Кіріспе

Хью Олдхэм (1452 – 25 маусым 1519) – ағылшын дін қызметкері, Эксетер епискобы (1505–1519) және білім беруді қолдаушы, Манчестер грамматикалық мектебінің және Оксфордтағы Корпус Кристи колледжінің негізін қалаушы және демеушісі. Ланкаширде шағын дворян отбасында дүниеге келген ол, Оксфорд және Кембридж университеттерінде оқыған болуы мүмкін, содан кейін Дархэмде кеңсе қызметкері, ал кейін Корнуоллда ректор болып жұмыс істеді. Кейіннен ол Леди Маргарет Бофорттың (Патша Генрих VII-нің анасы) қызметіне қабылданып, 1503 жылға қарай оның үйінің канцлеріне дейін көтерілді. Осы кезеңде ол елдің әртүрлі аймақтарындағы көптеген діни лауазымдарды иеленді, 1502 жылы Эксетер архидиаконы болып тағайындалды және 1505 жылы осы қаланың епископы болды, бұл шешімге Леди Маргареттің әсері тиген болуы мүмкін. Ол діни лауазымдарға білімді адамдарды ғана тағайындауды қадағалаған жауапкершілігі жоғары епископ еді. Оның білім беру мекемелерін қолдауына Манчестер грамматикалық мектебінің және Оксфордтағы Корпус Кристи колледжінің құрылуы кірді, ол үшін ол 4000 фунт стерлинг салды. Өлгеннен кейін ол осы мақсатта салынған қабір шіркеуіне, Эксетер соборында жерленді. Шіркеу оның жеке символы болған көптеген сұрғырлардың ою-өрнектерімен әсемделген.

Ерте өмір

Олдам Роджер Олдхэм мен оның әйелі Марджердің алты ұлының бірі, жасы бойынша кішілерінен саналды. Шектеулі мәліметтерге сүйенсек, олар Анкоатста емендер немесе кіші дворяндар болған. Ол кезде Анкоатс Солтүстік-Батыс Англиядағы шағын ауыл болса, қазір Манчестердің орталық қалалық аймағына жатады. Оның ерте өмірі туралы көп мәлімет жоқ, бірақ ол университетке оқығандығы, Оксфордта канондық құқық және гуманитарлық ғылымдар немесе азаматтық құқықты зерттегені белгілі. Кейіннен (1493 жылы) Кембридж университетінде заң бакалавры атанды. Алайда, Томас Фуллер 1662 жылы жазған «Англияның көрнекті тұлғалары» еңбегінде айтқандай, ол Кембридждегі Квинс колледжінің мүшесі болғанына заманауи дәлелдер жоқ, және бұл ақпарат жиі қайталанды. Ол осы кезеңде Уильям Смиттың қызметінде болды, ал Уильям Смит Канцелярия сотының ханаперін сақшысы болған. 1492 жылы ол леди Маргарет Бофорттың Батыс аймақтағы мүлкінің басқарушысы болып тағайындалды, ал 1503 жылға қарай оның үй шаруашылығының канцлеріне дейін көтерілді.

Эксетер епискобы

Мүмкін, леди Маргарет Бофорттың (сол кездегі патша Генрих VII-нің анасы болған) ықпалымен Олдхэм 1504 жылғы 24 қарашада Эксетер епископы болып тағайындалды және 1505 жылғы 12 қаңтарда осы лауазымға бекітілді. Ол епископтық міндеттерін өте сериозды қабылдағаны анық. Сондай-ақ, ол діни қызметке тағайындалатын үміткерлердің біліміне баса назар аударды, университетті бітіргендей білімді адамдарды ғана маңызды лауазымдарға тағайындады. Ол сонымен қатар, дін қызметкерлерін таңдау үшін емтихан жүргізді. Олдхэм өзінің жеке символы ретінде бүркітті таңдады. Бұл оның тегімен байланысты ойын немесе ребус болды, сол кезде оның тегін "бүркіт үйі" деп айтқан болуы мүмкін. 1511 жылы ол көптеген собор мәселелерін жарлықтар арқылы реттеді және қажет деп тапқан жағдайда басқа діни орындарға қарсы тұрудан тартынбады. 1509 жылы ол Троицалық орденнен Тотнес қаласындағы Уорланд ауруханасын иелігіне алды. Ол 1513 жылы Тависток аббаттығының аббаты Ричард Банхамға қарсы сот процесін бастады, Банхам өз аббаттығын епископтың визитация құқығынан босатқан болатын. Олдхэм оны дереу қауымнан шығарды, бірақ Банхамның "кінәсінен босатылуын" сұраған жеке өтінішіне байланысты Олдхэм оны бес фунт төлегеннен кейін қайта қабылдады. Алайда, жақын арада Банхам архиепископ Уильям Уорхамға және Лондон епискобы Ричард ФицДжеймске жүгінді, олар 1514 жылдың басында папалық босату туралы ешқандай дәлел ұсынбағандықтан, ол епископқа бағынуы керек деп шешті. Бэнхам Римге тікелей жүгінді және ақырында 1517 жылғы 14 қыркүйекте пападан аббаттықты епископтық юрисдикциядан толық босататын және оны жыл сайын жиырма шиллинг төлеп, Киелі Тақтың толық қорғауына алатын папалық бұйрық алды. Бұл оқиғалар 1601 жылы Франсис Годвиннің "Англия епископтарының каталогында" жазғандарына тікелей қайшы келеді, онда ол осы даудың нәтижесінде папа Олдхэмді қауымнан шығарғанын мәлімдеді. Годвиннің оқиғалар нұсқасын кейінірек бірнеше тарихшылар да қолдады, бірақ Мамфорд (1936) "мұндай қауымнан шығару туралы ешқандай жазба жоқ" деп нақты айтты. Хью Олдхэмтың Бернард есімді ағасы да діни мансапты таңдады. Хьюдың өтініші бойынша леди Маргарет Бофорт оны 1495 жылы Сомерсеттегі Крюкернеде пастор болып тағайындады. Бернард сол жерде болған кезде, Крюкернеден келген Джон Комбке, заңгер және Эксетер соборының преценторына, қалада тегін грамматикалық мектеп ашуға көмектесті. 1509 жылы леди Маргарет қайтыс болғаннан кейін, Хью ағасымен бірге Крюкернеде көп уақыт өткізді және оны 1509 жылдан 1515 жылға дейін Корнуоллдың архидиаконы етіп тағайындады. 1515 жылғы 5 сәуірде Бернард Эксетер соборының қазынашысы болды, бірақ ол лауазымға келгеннен кейін бір ай ішінде қайтыс болды. Хукер епископ Олдхэм туралы өз пікірін былай түйіндеді: "Білімінен гөрі құлшынысы, білімінен гөрі берілгендігі артық адам; сөйлеуде кейде қатал, бірақ іс-әрекеттерінде мейірімді [ ], бірақ ол көп оқымаған, бірақ білімді де, білімді адамдарды да қолдаған және оларға достық көрсеткен". Ол сонымен қатар, өзінің досы және бұрынғы Эксетер епискобы Ричард Фокс құрған Оксфордтағы Корпус Кристи колледжіне қарасты Челсидегі жерді де берді, оған "монахтар - бұл ұзаққа созыла алмайтын [шулы] шыбындар" деген сөздерін айтқан. Кейбіреулердің пікірінше, Олдхэм алдағы Реформацияны жақсы білгенін көрсетті. 1516 жылдың қыркүйегінде жер сатып алынып, 1517 жылдың сәуірінен 1518 жылдың тамызына дейін құрылыс жүргізілді. Олдхэм қол қойған шотта көрсетілген жалпы шығын 218,13 фунт стерлинг болды, оның көп бөлігін Олдхэм өзі берген болуы керек.

Олдхэмнің өлімі, шіркеуі мен қабірі

Сэр Джон Спек, бай Девон рыцары және епископ Олдхэм Эксетер соборының солтүстік және оңтүстік хор дәліздерінде орналасқан екі жаңа шіркеудің құрылысын бірлесіп жоспарлады. Олдхэмнің шіркеуі оңтүстік дәлізден салынған, ол 1513 жылға қарай аяқталған болатын. Ол Аққұтқарушыға арналған, және Олдхэм оның денесін сонда жерлеуді ниеттенген. Спек 1518 жылдың 28 сәуірінде қайтыс болды және солтүстік дәлізден орналасқан қабіріне қойылды. Сол жылдың 16 желтоқсанында Олдхэм өсиетнамасын жасады, онда ол хор викарийлеріне өзінің қабірінде күнделікті мисса өткізу үшін 80 фунт стерлинг бөлді. Ол алты айдан кейін, 1519 жылдың 25 маусымында қайтыс болды. Оның қабірінің үстінде жарқын боялған, бірақ өте дөңгелек ойылған мүсін орналасқан, бұл 16-ғасырдың басындағы қабір ескерткіштері сапасының жалпы төмендеуіне сәйкес келеді. Қабір 19-ғасырдың соңында Корпус Кристи колледжімен қалпына келтірілді. Ол 1956 және 1967 жылдар аралығында собордағы көптеген басқа ескерткіштермен бірге қайта қалпына келтіріліп, қайта боялды.

Мұра

Епископ Олдхэмды Манчестер грамматикалық мектебі жақсы есте сақтайды: әр жылдың маусым айының соңындағы жексенбіде мектеп өкілдері Эксетер соборында оны еске алу рәсімін өткізеді, оның барысында оның қабіріне гүл шоғы қойылады. 2005 жылдан бері мектеп жыл сайын Хью Олдхэм лекциясын ұйымдастырып келеді, лекция оқығандардың арасында Король астрономы Мартин Рис, тарихшы Майкл Вуд және Лорд Уинстон болды. 2001 жылы Эксетер епискобы Майкл Лангриш Лондондағы Ескі Манкуниандар қауымдастығының бөлімшесі алдында сөз сөйлеп, епископ Олдхэм өмірінің екі маңызды жағын атап өтті, олардың екеуі де бүгінде де маңызды: кең ауқымды, гуманистік және қоғамның игілігіне бағытталған білім мен білім берудің маңыздылығы, сондай-ақ болашаққа ашық болу және оның қандай болатынын сыни тұрғыдан бағалау. Епископтың толық мөлшердегі қоладан жасалған мүсіні, 1931 жылы Уильям Макмиллан жасаған, мектеп ауласында орналасқан.