Кіріспе
Американдық арнайы эффекттер шебері және аниматор Уиллис Гарольд О'Брайен (2 наурыз 1886 – 8 қараша 1962), Оби О'Брайен деп белгілі, американдық кинофильмдеріндегі арнайы эффекттер мен тоқтату анимациясының пионері болды. ASIFA Hollywood мәліметінше, ол "кино тарихындағы ең танымал кадрлардың жасалуына жауапты", ал ең бастысы "Жоғалған әлем" (1925), "Кинг Конг" (1933), "Помпейдің соңғы күндері" (1935) және "Құдіретті Джо Янг" (1949) фильмдеріндегі жұмысымен есте қалады. Ол 1950 жылы "Ең үздік арнайы эффекттер" номинациясы бойынша "Оскар" сыйлығын жеңіп алды.
Willis Harold O'Brien (March 2, 1886 – November 8, 1962), known as Obie O'Brien, was an American motion picture special effects and stop motion animation pioneer, who according to ASIFA Hollywood "was responsible for some of the best known images in cinema history," and is best remembered for his work on The Lost World (1925), King Kong (1933), The Last Days of Pompeii (1935) and Mighty Joe Young (1949), for which he won the 1950 Academy Award for Best Visual Effects.
Өмірбаян
О'Брайен Калифорния штатының Окленд қаласында дүниеге келген. Алғаш рет он бір жасында үйден шығып, мал фермаларында жұмыс істеді, ал он үш жасында түрлі жұмыстар атқарды, оның ішінде шаруашылық жұмыскері, фабрика жұмысшысы, тері аулаушы, ковбой және бармен болып жұмыс істеді. Осы кезеңде ол родеода да қатысып, Кратер көлі аймағында палеонтологтарға жетекшілік еткенде динозаврларға қызығушылық танытты. Бос уақытын мүсін жасаумен және сурет салумен өткізді, оның табиғи қабілеті оны алдымен сәулетшінің кеңсесінде суретші, содан кейін Сан-Францискодағы Daily News газетінің спорттық карикатурашысы ретінде жұмысқа орналастырды. Осы уақыт аралығында ол кәсіби боксшы болды, алғашқы тоғыз жекпе-жегін жеңіп, бірақ оныншысы сәтсіз аяқталып, зейнеткерлікке шықты. Кейін теміржолда жұмыс істеді, алдымен локомотивті тежеуші, кейіннен геодезист, кәсіби мәрмәр мүсінші болды және 1915 жылы Сан-Францискодағы әлемдік көрменің бас архитекторының көмекшісі болды, онда оның кейбір жұмыстары көрсетілді. Осы кезеңде ол динозавр мен үңгір адамын қоса алғанда, модельдер жасады, оларды жергілікті кинооператордың көмегімен анимациялады. Сан-Францисколық көрмеге қатысушы Герман Воббер 90 секундтық осы сынақ кадрларын көрді және О'Брайенге өзінің алғашқы фильмін, "Динозавр және жоғалған буын: Тарихи трагедия" (1915) фильмін 5000 долларлық бюджетпен түсіруді тапсырды. Томас Эдисон фильмге таң қалды және О'Брайенді Эдисон компаниясына тарихи тақырыптағы қысқа фильмдерді анимациялауға шақырды, олардың ішінде R. F. D. 10,000 B. C. және Prehistoric Poultry (екеуі де 1917 жылы) жасөспірімдер аудиториясы үшін Conquest Pictures фильмдерінің бөлігі ретінде шығарылды. Осы кезеңде ол басқа да Эдисон компаниясының туындыларында жұмыс істеді, соның ішінде Сэм Ллойдтың "Тарсылдап тұрған билборд" және "Ниппидің түсі" (екеуі де 1917 жылы) фильмдері, олар тірі актерлерді тоқтатылған модельдермен біріктірген алғашқы тоқтатылған фильмдер болды. Бұл фильмдер Герберт М. Доулиге сценарий жазуға, режиссерлікке, актерлік құрамға және тағы бір динозаврлар туралы фильмге эффекттерді жасауға мүмкіндік берді, ол "Ұйықтаған таудың арбағы" (1918) болды, оның бюджеті 3000 доллар болды. Бұл ынтымақтастық сәтті болмады және Доули 45 минуттық фильмді 11 минутқа қысқартты және О'Брайеннің тәжірибелік әсерлері үшін өзіне лайықты деп санады, ол нақты тоқтатылған қозғалыс анимацияланған тарихи дәуірге дейінгі модельдерді тірі түсіріліммен біріктірді. Фильм 100 000 доллардан астам табыс әкелді және Доули кесу эффекттері туралы фильмді жалғастыруда Along the Moonbeam Trail (1920) және Evolution (1923) деректі фильмінде қолданды, бірақ О'Брайен осы табыстан аз қаржылай сыйлық алды. Алайда фильм Гарри О. Хойттың "Жоғалған әлем" фильмінде өзінің орнын нығайтуға көмектесті. О'Брайен өзінің алғашқы қысқа фильмдері үшін өзінің кейіпкерлерін саз балшықтан жасады, бірақ өзінің көпшілік мансабында Ричард пен Марсель Дельгадоны күрделі, буыны бар металл арматуралар үстінде жасалған резеңке терімен (О'Брайеннің жобаларына негізделген) әлдеқайда егжей-тегжейлі тоқтатылған қозғалыс модельдерін жасау үшін жұмысқа алды. Модельдер скелет моделі ішінде тыныс алудың иллюзиясын беру үшін үрленіп, өрленіп алатын көк қуысын қамтиды. Сэр Артур Конан Дойл, сол атымен аталған романының негізінде фильмнің прологында пайда болды, ол О'Брайеннің анимациясының фильмнен алынған катушкасын достарына көрсетті, бұл тірі динозаврлардың нақты кадрлары деп, оларды өзінің оқиғасы шындыққа негізделгеніне сендіруге тырысты. О'Брайен 1925 жылы Хейзел Рут Коллеттке үйленді; олардың Уильям және Уиллис кіші ұлдары болды, бірақ некелері бақытсыз болды. О'Брайенге оны мәжбүрлеп, ішімдікке, құмар ойындарға және некеден тыс қатынастарға қарсы шыққан деп хабарланды. 1930 жылы ерлі-зайыптылар ажырасып, екі ұл теңгерімсіз мінез-құлық таныта бастаған анасымен бірге қалды. 1931 жылы Хейзелдің қатерлі ісігі мен туберкулез ауруына шалдыққан, ал Уильям да туберкулезге шалдықты, нәтижесінде бір көзі соқыр болып, екіншісі соқыр болды. Осы уақыт ішінде О'Брайен Хойтпен бірге бірнеше рет тоқтатылған жобаларда жұмыс істеді, соның ішінде Атлантис First National студиясы үшін, Франкенштейн және RKO Pictures үшін Creation, 1931 жылы тоқтатылды, тек 20 минут эффектті кадрлар көрсетілді. Студияның продюсерлік жетекшісі Мериан Купер О'Брайеннің жобасын тоқтатуды ұсынды, өйткені ол оқиғаның жайсыз екенін ойлады, бірақ эффект жұмысына таң қалды және оны өзінің сүйікті жобасын, алып горилланың комодо басандарымен күресі туралы жобаны дамытуға қалай пайдалануға болатынын көрді. О'Брайен және оның тоқтатылған жобасы үшін жасаған динозавр модельдері оның ең жақсы есте қалған фильміне, культты "Кинг Конг" (1933) фильміне жұмыс істеуге тартылды. Мобильдік кино өнері академиясы (AMPAS) О'Брайенге "Кинг Конг" фильміндегі техникалық әсерлері үшін Оскар сыйлығын беруді ұсынды, бірақ Уиллис оның барлық команда мүшелеріне де Оскар статуэткасын беруді талап етті, бірақ AMPAS одан бас тартты, сондықтан О'Брайен өзі үшін Оскар сыйлығын қабылдаудан бас тартты. Оскар сыйлығын қабылдаудан бас тарту О'Брайеннің Голливуд элитасындағы беделін құртты, оны индустрияда жартылай шеткерлеуге айналдырды, сондықтан оның өзінің фильм ұсыныстары жиі қабылданбады. О'Брайеннің команда мүшелерінің бірі Линуд Г. Данн болды, ол "Кинг Конг" және "Кинг Конгтың ұлы" (1933) фильмдері үшін барлық оптикалық композицияларды жасады, сондай-ақ AMPAS-тың болашақ қазынашысы және президенті болды және осы оқиғаны жылдар бойы, О'Брайеннің өлімінен кейін әртүрлі визуалды эффекттермен айналысатын әріптестерімен жеке әңгімелерде айтты. "Кинг Конг" фильмінің сәттілігі студияны асығыс түсірілген жалғасының дайындалуына итермеледі, О'Брайен оны "әлдебір арзандық" деп сипаттады. Шектелген бюджет пен қысқа өндіріс кестесіне байланысты О'Брайен анимациялық жұмысты өзінің анимациялық ассистенті, Базз Гибсонға тапсырды және студиядан оны жобаға қатысқандардың тізімінен шығаруын сұрады. Бір күні түсірілім алаңына келген О'Брайен, бұрынғы әйелінен ажырасқаннан кейін де екі ұлымен жақын қарым-қатынаста болды, Уиллис кіші және толығымен соқыр болған Уильямды Конг және динозавр модельдерін басқаруға шақырды. Осы сапардан кейін бірнеше аптадан кейін О'Брайеннің бұрынғы әйелі, Хейзел Рут Коллетт, Уильям мен Уиллис кішіні атып өлтірді, содан кейін өзіне қаруын бағыттады. Өмірге қайта оралу әрекеті сәтсіз аяқталды және туберкулезбен ауырған өкпені дренаждау арқылы оның өмірі бір жылға ұзартылды. Осы кезеңде түсірілген О'Брайеннің суретінде оның жүзіндегі қайғыны көруге болады. Хейзел Рут Коллетт 1934 жылы Лос-Анджелес қалалық ауруханасының түрме бөлімінде қайтыс болды. Осы жылдың 17 қарашасында О'Брайен өзінің екінші әйелі, Дарлин Пренеттке үйленді, олармен өмірінің соңына дейін бірге болды. О'Брайен RKO студиясында Мериан Купермен бірқатар жобалар бойынша жұмыс істеді, соның ішінде "Помпейдің соңғы күндері" (1935) және "Биші пират" (1936) фильмдері, ол О'Брайеннің алғашқы Technicolor туындысы болды. Екеуі де тарихи викингтердің динозаврлармен күрескен преисториялық құстарда ұшқан "Соғыс бүркіттері" жобасын дамытты, бірақ Купер 2-ші дүниежүзілік соғыс басталғанда АҚШ Әуе күштері полковнигі болып қайта қызметке келгенде жоба тоқтатылды. О'Брайен кейбір арнайы эффекттер жұмыстарын жасады, "Кинг Конгтың ұлы" фильмінен алынған бірнеше кадрларды қолданып, Орсон Уэллстің "Гражданин Кейн" (1941) және Джордж Палдың Оскарға ие болған "Гүлдер өседі" (1942) анимациялық қысқа фильмінде пайдаланды, сондай-ақ студияға сата алмаған өзінің жобасын, "Гвангі" фильмін, "жоғалған" алқапта преисториялық жануарды кездестірген ковбойлар туралы жобасын дамытты. "Мәдени Джо Янг" (1949) фильмінде О'Брайен "Техникалық жасаушы" ретінде көрсетілген, ол 1950 жылы үздік визуалды эффекттер үшін Оскар сыйлығын жеңіп алды. Сыйлықтың құрметі RKO Productions студиясына берілді, бірақ О'Брайен де статуэткамен марапатталды, оны ол бұл жолы мақтанмен қабылдады. О'Брайенге оның шәкірті (және ізбасары) Рей Гаррихаузен және Пит Петерсон бұл фильмде көмектесті, сонымен қатар кейбір есептер бойынша анимацияның көп бөлігін оларға жүктеді. О'Брайен және оның әйелі "Эмилио және Гулосо" (сонымен қатар "Тұманды алқап" деп те аталады) жобасын дамытты, мексикалық бала мен оның бұқасының қаласын "Лагарто Гранде" деп аталатын динозаврдан құтқару туралы, оны продюсер Джесси Л. Ласки аға ұсынды, О'Брайен және...
Жобадан бас тарту
Creation (1931) – RKO компаниясының қымбатқа түсуі және қарқынының баяу болуына байланысты тоқтап қалған жоба. Түсірілген 20 минуттық эпизодтар толық метражды фильмге лайық болмай шықты. (Түсірілген материалдар кейіннен 16 мм форматта 11 минуттық қысқа фильм ретінде жарияланды)
Реализацияланбаған жобалар
Атлантида (1927): 1925 жылғы «Жоғалған әлем» фильмінің сәттілігінен кейін О’Брайен мен Гарри Хойт жасады. Франкенштейн (1928): 1928 жылы қарастырылып, 1934 жылы Уиллис О’Брайеннің өзі жариялаған, бұл Мэри Шеллидің сол аттас романының бейімделуі болар еді. Франкенштейн идеясы кейін «Кинг Конг vs. Франкенштейн» фильмі үшін қайта пайдаланылды, бірақ одан көп ілгерілемеді. Жаратылыс (1930): Динозаврлар мен басқа да ежелгі тіршілік иелері бар белгісіз аралда кеме мен су асты кемесі апатқа ұшырады. Бұл жобаның көптеген идеялары «Кинг Конг» (1933) үшін қолданылды. «Кинг Конгтың жаңа шытырман оқиғалары» (1933): Оқиға алғашқы «Кинг Конг» (1933) фильмінің оқиғалары кезінде өтеді, Конгты «Venture» кемесімен Нью-Йоркке тасымалдағанда. Бірақ «Конгтың ұлы» (1933) фильмінің сәтсіздігіне байланысты жоба тоқтатылды. «Құдайлардың тағамы» (1934): 1904 жылғы Х.Г. Уэллстің романы негізінде Уиллис О’Брайен кітапты фильмге бейімдеуді жоспарлады, бірақ қызығушылық тудырмады. Кейін Рей Гаррихаузен 1961 жылы оны фильмге түсіруге тырысты, бірақ жоба қайтадан тоқтатылды. «Соғыс бүркіттері» (1939): Екінші дүниежүзілік соғыстың жас ұшқышы Арктикадағы жасырын аңғарға апатқа ұшырады, онда динозаврлар және алып бұркіттерде (Erns) мініп жүретін викингтердің ұрпақтары тұрады. Ол тайпаның бір бөлігіне айналып, ашулы аллозаврды жеңуге көмектеседі. Нью-Йорк нацистердің шабуылы астында екенін естігенде, ол оларды оған қарсы күресте көмектесуге көндіреді. Қала үстінде алып бұркіттер, ұшақтар мен дирижабльдер арасында шайқас болады. Кейіннен Карл Мачек пен Дэвид Коновер 2008 және 2011 жылдары екі роман жазды. «Тұман алқабы» (1950): Бастапқыда «Эмилио мен Гулосо», содан кейін «Эль Торо Эстрелла» (Жұлдызды бұқа) деп аталған бұл фильмде бала мен оның үй жануары – бұқа өз қаласын Лагарто Гранде (Ұлы кесіртке) деп аталатын аллозаврдан құтқарады. Кейінгі нұсқаларда ерлер мен динозаврлар арасындағы күрес көрсетілген. Кейіннен бұл оқиға «Гванги алқабы» (1969) фильміне негіз болды. «Осо Си Папудың соңғысы» (1950): Жер сілкінісі Хопи үндістерінің аңызы бойынша Үшінші әлемге, Кускурзаға жарылыс ашады. Тарихқа дейінгі жәндіктер мекендейтін әлем. Осо Си Папу, гиль монстр сияқты терісі бар 20 футтық алып аю, кішкентай қалаға қауіп төндіргенде, кино түсірушілер тобы, археологтар және жергілікті полиция осы құртты тоқтатудың жолын табуы керек. Арнайы эффекттерді жасаушы және «Уиллис О’Брайен: Арнайы эффекттер генийі» кітабының авторы Стив Арчер 1990 жылдары бұл фильмді жасауға тырысты, бірақ сәттілік болмады. «8-ші ғажайып» (1952): Алғашқы «Кинг Конг» фильмінің қайта түсірілімі. 1952 жылы алғашқы «Кинг Конг» Америкада сәтті қайта көрсетілгеннен кейін, Мериан К. Купер Конгты қандай да бір түріде Cinerama процесіне әкелу мүмкіндігін ойлай бастады. Ол жобаны дамытуға көмектесу үшін Уиллис О’Брайенді және Cinerama қызметкері Каннингхэмді кең экран форматында тоқтатылған қозғалысты түсіре алатын жаңа камера жүйесін құруға шақырды. Алайда жоба тоқтатылды. «Умба» (1950-ші жылдар): О’Брайеннің Лавлок үңгірі туралы жазған еңбегі. Ловлок үңгірінің артында екінші үңгір жүйесі табылған. Зерттеген кезде үлкен жануарлар мен екі алып – Умба мен Тавоц бар жасырын аңғар табылды. «Лабиринтодондардың соңғысы» (1954): Тарихқа дейінгі заманғы теңіз монстрлары кемелерге шабуыл жасайды. «Кинг Конг vs. Франкенштейн» (1958–61): Карл Денхам мен Виктор Франкенштейннің ұрпақтары Конг пен Франкенштейнмен кездеседі. Екеуі Сан-Францискода шайқасып, Голден Гейт көпірінен құлайды. Ақырында Toho Co. LTD компаниясы «Кинг Конг vs. Годзилла» (1962) фильмін шығарды, ол Джон Бектан фильмге құқықтарды сатып алған, ал Уиллис О’Брайен фильмнің кинотеатрларда көрсетілуіне дейін бұл туралы білмеді. «Филдер ұрлаушылар» (1960): Бірмадағы филдерді ұрлау туралы, онда батырларға алып қатыгез кесірткелер қауіп төндіреді. [4] «Көпіршіктер» (1960–1962): Баха, Калифорнияда алып шашақты медуза сияқты жандар пайда болып, өз жолындағы барлық нәрсені жей бастайды. «Бабан: Йети туралы әңгіме» (1962): Гималайда экспедиция йетиді тауып, оны өркениетке қайтаруды шешеді. «Церестің жүзімдері» – Цере астероидіндегі қашықтан жүргізілген кен өндіру операциясы бүкіл адамзатты жоятын өлімге әкелетін үлгіні жерге жібереді. Кейінгі экипаж миссиясы Жерге жасалған өлімге әкелген шабуылдың ақиқатын және оның жоспарланған жойылу оқиғасы болғанын анықтайды.
The Bubbles (1960–1962): Giant tentacled jellyfish like creatures appear in Baja, California and start eating up anything in their path. Baboon: A Tale about a Yeti (1962): Set in the Himalayas, an expedition finds a yeti and decides to bring it back to civilization. The Vines of Ceres – A remote mining operation on the asteroid Ceres sends a deadly sample back to earth that may destroy all of mankind. A follow up crewed mission discovers the truth behind the deadly attack on the Earth and why it was a planned extinction event all along.