Кіріспе

1957 жылы Курт Нейманның түсірген "Кронос" (сонымен қатар "Кронос, Ғаламды жойғыш" немесе "Кронос, Планеталарды жойғыш" деп те аталады) – 20th Century Fox компаниясының бөлімшесі Regal Films-тің 1957 жылғы американдық қара-ақ ғылыми фантастикалық фильмі. Оны Ирвинг Блок, Луи ДеВит, Курт Нейман және Джек Рабин өндірді, режиссерлігін Курт Нейман жасады, ал басты рөлдерді Джефф Морроу және Барбара Лоуренс сомдады. "Кронос" фильмі "Ше Дьявол" фильмімен бірге көрсетілді. Фильм шыққаннан бері, оның жоғары сапалы сюжеті және табиғи және жасанды ресурстарды артық пайдаланудың салдары туралы болашақты көре білуі үшін көп мақтауға ие болды; осының нәтижесінде ол шағын культты мәртебеге қол жеткізді.

Сюжет

Айналадағы ғарыштан ұшып келген алып, жыпылықтайтын нысан, терең кеңістіктен шыққан, жарқыраған электр энергиясының допты шығарады, ол Жерге қарай жылдамдап келеді. Түнде Американың оңтүстік-батысындағы шөл даласындағы уақытсыз жолмен келе жатқан жүргізушіні кездестіреді. Ол жүргізушінің санасын басып алып, оны АҚШ-тың зерттеу орталығы – LabCentral-ға бағыттайды, онда екі ғалым ұшқыш нысанды қадағалап, оны астероид деп ойлайды. Басып алынған жүргізуші LabCentral күзетшісін естен шығарып, басты ғимаратқа кіреді, онда жандарма жүргізушіден шығып, LabCentral басшысы доктор Хаббелл Элиоттың санасына кіреді. Осы уақытта төмендегі зертханада астрофизик доктор Лесли Гаскелл және оның компьютерлік ғылым әріптесі доктор Арнольд Калвер ұшқыш нысанды бақылап отырады. Олар оның Жерге ғана емес, сонымен қатар зиялы басшылықпен қозғалып жатқанын түсінеді. Олар үш ядролық зымыранды ұшыруға бұйрық береді, бірақ нысанды жоя алмайды, ол Мексика жағалауындағы Тынық мұхитына құлайды. Екі ғалым, LabCentral фотографы Вера Хантер және Гаскеллдің сүйіктісі бірге Мексикаға асығады. Арнайы келгеннен кейін, олар мұхит көкжиегінде жарқырап, бу шығарып тұрған алып күмбезді көреді. Ертесі күні, қонақүйдің сыртындағы жағажайда олар өте биік машинаның пайда болғанын көреді; оның төрт аяғында екі жылжымалы антеннасы бар. Олар кішкентай тікұшақпен машинаның үстіне қонды, оның күрделі ішкі құрылысын көреді, бірақ машина қозғалғанда, оны тастап, ЛабЦентралға қайта ұшып кетуге мәжбүр болады. Элиот, әлемдегі электр станциялары мен атом бомбаларының тізімін пайдаланып, машинаны телепатиялық түрде басқарады. Жаңалықтарда "Кронос" деп аталған ол, Мексикадағы электр станцияларына жүйелі түрде шабуыл жасап, олардың барлық энергиясын сіңіреді. Кронос бір қуат көзінен екіншісіне ауысқан сайын, оның өлшемі артады, одан да көп қуатты тұтынады. Мексика әуе күштерінің төрт истребителі шабуылдайды, бірақ үнемі өсіп келе жатқан шетелдік машина оларды оңай жояды және шабуылын жалғастырады. Осы уақытта, Кронос энергияны сіңіріп жатқанда, Элиот оны бақылап отырған энергия күшінің ықпалынан уақытша босатылады. Элиот өз әріптестеріне Кронос – табиғи ресурстарын сарптай біткен шетелдік нәсіл жіберген энергия жинақтағыш екенін айтады; олар өздерінің алып машинасымен Жердің барлық қолжетімді қуатын сіңіріп, содан кейін оны өліп бара жатқан әлеміне қайтаруды жоспарлаған. Элиоттың ұсынысы бойынша АҚШ Әскери-әуе күштері Кроносқа атом бомбасын тастау үшін B-47 бомбалаушысын жібереді. Гаскелл әуе күштерінің басшысына атомдық жарылыс тек шетелдік машинаны қуатпен қамтамасыз ететінін ескертеді. Басшы миссияны тоқтатуға тырысады, бірақ доктор Элиоттың санасы арқылы жоспарды білген Кронос, ұшақты магниттік күшпен өзіне тартып, соқтығысады, бомбаның ядролық жарылысын сіңіреді. Енді алып өлшемге жеткен шетелдік машинаны тоқтату мүмкін емес, ол барлық түрдегі энергияны қалауынша жинап алады. Басқа да бақыланбайтын сәтте доктор Элиот өзін герметикалық жабық бөлмеге қамап, есіктің жалғыз электрондық панелін қиратады; ол және оны басып алған энергия күші жойылады. Кронос Лос-Анджелеске жақындағанда, Гаскелл машинаның полярлығын кері бұру оны өзімен-өзі қоректенуге мәжбүр ететінін түсінеді, содан кейін ол орасан зор жарылыста жойылған болады. Гаскелл, Калвер және Вера әуе күштерін Кроносқа ядролық иондармен бомбалауға көндіреді, бұл полярлықты кері бұруға себеп болады; тәжірибе сәтті аяқталады және Кронос нәтижесінде болған жарылыста толық жойылады.

Өндіріс

"Кронос" 1957 жылғы қаңтардың ортасынан қаңтардың соңына дейін Калифорнияда екі аптадан сәл астам уақыт ішінде түсірілді. Арнайы эффекттерді Джек Рабин, Ирвинг Блок және Луис ДеУитт жасады. Энергияны сіңіретін шетелдік машина идеясы кейінірек, 1966 жылғы "Жұлдыздар жолы" телехикаясының "Қиямет машинасы" атты эпизодындағы планеталарды жойып, оларды өзіне отын ретінде пайдаланатын алып шетелдік машинаға ұқсас. Фильмде доктор Арнольд Калвер рөлін ойнаған Джордж О'Хенлон осыдан бұрын өте танымал болған Джо МакДоакс комедиялық қысқаметражды фильмдерін аяқтаған еді, ал кейіннен ол танымал "Джетсондар" мультсериалындағы Джордж Джетсонның дауысы ретінде белгілі болды.

Сыни жауап

Фильм алғаш рет 1957 жылы көрсетілген кезде Variety журналы фильмге жағымды баға берді: "Кронос – жақсы жасалған, орташа бюджетті ғылыми фантастикалық фильм. Оның сапалы арнайы эффекттері жоғары бюджетті фильмдерге де лайық. Джон Эмери ғарыштан келген күштердің ықпалымен монстрді басқаруға мәжбүр болған зертхана басшысы рөлін өте сәтті сомдады. Барбара Лоуренс фильмде тек әдемілік үшін тартылған, бірақ өте сүйкімді". Фильм сыншысы Дэннис Шварц фильмнің сценарийі мен актерлік ойынына көңілі толмады. Ол былай деп жазды: "Голливудқа Германиядан эмигрант болған Курт Нойман (Тарзан және Амазонкалар/Али Бабаның ұлы/Шайтан әйел) осы қара-ақ түсті, жалықтыратын, орташа ғылыми фантастикалық фильмін түсірген. Фильм түзу жолмен дамып, қызықсыз және актерлердің барлығы да өте жасанды. Ол Ирвинг Блоктың әңгімесіне негізделген, ал әлсіз сценарийді Лоренс Луис Голдман жазған".