. Екі команда да ойынның соңғы секундтарында шешілген тартысты күреске түсті, онда Оттаваның қақпашысы Том Клементс Тони Габриелге пас берді, нәтижесінде 23:20 есебімен жеңіс тіркелді. 1977 жылғы «Грей кубогы» Монреальдегі Олимпиада стадионында алғаш рет өткізілді, бұл жергілікті «Алуэттс» және «Эскимос» командаларының арасындағы ойынды рекордтық 68 318 көрерменнің алдында өткізді. Екі команда да финалға өтті, онда Эдмонтон 20:13 есебімен жеңіске жетті. Бұл бес рет қатарынан жеңіске жетіп, «Грей кубогы» тарихында бұрын-соңды болмаған жетістік болды. «Эскимос» командасы лигада үстемдік құрып, 1979 жылдан 1981 жылға дейінгі үш маусымда барлығы алты ойында жеңіліске ұшырады. 1981 жылғы «Грей кубогы» Эдмонтон үшін тағы бір оңай жеңіс болады деп күтілді, себебі олар маусымда 14:1:1 көрсеткішін тіркеді және таңғажайып шығыс чемпионы Оттава Рафрайдерс клубына қарсы басым фавориттер саналды. Бірақ бірінші тайм Эдмонтонның үмітін ақтамады, себебі жаңадан келген қақпашы Дж.С. Уоттс бастаған Оттава 20:1 есебімен көшбасшылыққа шықты. Екінші таймда «Эскимос» командасын Уоррен Мун жетектеп, ойын 23:23 есебімен теңескенде, Дейв Катлер ойынның жеңімпаз голын соңғы үш секундта соқты. Эдмонтонның чемпионаттық жолы 1983 жылы Батыс жартылай финалында жеңіліспен аяқталды; «Аргонавтс» сол жылы чемпионатты жеңіп алу үшін «БК Лайонс» клубын жеңіп, команданың 31 жылдық «Грей кубогы» титулын күткен уақытын аяқтады. «Кроссовер» ережесі жойылды және Монреаль клубының тарауына байланысты он жыл бойы қайта қарастырылмады (айта кетейік, «кроссовер» ережесі «Алуэттс» клубының қайта жандануымен бірге қайта енгізілді). Сегіз командаға дейін қысқартылған CFL Виннипегті Шығыс дивизионына көшірді, нәтижесінде 1988 жылғы «Грей кубогы» «Блю Бомберс» және «Лайонс» командалары арасындағы екі Батыс Канада командасының арасындағы алғашқы чемпионат ойыны болды.
CFL АҚШ (1989-1995)
1989 жылғы «Грей Кубогы» Канада футболы тарихындағы ең керемет ойындардың бірі саналады: Саскачеван Рафрайдерс командасы «Грей Кубогы» финалында 43:40 есебімен «Гамильтон Тайгер-Кэтс» командасын жеңіп, екінші чемпиондық атағын жеңіп алды. 1990-жылдары CFL-ге қызығушылықтың төмендеуі лиганы қаржылық қиындыққа ұшыратты. Лиганың жанкүйерлер арасындағы беделін қайта жаңғыртуды үміттене отырып, Брюс МакНолл, хоккейші Уэйн Гретцки және актер Джон Кендиден құралған жаңа меншік тобы 1991 жылы «Торонто Аргонавтс» командасын сатып алды және американдық колледждің үздік ойыншысы Рокет Исмаилды төрт жылдық 26,2 миллион долларлық келісімшартпен Канадаға шақырды, ол сол кезде футбол тарихындағы ең көп жалақы алатын ойыншы болды. «Аргонавтс» 1991 жылғы «Грей Кубогы» финалына жетіп, «Калгари Стампедерс» командасын 36:21 есебімен жеңді. Ойын барысында 261 ярд жалпы нәтиже көрсеткен, соның ішінде «Грей Кубогының» рекордтық 87 ярдтық қайтаруымен сенімділік танытқан Исмаил «Грей Кубогының» ең құнды ойыншысы атанды. Лиганың АҚШ нарығына ену мүмкіндігі 1987 жылы талқыланды, сол кезде таратылған АҚШ Футбол Лигасының басшылары екі лиганы біріктіру туралы CFL-ге ұсыныс жасады. Лига сол кезде үлкен қызығушылық танытпады, бірақ төмендеуі жалғасқандықтан, CFL өз позициясын қайта қарастырды. 1992 жылы CFL АҚШ-қа кеңейетінін жариялады. «Сакраменто Голд Майнерс» лигаға қосылып, «Грей Кубогын» жеңіп алған алғашқы американдық команда болды. Лига 1994 жылы үш қосымша американдық команданы және 1995 жылы екеуін қосты (біреуі таратылды), бірақ бұл бастама көптеген нарықтарда сәтсіз аяқталды және 1996 жылға қарай CFL қайтадан Канадада ғана жұмыс істеді. АҚШ-тағы ең сәтті нарық Балтимор қаласында болды, онда «Сталлионс» командасы орналасқан. Команда алғашқы маусымындағы ойындардың орташа көрсеткіші 35 000-нан астам жанкүйерді құрады, бұл Торонто мен Гамильтон көрсеткіштерінен екі есеге жуық. Олар алаңда да осы жетістікті көрсетіп, «Грей Кубогы» финалына шыққан алғашқы американдық команда болды. «BC Lions» 1994 жылғы финалда 26:23 есебімен жеңіске жетіп, «Грей Кубогын» Канадада қалдырды. Балтимор бір жылдан кейін титул үшін күреске оралды және «Калгари Стампедерс» командасын 37:20 есебімен жеңіп, кубокты жеңіп алған жалғыз американдық команда болды. 1996 жылы Ұлттық Футбол Лигасының «Балтимор Рейвенс» командасы құрылды, бұл «Сталлионс» командасын NFL командасымен тікелей бәсекелесуден аулақ болу үшін жаңа қала іздеуге мәжбүр етті. Команда Монреальге көшіп, қазіргі «Alouettes» франшизасын құрып, CFL-дің АҚШ-қа жасаған сапарына нүкте қойды.
Қайта өрлеу (1996 жылдан қазіргі уақытқа дейін)
Лига 1996 жылғы Грей кубогына қаржылық қиындықтармен келді: американдық кеңею сәтсіз аяқталды, 120 жылдық тарихы бар Оттава Раф Райдерс франшизасы тұрақты маусым аяқталған соң қызметін тоқтатты, ал қалған сегіз команданың жетісі қаржылық шығынға ұшырады, ал екеуі лигадан тікелей көмек алуға мұқтаж болды. Эдмонтон Эскимос ойыншыларының отбасыларын чемпионатқа әкелуге шамасы келмеді. "Торонто Стар" газеті бүкіл елдегі жанкүйерлер мен БАҚ өкілдерінің алаңдауын жеткізе отырып, 1996 жылғы чемпионаттың, Торонтоның Эдмонтоннан жеңіске жеткені, соңғы Грей кубок бола ма деген сұрақ қойды. Жарыстың күші лигаға қиындықтарды жеңуге көмектесті. CFL 1997 жылға дейін сақталды және NFL-ден пайызсыз қарыз, The Sports Network телеарнасымен жасалған жаңа келісім, сондай-ақ оның танымал "Жұма кешкі футбол" бағдарламасының іске қосылуы лиганы құтқаруға септігін тигізді. Сол жылы Эдмонтонда өткен және Торонто жеңіп алған Грей кубогына өткен жылғыдан шамамен 22 000 жанкүйер көп келді. Калгари Стампедерс келесі жылы "Лайонс" командасының жетістігін қайталап, Грей кубогын жеңген екінші 8–10 есебімен команда атанды, 65 255 жанкүйердің алдында Виннипег Блю Бомберсті 27–19 есебімен жеңді, бұл ойын тарихындағы екінші ірі көрермен саны болды. 2005 жылғы Грей кубогы Грей кубогы тарихындағы екінші қосымша уақыт ойыны және лиганың 2000 жылы енгізілген "Шоу-аут" форматын қолданған алғашқы ойын болды. "Эскимос" та, "Алуэттс" та алғашқы мүмкіндіктерін пайдаланып тачдаун соқты, ал Эдмонтон екінші мүмкіндігінде алаңнан гол соғып, Монреальдың есебін 0-ге теңестіріп, 38–35 есебімен жеңіске жетті. 100-ші Грей кубогы ойыны 2012 жылдың 25 қарашасында Торонтодағы Роджерс орталығында Торонто Аргонавттары мен Калгари Стампедерс командалары арасында өтті. Торонто Аргонавттары Грей кубогын 35–22 есебімен жеңіп алды. 2015 жылдың мамыр айында жарияланған Shaw Communications компаниясымен жасалған жаңа демеушілік келісімге сәйкес, бұл шара енді "Shaw ұсынған Грей кубогы" деп аталатын болды. 104-ші Грей кубогы ойыны Торонтодағы BMO Field стадионында өтті, ол 2016 жылғы маусымнан бастап "Аргонавтс" командасының жаңа үйіне айналды. 104-ші ойын ең есте қаларлық ойындардың біріне айналды, Оттава Редблэкс Генри Берристің Эрнест Джексонға қосымша уақытта тачдаун үшін пас беруінің арқасында, Грей кубогы тарихындағы үшінші қосымша уақыт ойынында, Калгари Стампедерсті 39–33 есебімен жеңіп, алғашқы Грей кубогын жеңді. Лигаға қайта қосылуына ынталандыру ретінде 102-ші Грей кубогын өткізуге уәде берілгеннен кейін, Оттава 2017 жылы Конфедерацияның 150 жылдығын тойлау аясында TD Place стадионында 105-ші Грей кубогын қабылдады. 1967 жылғы CFL маусымының соңында өткен 55-ші Грей кубогы Конфедерацияның 100 жылдығын тойлау аясында Оттавада өтті. 2020 жылдың мамыр айында тұрақты маусымның кейінге жылжуына және COVID-19 пандемиясымен байланысты басқа да факторларға байланысты Регина, Саскачеван қаласындағы 108-ші Грей кубогының мерекелік шаралары (жаңа Mosaic стадионында алғаш рет өткізілетін) 2022 жылға дейін тоқтатылып, кейінге жылдырылды және ойынның орны бейтарап алаң ретінде емес, тұрақты маусымның нәтижелеріне сүйене отырып анықталатыны хабарланды. Грей кубогының өзі тамыз айында 2020 жылғы CFL маусымымен бірге тоқтатылды, бұл 1919 жылдан бері Грей кубогы өткізілмеген алғашқы жыл болды.
Жеңіс
Кубок 1909 жылы 48 долларға тапсырылды. Оның бастапқы негізі ағаштан жасалған, үстінде әр чемпионат жылы мен Торонто университетінің Varsity Blues командасынан бастап жеңімпаз команданың атын тізімдейтін күміс қалқандар орналасқан. 1947 жылы Торонто Аргонавт ескек клубының үйі өртенді, нәтижесінде «Грей кубогына» зақым келді. Клуб үйіндегі көптеген кубоктар мен артефакттар еріді немесе жөндеуге келмейтіндей зақымдалды, бірақ «Грей кубогы» құлаған сөреде тірі қалған қабырғаға ілінген шегеге ілігіп аман қалды. CFL 2008 жылы кубоктың көшірмесін жасады. «Грей кубогы» екі рет ұрланды: 1967 жылы үш күнге жоғалып, Гамильтон Тайгер Кэтс командасынан әзіл үшін алынды, ал 1969 жылғы желтоқсанда Лансдаун паркіндегі Оттава Раф Райдерс командасы кеңсесінен ұрланды. Ұрылар кубок үшін сыйақы талап етті, бірақ CFL төлеуден бас тартып, оның орнына дубликат жасауды жоспарлады. Анонимді қоңырау салғаннан кейін екі айдан соң кубок Торонтодағы Royal York қонақүйінің шкафынан табылды. Ұрылар табылған жоқ. «Грей кубогының» қазіргі дизайны 1987 жылы, алғашқы «Грей кубогы» чемпионатына 75 жыл толуына орай енгізілді. Негізі биік, 1909 жылдан бері жеңімпаз команданың ойыншылары мен басшыларының есімдері жазылған күміс тақталармен әшекейленген қара лакталған алюминийден жасалған. 2020 жылы жаңа негізге 1909 жылғы тақтаны алып тастау қажет болды. «Грей кубогының» негізіндегі барлық тақталарды орналастыру үшін олар лазерлік гравюра және оқуға қолайлы жаңа шрифттерді пайдаланып қайта жобаланды, бұл таңбалар мен әріптердің тік өлшемдерін азайтуға және олардың түсініктілігін арттыруға мүмкіндік берді. Кубокты әдетте жаңа чемпиондарға Корольдік Канада атты полициясының екі өкілі сүйемелдеп алып келеді және оны CFL комиссары табыс етеді. Ұлттық хоккей лигасының Конн Смайт кубогы Стэнли кубогынан бұрын табыс еткені сияқты, кубокты табыс ету әдетте Дик Судерман кубогы мен «Грей кубогының» ең құнды ойыншысы сыйлықтарын табыс етумен басталады, бұл әлем сериясының ең құнды ойыншысы, НБА финалдарының ең құнды ойыншысы және Супер Боулдың ең құнды ойыншысы сыйлықтарын чемпионат кубогынан кейін табыс ететін басқа үш лигадан өзгеше. Бүгінде тек НХЛ қолданатын әйгілі Стэнли кубогы сияқты, жеңімпаз команда мүшелері кубокпен мерекелеуге уақыт алады, көбінесе оны туған қалаларына немесе Канада бойынша гастрольдік сапарға алып шығады. Канада футбол даңқы залының директорлар кеңесі «Грей кубогының» сенімді сақтаушысы ретінде әрекет етеді және оны іс-шараларға жалға беруді бақылайды. Кубокқа әрқашан Даңқ залының тағайындалған өкілі сүйемелдейді. Стэнли кубогы сияқты, бірақ НФЛ Супер Боулының Винс Ломбарди кубогынан айырмашылығы, жеңімпаз команда сақтауы үшін жыл сайын жаңа кубок жасалмайды; керісінше, «Грей кубогы» жеңімпаз командаға бір жылға беріледі.
Тілдер
Ойынның ресми тілдері – ағылшын және француз тілдері.
Стадиондар
22 стадион "Грей Кубок" турнирін қабылдаған. Төменде "Грей Кубок" турнирін өткізген стадиондардың тізімі келтірілген. Болашақта өтетін "Грей Кубок" турнирлері курсивпен белгіленген.
The 1940 Grey Cup was a two game series. Varsity Stadium and Lansdowne Park each hosted a game.
Стадион | Орналасқан жері | Өткізген турнирлер саны | Өткізілген жылдар
------- | -------- | -------- | --------
Varsity Stadium | Торонто | 30 | 1911, 1914, 1915, 1920, 1921, 1923, 1924, 1926, 1927, 1930, 1934, 1936, 1937, 1938, 1940, 1941, 1942, 1943, 1945, 1946, 1947, 1948, 1949, 1950, 1951, 1952, 1953, 1954, 1956, 1957
Exhibition Stadium | Торонто | 12 | 1959, 1961, 1962, 1964, 1965, 1968, 1970, 1973, 1976, 1978, 1980, 1982
BC Place | Ванкувер | 9 (10) | 1983, 1986, 1987, 1990, 1994, 1999, 2005, 2011, 2014, *2024*
Hamilton Amateur Athletic Association Grounds | Гамильтон | 7 | 1910, 1912, 1913, 1928, 1929, 1932, 1935
Empire Stadium | Ванкувер | 7 | 1955, 1958, 1960, 1963, 1966, 1971, 1974
TD Place Stadium (бұрынғы Lansdowne Park және Frank Clair Stadium) | Оттава | 7 | 1925, 1939, 1940, 1967, 1988, 2004, 2017
Olympic Stadium | Монреаль | 6 | 1977, 1979, 1981, 1985, 2001, 2008
Commonwealth Stadium | Эдмонтон | 5 | 1984, 1997, 2002, 2010, 2018
McMahon Stadium | Калгари | 5 | 1975, 1993, 2000, 2009, 2019
Rogers Centre (бұрынғы SkyDome) | Торонто | 4 | 1989, 1992, 2007, 2012
Canad Inns Stadium (бұрынғы Winnipeg Stadium) | Виннипег | 3 | 1991, 1998, 2006
Ivor Wynne Stadium (бұрынғы Civic Stadium) | Гамильтон | 3 | 1944, 1972, 1996
Taylor Field | Регина | 3 | 1995, 2003, 2013
Athletic Park | Сарния | 1 | 1933
Autostade | Монреаль | 1 | 1969
BMO Field | Торонто | 1 | 2016
Princess Auto Stadium (бұрынғы Investors Group Field) | Виннипег | 1 (2) | 2015, *2025*
Percival Molson Memorial Stadium | Монреаль | 1 | 1931
Richardson Memorial Stadium | Кингстон | 1 | 1922
Rosedale Field | Торонто | 1 | 1909
Tim Hortons Field | Гамильтон | 2 | 2021, 2023
Mosaic Stadium | Регина | 1 | 2022
The 1940 Grey Cup was a two game series. Varsity Stadium and Lansdowne Park each hosted a game.
1940 жылғы "Грей Кубок" турнирі екі ойыннан тұрды. Varsity Stadium және Lansdowne Park стадиондары әрқайсысы бір ойынды қабылдады.
The 1940 Grey Cup was a two game series. Varsity Stadium and Lansdowne Park each hosted a game.
Хабар тарату
Грей кубогы ойындары алғаш рет 1928 жылы радиода таратылды. Канадалық радио хабар тарату корпорациясы (CBC) 1986 жылға дейін 51 жыл бойы ойынды радио арқылы жариялады, содан кейін жеке телерадиокомпаниялар желісі оны өздеріне алды. 1952 жылы канадалық теледидар жаңа ғана пайда бола бастағанда Торонтодағы CBLT станциясы Грей кубогы ойынының алғашқы теледидарлық көрсету құқығы үшін 7500 доллар төледі. Екі жыл ішінде елдегі 900 000 теледидардың 80 пайызы ойынды тамашалады, бірақ алғашқы ұлттық телехабар 1957 жылы ғана жүзеге асты. Грей кубогы Канаданың ең көп тамашаланатын спорттық іс-шараларының бірі болып табылады. 1962 жылғы «Тұманды ойын» американдық теледидарда көрсетілген алғашқы Грей кубогы болды. Ойынды екі телеарна да көрсетуге келісті. 1987 жылдан 1990 жылға дейін CFL, CBC-мен бірге лига ойындарын және Грей кубогын бөліскен жеке телеарналар коалициясы – Канадалық футбол желісін басқарды. Содан кейін CBC 2007 жылға дейін чемпионатты жеке көрсетті, бірақ CFL барлық ойындарға, соның ішінде Грей кубогына арналған эксклюзивті құқықтарды The Sports Network (TSN) және оның француз тіліндегі әріптес станциясы Réseau des sports (RDS) арнасына сатты. Бұл мәміле кабельдік теледидары жоқ канадалықтар тарапынан сынға ұшырады. Дегенмен, TSN және RDS 2009 жылғы Грей кубогына рекордтық көрермен жинады – 6,1 миллион канадалық ойынды толығымен, ал 14 миллионнан астам адам оның бір бөлігін тамашалады. Соңғы жылдары көрермендер саны төмендеді, және 2014 жылы канадалықтардың шамамен 33 пайызы ойынның кем дегенде бір бөлігін көрді, төртінші ширек сағатта 5,1 миллион көрермен тіркелді.