Үндістан еркіндік күрескері Аллури Ситарама Раджу

Кіріспе

Үндістанның Азаттық Күрескері және Революционері
1974 жылы түсірілген өмірбаяндық фильм

Алури Ситарама Раджу (4 шілде 1897 немесе 1898 – 7 мамыр 1924) – Үндістандағы британдық отаршылдық үкімге қарсы қарулы көтеріліс ұйымдастырған үнді революционері. Қазіргі Андхра-Прадеш штатында дүниеге келген ол, 1882 жылғы Мадрас орман заңына қарсылық көрсетуге қатысты. Бұл заң адивасилердің орман ішінде еркін қозғалуын шектеді және олардың дәстүрлі «поду» деп аталатын егіншілік әдісін жүргізуіне кедергі келтірді, бұл олардың өмір салтына тікелей қауіп төндірді. 1920-1922 жылдар аралығындағы британдық отаршылдыққа қарсы наразылық қозғалысы 1922-1924 жылдар аралығындағы Рампа көтерілісіне әкелді, онда Алури Ситарама Раджу жетекші рөл атқарды. Ол тайпалықтар мен олардың ісіне қолдау көрсетушілердің күштерін біріктіріп, қазіргі Үндістанның Андхра-Прадеш және Одиша штаттарының шекаралық аймақтарында британдық әскерлерге қарсы партизандық шабуылдар жасады. Жергілікті халық оның ерлігі үшін оған «Маням Вируду» деген лақап ат қойды. Телугу отбасында дүниеге келген Алури Рама Раджу, жастық шағында сүйген қызының естелігі үшін есіміне «Сита» деген сөзді қосты. 18 жасында ол саньясаға кіріп, 20 ғасырдағы колониялық Үндістандағы әлсіз тайпалардың харизматикалық көшбасшысы болды. 1922 жылғы Маням көтерілісінің немесе Рампа көтерілісінің басшысы ретінде Алури Ситарама Раджу өз күштерін бұрынғы Мадрас президенттігіндегі Шығыс Гат аймағынан британдық отаршыл билеушілерді қуу мақсатымен басқарды. Көтеріліс кезінде ол императорлық полиция бөлімдеріне көптеген шабуылдар жасады, қару-жарақтары жетіспейтін күштерін қаруландыру үшін. Әр шабуылдан кейін ол полиция бөлімінде өзінің қолтаңбасымен жазылған хат қалдырып, ол олжалаған мүліктерінің, соның ішінде алған қару-жарақтарының тізімін жазып, оларды тоқтатуға батыл шақыратын. Оның күштері Аннаварам, Аддатегала, Чинтапалле, Дамманапалли, Кришна Деви Пета, Рампачодаварам, Раджавомманги және Нарсипатнам аудандарындағы полиция бөлімдерін нысанаға алды, нәтижесінде полиция қызметкерлері көп шығынға ұшырады. Осы шабуылдарға жауап ретінде және көтерілісті басу үшін британдық отаршылдық билік Алури Ситарама Раджуды ұстау үшін шамамен екі жылдық іздеу жұмыстарын жүргізді, бұл шараға 4 миллионнан астам рупия жұмсалды. Ақыры, 1924 жылы ол Чинтапалле ормандарындағы Койюру ауылында қолға түсті. Ол жерде тұтқынға алынып, ағашқа байланып, атыс жасағымен өлім жазасына кесілді. Оның денесі Андхра-Прадеш штатының Кришнадевипета ауылындағы мазарға қойылды.

Alluri Sitarama Raju (4 July 1897 or 1898 – 7 May 1924) was an Indian revolutionary who waged an armed rebellion against the British colonial rule in India. Born in present day Andhra Pradesh, he was involved in opposing the British in response to the 1882 Madras Forest Act that effectively restricted the free movement of adivasis in their forest habitats and prevented them from practicing their traditional form of agriculture called 'podu', which threatened their very way of life. Rise in discontent towards the British colonial rule in the backdrop of the non cooperation movement (1920–1922) led to the Rampa rebellion (1922–1924) in which Alluri Sitarama Raju played the major role as its leader. Mustering combined forces of tribals and other sympathizers to the cause, he engaged in guerilla campaigns against the British forces across the border regions of present day Andhra Pradesh and Odisha states in India. He was given the title "Manyam Veerudu" by the local people for his exploits. Born into a Telugu family as Alluri Rama Raju, he prefixed the name "Sita" to his in memory of a girl whom he loved during his youth and whose untimely demise at a young age left him heartbroken. He later took up sannyasa at the age of 18 and grew to become a charismatic leader of the downtrodden tribal people in the 20th century colonial India. As the leader of the Manyam rebellion or the Rampa Rebellion of 1922, Alluri Sitarama Raju led his forces against the British colonial rulers with an aim of expelling them from the Eastern Ghats region in the erstwhile Madras Presidency. During the rebellion he led numerous raids on the imperial police stations to acquire firearms for his under equipped forces. After each raid, he would leave a written note in the station signed by him informing the police about the details of his plunder there, including details of the weaponry he acquired daring them to stop him if they could. Police stations in and around areas of Annavaram, Addateegala, Chintapalle, Dammanapalli, Krishna Devi Peta, Rampachodavaram, Rajavommangi, and Narsipatnam were all targeted by his forces, which resulted in significant police casualties. In response to these raids and to quell the rebellion, the British colonial authorities undertook a nearly two year long manhunt for Alluri Sitarama Raju that resulted in expenditures reaching over ₹4 million rupees. Eventually, in 1924, he was trapped at Koyyuru village in Chintapalle forests. There, he was captured, tied to a tree, and was summarily executed by a firing squad. A mausoleum with his final remains was built in the village of Krishnadevipeta in Andhra Pradesh.

Туу және балалық шақ

Аллури Ситарама Раджу қазіргі Үндістанның Андхра-Прадеш штатында телугу отбасында дүниеге келген. Оның әкесі Венката Рама Раджу кәсіби фотограф болған және өзінің кәсібі үшін Раджамундри қаласына қоныстанған. Оның анасы Сурья Нараянамма, дінге берілген үй шаруасымен айналысқан. Оның туған күні туралы әртүрлі мәліметтер бар, кейбір дереккөздер 1897 жылдың 4 шілдесі деп, ал басқалары 1898 жылдың 4 шілдесі деп хабарлайды. Туған жері туралы да мәліметтер келіспейді, ресми есептерде ол Бхимаварамда туған десе, басқа бірнеше дереккөздер Батыс Годавари ауданындағы Могаллу ауылы деп көрсетеді. Венката Рама Раджу еркін мінезді, өте жоғары өзіндік құдіретке ие және еркіндікті қатты жақсы көретін адам болған. Бір күні ол жас Рама Раджуды үнді халқының сол кездегі еуропалықтарға бағынып сәлем беру әдетіне қарсы сөйлеген. Венката Рама Раджу ұлы 8 жасқа келгенде қайтыс болды.

Білім беру және жастар

Рама Раджу бастауыш білімін аяқтап, Какинададағы орта мектепке түсті. Ол Мадури Аннапурная (1899–1954) деген адаммен дос болады, ол кейін танымал үнді революционеріне айналды. Жастық шағында Рама Раджу, өзінің тартымды және ойлы мінезіне сәйкес, саньясаға келуді ойлады. 15 жасында ол орта мектеп және университет білімін алу үшін анасының туған қаласы Вишакхапатнамға көшті. Ол сол жерде А.В.Н. колледжіне төртінші сынып емтиханына тіркелді. Ол Вишакхапатнам ауданының шалғай аймақтарына жиі барып, сол жердегі тайпалардың күресімен танысты. Осы шақта ол бай адаммен дос болып, оның қарындасы Ситаға құштарлық сезімге ие болды. Ситаның жас кезінде қайтысы оны үлкен қайғыға ұрындырды. Оның естелігін мәңгі сақтау үшін Рама Раджу өз атына оның атын қосып, халық арасында Сита Рама Раджу деп танылды. Ақырында ол білімін аяқтамай мектепті тастап кетті. Осы кезде оның ағасы Рама Кришна Раджу, Батыс Годавари ауданының Нарсапур қаласындағы техсильдар, және Рама Раджу осы уақытқа дейін оның бақылауында өскен, оны Нарсапурға алып келіп, жергілікті Тейлор орта мектебіне оқуға берді. Бірақ ол кейін ресми білімнен бас тартып, телугу, санскрит, хинди және ағылшын тілдерінің әдебиетін жеке өте жақсы меңгерді. Заманауи мәліметтерге сәйкес, ол білімі жақсы болмаса да, астрология, дәрілік шөптер, ладонь бойынша болжам жасау және ат спорты саласына қызығушылық танытты, содан кейін 18 жасында саньяси (діни аскет) болды.

Басшы ретінде өсу

Болашақтағы көшбасшы екенін көрсететін Рама Раджу мектеп оқушысы кезінде ағасының жылқысына мініп, алыс таулы жерлерге барып, сол кездегі британдық отаршылдық үкім астында өмір сүрген түрлі тайпалардың проблемаларымен танысқан. Ол әсіресе тау тайпасы – коялардың ауыр жағдайын көріп қатты қайғырды. Қажылыққа ұмтылысымен 1921 жылы қасиетті Ганг және Годавари өзендерінің бастауындағы Ганготри және Нашик қалаларын аралады. Елді аралап жүрген кезінде Читтагонгта түрлі революционерлермен кездесті. Үнді халқының, әсіресе тайпалардың әлеуметтік-экономикалық жағдайын көрген соң қатты ойға батып, оларды британдық үкімнен азат ету үшін қозғалыс құруға шешім қабылдады. Содан кейін ол Годавари ауданының жанындағы Папи төбелеріне қоныстанды, бұл аймақ тайпалықтардың тығыз қоныстанған жері болатын. Ситарама Раджу бастапқыда саду болып, рухани билік пен күш алу үшін түрлі рухани тәлімдерді орындады. Ол сондай-ақ шөптермен емдеуде шебер болды. Осы кезеңде христиан миссионерлерінің тау тайпалары арасында кез келген жолмен дінге өтуге тырысуы оны қатты ренжітті, себебі ол дін өтуді империализмді жалғастыру құралы деп қарады. Ол тайпалықтардың арасында қарапайым қажеттіліктерімен өмір сүріп, олардан жеміс-жидек пен бал сияқты тағамдарды ғана алып, ал қалғанын батасымен тайпалықтарға қайтарып беретін. Оның харизматикалық мінезінің арқасында көп ұзамай тайпалықтар арасында қасиетті күш-қуаты бар, тіпті мессиялық мәртебеге ие адам ретінде танылды. Бұл беделін өзі туралы жасаған мифтер де, басқалар тарапынан құрылған мифтерді қабылдауы да арттырды, соның ішінде оның жеңілмейтіндігі туралы мифтер де. Тау тайпалары – адал, бірақ соғысқа дайын халық. Олар мал жаю, жеміс-жидек, отын жинау және сырттан сауда жасау үшін көп төлемдер төлеуге мәжбүр болды. Оларға «поду» немесе «жунгли» егіншілігіне тыйым салынды және олардың дәстүрлі өмір салтына қауіп төнді. Рама Раджу олардың қанауға ұшырағанын көріп, билік өкілдерінен мейірім сұрады, бірақ бәрі бекер болды. Содан кейін ол бүлік шығарудың жалғыз жолы деп ойлады. Тайпалықтардың наразылығын байқап, олардың мәселелерін шешуге тырысты. Содан кейін оларды ұйымдастырып, құқықтарын оқыта бастады және оларды орман және кіріс шенеуніктердің, миссионерлердің және полицияның қанаушылығы мен зорлық-зомбылығына қарсы күреске дайындады. Орманды аралап жүріп, географиялық ерекшеліктерді жақсы білді, бұл кейіннен оған партизандық соғыс тактикасын меңгеруге көмектесті. Осы уақыт аралығында британдықтар олардың ата-бабаларының меншігін тартып алған кезде, коя тайпасының ағайындары Гам Маллудора мен Гам Гантамдора, екеуі де азаттық күрескерлері болған, Рама Раджудың қатарына қосылып, оның лейтенанттары болды. Британдықтардың қысымшылық әрекеттері көңіліне сыймай, азаттық үшін күресу бүлік шығарудың соңғы мүмкіндігіне айналғандықтан, Рама Раджу олардың табиғи көшбасшысы болды. Үкімет оған ашрамы үшін 60 акр құнарлы жерді ұсынды, бірақ ол оны қабылдамады және халықтың қасында тұрды. Бұл өзгерістер олардың аштыққа ұшырауы мүмкін екенін білдірді, ал одан құтылудың негізгі құралы – үкімет пен оның мердігерлері жол салу сияқты жұмыстар үшін қолданатын қорлаушы, ауыр, шетелдік және қанаушы күлі жүйесіне қатысу еді. Осы Заң қабылданған уақытта Британдық Радж билігі сол уақытқа дейін жазық жерлерде тұратын раджалар үшін салық жинаушылар ретінде дөңес жерлерде билік жүргізген муттадарлардың дәстүрлі мұрагерлік рөлін де жойды. Бұл адамдар енді жай мемлекеттік қызметкерлердің рөліне айналды, олардың үстемдік билігі, салықтарды өз қалауы бойынша алуға қабілеті жоқ және олардың орнын мұра етуге құқығы жоқ. Осылайша, бір кездері бір-біріне қарсы болған шаруалар мен салық жинаушылар, отаршылдық билікке қарсылық білдіруде кеңінен бірікті. Рама Раджу өзінің ізбасарларына ешқандай үнді жауынгеріне емес, тек шетелдік жауларға шабуыл жасамауға нұсқау берген. Оның нұсқауларына мұқият еліктеліп, үндістер мен еуропалықтардың біріккен күштері жылан тәрізді тау жолдары арқылы қозғалғанда, оның ізбасарлары үндістерді жіберіп, тек шетелдік әскерлерге шабуыл жасады. Британдықтар Раджуды қууда қиындықтармен күресті, ішінара беймәлім жердің, сондай-ақ, халық аз орналасқан аймақтардағы жергілікті тұрғындар оларға көмектесуге дайын болмағандықтан, бірақ оның орнына Раджуға баспана және барлау қызметімен көмектесуге дайын болды. Тауларда орналасқан кезде, сол кездегі ресми есептерде көтерілісшілердің негізгі тобы 80-ден 100-ге дейін азайды деп айтылған, бірақ бұл көрсеткіш ауыл тұрғындарының қатысуы салдарынан ағылшындарға қарсы әрекет етуге қозғалған сайын күрт өсті. 23 қыркүйекте Аллури Дамманапалли Гаты арқылы өтіп бара жатқан полиция тобына шабуыл жасап, екі офицерді өлтірді, осылайша наразы халық арасында беделін нығайтты. Қыркүйек айында полицияға қарсы тағы екі сәтті шабуыл жасалды. Осы кезде британдықтар Рама Раджудың партизандық соғыс стиліне ұқсас жауап беру қажеттігін түсініп, осы мақсатқа арналған Малабар арнайы полициясының мүшелерін шақырып алды. Оның соңғы қалдықтары қазір Висакхапатнам қаласының жанындағы Кришнадевипета ауылындағы мазарда жатыр. Раджудың лейтенанты Гхантам Дора 1924 жылдың 6 маусымында қаза тауып, оның інісі Маллам Дора тұтқынға алынып түрмеге жабылды, кейіннен Үндістан тәуелсіздігінен кейін 1952 жылы Висакхапатнам сайлау округінен Лок Сабханың сайланған мүшесі болды. Аллури Ситарама Раджудың мемлекеттік биліксіз қарулы қақтығыс жүргізуге салған күш-жігері лайықты түрде танылды. Британ үкіметі оны екі жылға жуық партизандық соғыстың шебер тактигі ретінде мойындады, осы кезеңде оны жеңу үшін 4 миллионнан астам рупий жұмсады.

Indicative of his future as a leader, Rama Raju in his high school days was often found riding his uncle horses to distant hilly places and familiarise himself with various problems that were being faced by the different tribal people who were then living under the British colonial rule. He was particularly moved by seeing the hardships of the Koyas, a people of hill tribe. Fond of pilgrimage, in 1921 he visited Gangotri and Nashik, birthplaces of the holy rivers Ganga and Godavari. During his travels in the country, he met various revolutionaries in Chittagong. On seeing the socio economic conditions of the Indian people, particularly those of the tribals, he was severely appalled and decided to build a movement for their emancipation from the British rule. He then settled down in the Papi hills near Godavari District, an area with a high density of tribal people. Sitarama Raju initially became a Sadhu and practiced various spiritual disciplines to gain moral stature and spiritual powers. He also became an expert healer with herbs. During this time, the efforts of Christian missionaries to gain converts by any means amongst the hill tribes particularly annoyed him as he saw conversion as a tool to perpetuate imperialism. He continued living an austere life with bare minimum needs among the tribal people. Taking only food items like fruits and honey from them, he would return much of everything that was offered to him back to the tribals with his blessings. Very soon his charismatic nature gained him a reputation among the tribals of being someone possessed with holy powers, even a messianic status a reputation that was bolstered both by myths he created about himself and by his acceptance of ones about him that were established by others, including those concerning his invincibility. The people of the hill tribes were an innocent but militant people who were made to pay a lot of dues for activities like grazing cattle, collecting fruit, fuel, and trading with outsiders. They were prevented from practicing their ‘Podu’ or ‘Jungle’ cultivation and their very traditional way of life was threatened. Rama Raju after seeing their exploitation, pleaded with the officials for mercy but it was all in vain. He then felt that the only way out is through rebellion. Noting the grievances of the tribals and finding solutions to their problems, he then started to organise and educate them about their rights and prepared them for a fight against the oppression and tyranny of the forest and revenue officials, missionaries, and the police. Touring the forest terrains he gained an extensive knowledge of the geographical features, which later helped him in his future as a guerrilla warfare tactician. Around this time when the British authorities confiscated their ancestral properties, the Koya tribal brothers, Gam Malludora and Gam Gantamdora who were both freedom fighters joined the ranks of Rama Raju and became his lieutenants. As the oppressive practices of the British continued to become unbearable and rebellion became the last option for people to live free, Rama Raju became their natural leader. The Government then did try to win him over by offering 60 acres of fertile land for his ashram, but he rejected it and stood by the people. The changes meant that they will face starvation, and their main means of avoiding it was to engage in the demeaning, arduous, foreign and exploitative coolie system being used by the government and its contractors for such things as road construction. Around the same time of the Act, the British Raj authorities had also emasculated the traditional hereditary role of the muttadars, who until then had been the de facto rulers in the hills as tax collectors for the plains living rajas. These people were now reduced to the role of mere civil servants, with no overarching powers, no ability to levy taxes at will, and no right to inherit their position. Thus, the cultivators and the tax collectors, who once would have been in opposition to each other, were instead now broadly aligned in their disaffection with the colonial power. Rama Raju was reported to had instructed his followers to not attack any Indian combatant but only the foreign enemy. The instructions were so carefully followed that when a combined force of Indians and Europeans moved through serpentine mountain paths, his followers had let go the Indians but attacked only the foreign troops. The British struggled in their pursuit of Raju, partly because of the unfamiliar terrain, and also because the local people in the sparsely populated areas were unwilling to help them but instead were outrightly keen to assist Raju, including providing shelter and intelligence. While based in the hills, contemporary official reports suggested that the core group of rebels dwindled to between 80 and 100, but this figure rose dramatically whenever they moved to take action against the British because of the involvement of people from the villages. More deaths occurred on 23 September when Alluri ambushed a police party from a high position as they went through the Dammanapalli Ghat killing two officers, and thus cementing his reputation among the disaffected people. There were two additional successful attacks against the police during September. At this point after the British realised that Rama Raju's style of guerilla warfare would have to be matched with a similar response, and drafted in members from the Malabar Special Police who were trained for such purposes. A mausoleum with his final remains currently lies in the village of Krishnadevipeta, near Visakhapatnam. Raju's lieutenant, Ghantam Dora, was killed on 6 June 1924, and his brother Mallam Dora was caught and imprisoned, who later after Indian independence became an elected member of the Lok Sabha in 1952 from Visakhapatnam constituency. The efforts of Alluri Sitarama Raju in waging an armed conflict without state powers against one of the most powerful empires was duly recognised. The British government grudgingly acknowledged him as a powerful tactician of the Guerrilla warfare that lasted for nearly two years during which they had to spend over ₹4 million to defeat him.

Танымал мәдениетте

1974 жылы телугу тілінде түсірілген "Аллури Сейтарама Раджу" фильмінде актер Кришнаның өмірі бейнеленеді. 1986 жылы Үндістанның пошта департаменті "Үндістанның азаттық күресі" сериясы бойынша оның суреті бар еске алу маркасын шығарды. Андхра-Прадеш үкіметі оның туған күнін, 4 шілдені, жыл сайын мемлекеттік мереке ретінде тойлайды. Элуру қаласындағы Аллури Ситарама Раджу крикет стадионы оның құрметіне аталған. 2017 жылдың 9 қазанында депутаттар Тота Нарасимхам мен В. Виджаясай Реддидің ұсынысымен Үндістан үкіметі оның мүсінін Үндістан Парламентінің аумағына орнатуға шешім қабылдады, оның азаттық күрескер ретіндегі еңбегі мен тайпалық халықтың әл-ауқаметін жақсартудағы қызметін ескере отырып. С.С. Раджамули режиссерлік еткен 2022 жылғы "RRR" телугу тіліндегі үнді фильмінде Рама Раджу мен Комарам Бхимнің өміріне негізделген көркем әңгіме көрсетілді, онда Рам Чаран Аллури рөлін сомдады. 1920 жылы өтетін фильмнің сюжеті отарлық Үндістанда британдық билікке қарсы күрескен екі көтерілісшінің төңірегінде айналады. 2023 жылғы "Сварадж" сериалының 61-ші эпизоды Аллури Ситарама Раджуға толық арналды. Аллури Ситарама Раджу рөлін актер Шрешт Кумар ойнады және бұл эпизод DD National арнасында көрсетілді.