Кіріспе

Калифорниядағы ғимарат

Уэстерхамның оңтүстігінде, Кент, Англиядағы ауылдық үй

Чартуэлл – Оңтүстік-Шығыс Англиядағы Уэстерхам, Кент маңындағы ауылдық үй. Ол қырық жылдан астам уақыт бойы сэр Уинстон Черчилльдің үйі болды. Ол мүлікті 1922 жылдың қыркүйегінде сатып алып, 1965 жылдың қаңтарында қайтыс болғанға дейін сонда тұрды. 1930 жылдары, Черчилль саяси лауазымнан шеттескен кезде, Чартуэлл оның өмірінің орталығына айналды. Ол асханасында Германияның қайта қарулануына қарсы күреске және британ үкіметінің бағыныш саясатына көмектесе алатын адамдарды жинады; кабинетінде ол сөздер жазып, кітаптар шығарды; бағында қабырғалар тұрғызып, көлдер жасап, сурет салды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Чартуэлл көбінесе пайдаланылмады, Черчилльдер 1945 жылғы сайлауда жеңілгеннен кейін қайтып келді. 1953 жылы, ол қайтадан премьер-министр болғанда, үй Черчилльдің денсаулығына қауіп келгенде паналаған жеріне айналды. 1964 жылдың қазан айында ол соңғы рет үйден шығып, 24 қаңтарда Лондондағы 28 Hyde Park Gate мекенжайында қайтыс болды. Мүліктің тарихы 14 ғасырға дейін жетеді; 1382 жылы бұл жердегі Well Street деген мүлік Уильямқа тиесілі болған. Ол әр түрлі қожайындардан өтіп, 1836 жылы кірпіштен салынған үлкен сарай ретінде аукционға шығарылды. 1848 жылы оны Джон Кэмпбелл Колкхун сатып алды, ал оның немересі оны Черчилльге сатты. Кэмпбелл Колкхундар үйді едәуір кеңейтті, ал Черчилль оны сатып алған кездегі жарнамада ол әсем сарай ретінде сипатталды. 1922-1924 жылдары әйгілі архитектор Филип Тильден оны қайта жаңартып, кеңейтті. Бақша жағынан үйдің Кент аймағына керемет көрінісі ашылады, Черчилль оны «ең әдемі және тартымды» деп атап, үйді сатып алу шешіміне осы көрініс себеп болды. 1946 жылы, қаржылық қиындықтар Черчилльді Чартуэллді сатуға мәжбүрлеген кезде, ол Лорд Камроуз бастаған Черчилльдің достарынан құралған консорциум жинаған қаражат есебінен Ұлттық трастқа өткізілді, бірақ Черчилльдердің өмір бойына пайдалану құқығы сақталды. Черчилль қайтыс болғаннан кейін леди Черчилль үйге қатысты құқықтарынан бас тарды, ал 1966 жылы траст оны жұртшылыққа ашты. Тарихи маңызы бар, бірақ архитектуралық ерекшеліктерімен ерекшеленбеген I санаттағы ғимарат Чартуэлл трастың ең танымал мүліктерінің біріне айналды; 2016 жылы, ашылғанына 50 жыл толуына орай, үйді 232 000 адам барып көрді.

1922 жылға дейінгі ерте тарихы

Жер туралы ең алғашқы жазба 1362 жылы Уильям Ат-Велл оны сатып алған кезде тіркелген. Атаудың шығу тегі – қазіргі үйдің солтүстігінде орналасқан Карт Велл бұлағы, «карт» сөзі ежелгі ағылшын тілінде қатаң, сортаң жерді білдіреді. Бұл жерге кем дегенде 16 ғасырда, Уэлл-стрит иелігі деп аталған кезде құрылыс жүргізілген. Генрих VIII жақын орналасқан Хевер қамалында Анна Болейнге уәде берген кезінде осы үйде болған деген әңгіме бар. Тюдор стиліндегі үйдің элементтері әлі де көрініп тұр; «Чартуэлл» ескертілісінде 16-шы (немесе, мүмкін, 17-ші) ғасырға тән кірпіш қабырғалардың кейбір сыртқы бөліктері сақталған. 17-ші және 18-ші ғасырларда үй шаруашылық ретінде пайдаланылып, иелігі жиі ауысқан. 1836 жылдың 22 қыркүйегінде мүлік Чипсайдта аукционға сатылды, «әдемі отбасыға лайықты тұрғын үй» деп жарнамаланды. 1848 жылы оны бұрынғы парламент депутаты Джон Кэмпбелл Колкхун сатып алды; Кэмпбелл Колкхундар – шотланд жер иелері, заңгерлер және саясаткерлерден тұратын әулет. Олардың иелігінде болған кезде бастапқы шаруа үйі кеңейтіліп, қайта жаңартылды, соның ішінде баспалдақты қақпалар қосылды, бұл олардың ата-бабаларының жеріне деген шотланд барондық құрметтің белгісі болды. Черчилльге сатылған кезде, 2008 жылғы үйге арналған нұсқаулықтың авторы Оливер Гарнеттің айтуынша, ол «викториандық сәулеттің ең нашар үлгісі, қызыл кірпіштен салынған, жақтаулары бар және кішкентай терезелері бар алып үй» еді. Тильден өзінің «өте сенімсіз» естеліктері «True Remembrances»-та «викториандық көлеңкеліліктің бос екенін еске түсіріп, одан Чартвелл жасау» туралы жазды.

1922 жылдан 1939 жылға дейін

Черчилль Чартуэллді алғаш рет 1921 жылдың шілдесінде, үй мен меншік аукционға сатылар алдында көрді. Сол айда ол әйелі Клементинамен бірге қайтып келді, ол бастапқыда мүлікке қызығушылық танытты, бірақ кейінгі сапарларда оның ынтасы басылды. 1922 жылдың қыркүйегінде үй аукционда сатылмағаннан кейін, оған 5500 фунт стерлингке ұсынылды. Ол 5000 фунт төледі, өйткені оның алғашқы 4800 фунттық ұсынысы "үйді қайта жаңартуға көп жұмыс қажет, ал құрғақ шірудің болуы өте маңызды кемшілік" деп қабылданбады. Сатушы - капитан Арчибальд Джон Кэмпбелл Колхун, ол 1922 жылдың маусымында ағасының қайтысынан кейін үйді мұраға алған. Кэмпбелл Колхун 1880 жылдары Харроу мектебінде Черчилльдің құрдасы болған. 1922 жылдың қыркүйегінде сату аяқталғаннан кейін Черчилль оған: "Мен "Чартвеллдің" иесі болғаныма өте қуаныштымын" деп жазды. Черчилльдер демалыс күндерін Оксфордширдегі Дичли Хаусында өткізді, себебі Бэкингемширдегі Чекерстегі Премьер-министрдің ресми елдік резиденциясында жақсарту жұмыстары аяқталған жоқ еді. 1940 жылдың желтоқсанында Чекерсте кешкі асқа қатысқанда Черчилльдің жеке хатшысы Джон Колвилл қожайынының соғыстан кейінгі жоспарларын жазды: "Ол Чартвеллге зейнетке шығып, соғыс туралы кітап жазуды жоспарлаған, оны өз ойында тараулар бойынша жазып қойған". Чартвелл қиын жағдайларда пана болды - 1940 жылы Франция құлағанға дейін Черчилль сол жерде түндеді. Лорд Горттың Дюнкеркке шегінуге рұқсат беру туралы шұғыл өтінішімен Лондонға шақырылған Черчилль халыққа арналған соғыс уақытындағы алғашқы сөзін жариялады: "Қаруланыңыз және ерлік көрсетіңіздер, өйткені біздің ұлтымыздың қорлауын көруден гөрі шайқаста қаза табуымыз жақсы". Ол 1941 жылдың 20 маусымында Тобрукты босатуға арналған "Battleaxe" операциясының сәтсіздігінен кейін қайта оралды және Таяу Шығыс қолбасшысы генерал Уэвеллді жұмыстан босатуға бел буды. Джон Колвилл Черчилльдің пікірлерін күнделігіне жазды: "Кеңес Чартвеллде өтті. Ұзақ ұйқыдан кейін, премьер-министр лаванда түсті халат пен сұр түсті шляпа киіп, мені алтын балықтарын көрсетуге алып барды. Ол Тобруктың тағдыры туралы терең ойланып, шабуылды қайта бастаудың жолдарын қарастырып жатты". Черчилль үйге кез-келген уақытта қысқа сапарлармен барып тұратын. 1944 жылдың 24 маусымында Нормандияға түскеннен кейін оның хатшысы үйдің "жабық және көңілсіз" екенін жазды. VE күнінен кейін Черчилльдер алғаш рет 18 мамыр 1945 жылы Чартвеллге оралды, оларды бау-бақша шебері және бақ тарихшысы Стефан Буцацки "Вестерхамның ең көп көретін жұртшылығы" деп сипаттады. Бірақ әскери жеңіске саяси жеңіліс тез ілесіп келді, өйткені Черчилль 1945 жылдың маусымында өткен жалпы сайлауда жеңіліс тапты. Ол дереу шетелге кетті, ал Клементина Чартвеллге оралып, үйді оның қайтуына дайындаудың ұзақ процесін бастады: "Көлдің маскировкасы кеткенде керемет болады". Сол жылы Черчилль Чартвеллді сату туралы ойлады, өйткені ол меншікті ұстауға кететін шығындарды жеңе алмады. Лорд Камроуз ұйымдастырған достар тобы 55 000 фунт стерлинг жинады, ол Ұлттық треске берілді, бұл оларға үйді Черчилльден 43 800 фунтқа сатып алуға мүмкіндік берді. Артық ақша игілікке жұмсалды. Сату 29 қарашада аяқталды. Черчилльдер жыл сайын 350 фунт стерлингтік жалға алу ақысын төлеуге келісіп, 50 жылдық жалға алу шартына қол қойды, бұл оларға Чартвеллде өмір бойы тұруға мүмкіндік берді, содан кейін мүлік Ұлттық треске қайтарылады. Черчилль 1945 жылдың желтоқсанында Камроузға жазған хатында ризашылығын білдірді: "Менің алғысым жеткіліксіз екенін сезінемін, менің сүйікті Билл, сіз осы ұзақ және дүрбелеңді жылдар бойы сіздің достығыңыздан ешқашан айнымағансыз". 1953 жылы Чартвелл Черчилль үшін тағы да пана болды, ол тағы да премьер-министр лауазымында болған кезде, ол денсаулығына қатысты қиындықтарды бастан өткерді. 23 маусымда Даунинг-стриттегі 10-шы үйдің ішінде Италия премьер-министрі Алсиде Де Гаспериге арналған кешкі ас соңында Черчилль құлап, тұрып та, сөйлей де алмады. 25 күні ол Чартвеллге жеткізілді, онда жағдайы одан әрі нашарлады. Черчилльдің дәрігері Лорд Моран "премьер-министрдің демалыс күндері аман қалуы мүмкін емес деп ойлайтынын" мәлімдеді. Сол күні кешке Колвилл Черчилльдің баспасөз өкілдерімен, Лорд Бивербрук, Лорд Камроуз және Брендан Браккенмен кеңесті, олар Чартвеллдің газонында жүріп, Черчилльдің жағдайы туралы кез келген ақпаратты жарияламай, баспасөзді қаратып тастауға келісті. Колвилл нәтижесі туралы былай деді: "Олар Флит-стритті тығып тастаудың керемет жетістігіне қол жеткізді, олар Черчилль үшін ғана осылай істеген болар еді. Премьер-министрдің инсульт жайлы бір сөз де бір жылдан кейін Ұлыбритания парламентінде ол кездейсоқ айтқанға дейін жарияланбады". Чартвеллде қорғалған және тыныштанған Черчилль тамаша жазылып, зейнетке шығу туралы ойлары тез басылды. Жазылу кезеңінде Черчилль 1951 жылы Даунинг-стритке оралғанда тоқтатуға мәжбүр болған соғыс туралы естеліктерінің соңғы, алтыншы томын аяқтауға мүмкіндік алды. 1955 жылдың 5 сәуірінде Черчилль 1908 жылы Сауда кеңесінің президенті ретінде Кабинет отырыстарына алғаш отырғаннан бері шамамен елу жыл өткен соң соңғы Кабинет отырысын төрағалық етті. Келесі күні ол Даунинг-стриттегі қызметкерлерге шай ішімдігін ұйымдастырды, содан кейін Чартвеллге жүрді. Чартвеллге келгенде журналист премьер-министр болмау сезімі туралы сұрағанда Черчилль: "Үйге оралу әрқашан жақсы" деп жауап берді. Келесі он жыл бойы Черчилль көп уақытын Чартвеллде өткізді, бірақ ол және леди Черчилль де көп саяхаттады. Ол онда жазу, сурет салу, безик ойнау немесе "алтын карпты қоректендіріп, көлге қарап ойға бату" үшін уақыт өткізді. Оның үйінде өткен соңғы жылдары туралы қызы Мары Соумс былай деп еске алды: "Оған қалған екі жазда ол осы уақытқа дейін ұзақ бойы сүйіп келген аңғардың көрінісін тамашалап, 'арбада' жатты". Кэтерин Снеллинг Черчилльтің соңғы хатшыларының бірі болды. Черчилль архивінің құрамына енген көптеген хатшылардың ауызша тарихтарында ол үйге келген келушілердің азаюын еске алды. Оларға Клементинаның туысы Сильвия Хенли, Г.Г. Асквиттың қызы және өмір бойы дос Виолет Бонхам Картер, Гарольд Макмиллан және Бернард Монтгомери кірді. 1964 жылдың 13 қазанында Черчилльдің Чартвеллдегі соңғы қонақтары оның бұрынғы жеке хатшысы сэр Лесли Роуэн және оның әйелі болды. Леди Роуэн кейін: "Мұндай ұлы адамның осылай әлсіз болуын көру өкінішті болды" деп еске алды. Келесі аптада денсаулығы нашарлаған Черчилль үйден соңғы рет шықты. Оның ресми биографы Мартин Гилберт Черчилльтің "сүйікті Чартвеллді ешқашан көре алмағанын" жазды. 1965 жылдың қаңтарында қайтыс болғаннан кейін леди Черчилль үйге құқығын бас тартып, Чартвеллді Ұлттық треске сыйға тартты. 1966 жылы, Черчилль қайтыс болғаннан бір жыл өткен соң ол жұртшылыққа ашылды.

Ұлттық қор: 1966 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін

Үй 1920-1930 жылдардағы түрінде қалпына келтіріліп, сақталды; Траст сатып алған кезде Черчилль оны "халыққа қызығушылық тудыру үшін жиһазбен және әшекеймен толтырылған" күйде қалдыруға міндеттенді. Бөлмелер естеліктермен, сыйлықтармен, түпнұсқа жиһазбен, кітаптармен, сондай-ақ Черчилль алған құрметтер мен медальдармен безендірілген. Үйді ашу үшін келушілерге арналған қосымша ғимараттар салу қажет болды, ал Филипп Джебб жобалаған ресторан үйдің солтүстігіне, дүкен мен билет кассасымен бірге салынды. Бақтарға қол жеткізуді және күтімді жеңілдету үшін өзгерістер енгізілді. 1987 жылғы Ұлы дауыл елеулі зардаптар келтірді, бақта жиырма үш ағаш құлап түсті. Үйді қоршаған орманды аймақта бұдан да көп қираулар болды, онда ағаштардың жетпіс пайызынан астамы жойылды. Чартуэлл Ұлттық Трастқа қарасты ең танымал мүліктердің біріне айналды; 2016 жылы, ашылуының елу жылдығында, 232 000 адам үйге келді. Сол жылы Траст Черчилльдің Чартуэлл апелляциясын бастады, Черчилль отбасынан уақытша алынған жүздеген жеке заттарды сатып алу үшін 7,1 миллион фунт стерлинг жинау мақсатында. Трастқа қолжетімді заттардың ішінде Черчилльдің 1953 жылы алған Әдебиет саласы бойынша Нобель сыйлығы бар. Сыйлықтың негіздемесінде былай делінген: "тарихи және өмірбаяндық сипаттамаларды меңгергені үшін, сондай-ақ адамгершілік құндылықтарды қорғаудағы сөз өнері үшін". Медаль Чартуэллдің бірінші қабатындағы мұражай бөлмесінде, үйдің қарама-қарсы жағындағы кабинетте қойылған, Джон Ф. Кеннеди оған АҚШ-тың құрметті азаматы атағын берген кезде айтқан сөздерінде Черчилль "ағылшын тілін жұмылдырып, шайқасқа жіберді".

Сәулет және сипаттама

Малдың ең биік нүктесі теңіз деңгейінен шамамен 650 фут жоғары орналасқан, ал үй Кенттің Уилд аймағына көрініс ашады. Үйден ашылатын көрініс Черчилль үшін өте маңызды болды; жылдар өткен соң ол: "Мен Чартуэллді сол көрініс үшін сатып алдым" деді.

Сыртқы

Черчилль үйді жаңғырту және кеңейту үшін 1922 жылдан 1924 жылға дейін жұмыс істеген сәулетші Филип Тильденді шақырған. Тилден "қоғамдық" сәулетші болды, ол бұрын Черчилльдің досы Филипп Сассонның Кенттегі Порт Лимпне үйінде жұмыс істеген, сондай-ақ Ллойд Джорджтың Чурттағы Брон-и-Де үйін жобалаған. Архитектуралық стильі халықтық. Үй қызыл кірпіштен салынған, екі қабатты, жертөлесі және кең шатыры бар.

Кіреберіс және ішкі зал, кітапхана және қонақ бөлмесі

Тильден жобалаған, бұрынғы ағаш қаптамалы залдың орнына салынған залдар кітапханаға, қонақ бөлмесіне және леди Черчилльдің отыратын бөлмесіне жалғасады. Кітапханада Черчилль туралы маңызды туындылардың бірі, оның ішінде 1942 жылғы Франк О. Салисбери салған суреті бар. А. Л. Роуз 1955 жылы жасаған сапары туралы естелік жазбасында осы суретті сипаттаған. Черчилль Роузді өзінің «Англия тілдес халықтар тарихы» еңбегінің Тюдор бөлімдеріне пікір білдіруге шақырған, ал Роуз бұл сапарды кейіннен өзінің естеліктерінде баяндаған. Сондай-ақ, Нормандияға түскен жерді және Мулбери портын бейнелейтін, 1944 жылдың 23 қыркүйегіндегі D күнінен +109 күн өткен Порт-Арроманштің қабырғаға орнатылған моделі де бар. Қонақ бөлмесі көбінесе қонақтарды қабылдау және безик ойнау үшін пайдаланылған. Онда үйдің ең маңызды картиналарының бірі – Клод Моне салған Чарлинг Кросс көпірінің көрінісі сақталған. Моне Савой қонақ үйінің балконынан бастаған бұл аяқталмаған туынды, кейін Черчилль мүлкінің иелері мен Ұлттық жер қоры арасындағы келіссөздерде маңызды рөл атқарды, нәтижесінде Chartwell-дің көптеген заттары мүліктің салықтарын төлеу орнына Ұлттық сенім қорына тапсырылды.

Асхана

Тильденнің "промонториясын" кеңейтуінің төменгі бөлімі – асханада Хильс Черчилльдің қатаң талаптары бойынша жобаланған үстел мен асхана орындықтарының түпкілікті жиынтығы сақталған (қойындыны қараңыз). Бөлмеде Уильям Николсонның «Чартуэллдегі таңғы ас» атты жоспарланған суретіне жасалған алғашқы эскиз ілінген. Чартуэллге жиі келіп, Черчилльге сурет салу сабақтарын берген Николсон 1933 жылы Черчилльдің күміс тойына сыйлық ретінде дайындалған сурет үшін эскиз жасады, бірақ соңғы нұсқасын ұнатпағандықтан, Николсон оны жойды. Суретте Черчилльдер бірге таңғы ас істеп отырған көрініс бейнеленген, бірақ шындығында олар мұндайды сирек жасаған, сондай-ақ Черчилльдің мармелад түсті мысығы Танго да бар. Черчилль өзінің иелігінде бастаған және жалғастырған Чартуэллде мармелад түсті мысық ұстау дәстүрін Ұлттық траст Черчилльдің тілегіне сәйкес сақтап келеді. 1942 жылдың мамыр айында Рэндольфқа жазған хатында Черчилль өткен аптада Чартуэллге жасаған қысқа сапары туралы былай деп жазды: «Қаз да, қара құтан да түлкінің жеміріне ішті. Алайда, сары мысық маған оның достығын еске салды, мен сегіз айдан бері онда болмағанмын». Черчилль өзінің «Чартуэллдегі шай» атты суретінің бірінде асхананы бейнелеген: 1927 жылдың 29 тамызы. Көріністе Черчилль отбасымен және қонақтарымен бірге асхана орындықтарының бірінде отырған: Тереза Сикерт және оның күйеуі, Черчилльдің досы және көркемдік ұстазы Уолтер Ричард Сикерт; Эдвард Марш, Черчилльдің хатшысы; оның достары Диана Митфорд және Фредерик Линдеман; сондай-ақ Клементина, Рэндольф және Диана Черчилль. Асхананың үстінде қонақ бөлмесі, ал одан жоғары – Лейди Черчилльдің жатын бөлмесі орналасқан, оны Черчилль «ұлы керемет әуе шатыры» деп сипаттаған.

Зерттеу

Бірінші қабаттағы Черчилльдің кабинеті оның "40 жылдан астам уақыт бойы жұмыс істейтін шеберханасы" және "Чартвеллдің жүрегі" болды. 1920 жылдары, Қаржы министрі ретінде, ол бөлмеде бюджеттерін жоспарлады; 1930 жылдары, уақытты жеке өткізіп, Гитлердің өркендеуіне қарсы ескертетін сөздерін жазды және шоттарды төлеуге көмектесетін кітаптары мен мақалаларын диктант етті; 1945 жылы жеңіліске ұшырағаннан кейін, ол тарихын жазу үшін мұнда шегінді; және соңғы зейнеткерлік кезеңінде, өмірінің көп бөлігін осында өткізді. 1930 жылдары кабинет оның ең табысты кітаптарының көпшілігін жазу үшін негіз болды. Оның атасы Марлбороның өмірбаяны және "Дүниежүзілік дағдарыс" кітабы осы жерде жазылды, ал "Англия тілді халықтар тарихы" кітабы екінші дүниежүзілік соғыс салдарынан тоқтатылса да, осында басталды және аяқталды. Ол соғысқа дейінгі көптеген сөздерін де осы кабинетте жазды, бірақ үйдің өзі соғыс кезінде аз қолданылды. Тилден ерте заманғы шатыр арқалықтарын ашып берді, Виктория дәуірінің кейінгі төбесін алып тастап, Тюдор стиліндегі есік қондырды. Арқалықтардан үш ту ілінген: Черчилльдің Гартер орденінің рыцары және Бес портың Лорд-қамқоршысының тулары, сондай-ақ 1944 жылдың 5 маусымында Римде көтерілген Ұлыбритания туы – азат етілген астана үстінде көтерілген алғашқы британ туы. Соңғысы – Тунис лорды Александрдың сыйы. Кабинетте Черчилльдің ата-анасы Лорд Рэндольф Черчилль мен Леди Рэндольф Черчилльдің портреттері де ілулі тұр, соңғысын Джон Сингер Сарджент салған. Еден Хорасан кілемдерімен жабылған, бұл 1943 жылы Тегеран конференциясында Иран шахы Черчилльге 69 жасқа толған күні сыйлаған кілем. Кабинеттен тысқарыда Черчилльдің жатын бөлмесі мен жеке ваннасы бар, онда кіріктірілген ванна орналасқан. 1966 жылы үйдің көпшілыққа ашылған кезде, Черчилль отбасының өтініші бойынша бұл бөлмелерге кіруге рұқсат берілмеді, бірақ 2014 жылы қайтыс болғанға дейін Черчилльдің қызы Мэри оларды ашуға рұқсат берді, ал Қоры 2020 жылға дейін оларды қолжетімді етуді жоспарлап отыр.

Бау-бақшалар мен үйлер

Үйді қоршаған бақтар, қосымша парктің кең аумағын қамтиды. 1955 жылы Черчилль Ньючапель ат шаруашылығын сатып алды, ал 1961 жылға қарай оның жарыстардан алған жалпы сыйлық ақшасы 70 000 фунт стерлингтен асты. 1950 жылдары ол өзінің жарыс жолын еске алып, былай деді: «Мүмкін, Провиденс оған Colonist-ті қарттығында сергек болуы үшін және көңілі қалуларына өтерім ретінде сыйлаған шығар».