Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағылшын епископы және ғалымы (1555–1626)
English bishop and scholar (1555–1626)
Ланселот Эндрюс (1555, 25 қыркүйек – 1626) – ағылшын епископы және ғалымы, Елизавета I және Джеймс I патшалық құрған кезеңде Англия шіркеуінде жоғары лауазымдарды атқарған. Джеймс I тұсында Эндрюс Чичестер, Эли және Винчестер епископтары болып қызмет етті және «Король Джеймс нұсқасы» (немесе «Авторизацияланған нұсқасы») деп белгілі Киелі кітаптың аудармасын бақылады. Англия шіркеуінде ол 25 қыркүйекте шағын мерекемен еске алынады.
Lancelot Andrewes (155525 September 1626) was an English bishop and scholar, who held high positions in the Church of England during the reigns of Elizabeth I and James I. During the latter's reign, Andrewes served successively as Bishop of Chichester, of Ely, and of Winchester and oversaw the translation of the King James Version of the Bible (or Authorized Version). In the Church of England he is commemorated on 25 September with a lesser festival.
Ерте өмір, білім және діни қызметке тағайындалу
Андревз 1555 жылы Лондон мұнарасының жанындағы Баркингтегі All Hallows маңында, ежелгі Суффолк отбасында дүниеге келді, кейіннен Чичестер Холлда, Эссек графтығындағы Роуретте қоныстанды; оның әкесі Томас Троица үйінің басшысы болды. Андревз Степни приходындағы Ратклифтегі Купердің тегін мектебінде, содан кейін Ричард Малкастер басқарған Мерчант Тейлор мектебінде білім алды. 1571 жылы ол Кембридждің Пемброк Холлға қабылданды, бакалавр дәрежесін алып, 1578 жылы магистр дәрежесін аяқтады. Оның академиялық беделі осылайша тез тарады, сондықтан 1571 жылы Оксфордтағы Иса колледжі құрылғанда, ол жарғыда "өзінің рұхсатысыз" (Айзексон, 1650) колледждің негізін қалаушы ғалымдарының бірі ретінде аталды; алайда, колледжбен байланысы тек формалды болған сияқты. 1576 жылы ол Пемброк колледжінің мүшесі болып сайланды; 11 маусымда 1580 жылы ол Честер епископы Уильям Чедертоннан дін қызметкеріне изәленіп, 1581 жылы Оксфордта магистр дәрежесін алды. Колледждегі катехист ретінде ол Он Буйрық туралы лекциялар оқыды (1630 жылы жарияланды), бұл үлкен қызығушылық тудырды. Ол жылына бір рет ата-анасымен бір ай өткізіп, осы демалыс уақытында бұрын білмеген тілді үйренетін ұстаз іздейтін. Осылайша, бірнеше жылдан кейін ол Еуропаның көптеген қазіргі тілдерін меңгерді. Андревз, сонымен қатар, Киелі кітаптың "Король Джеймс" нұсқасын аударуға қатысқан ғалым және дін қызметкері Роджер Андревздің ағасы болды.
Andrewes was born in 1555 near All Hallows, Barking, by the Tower of London, of an ancient Suffolk family later domiciled at Chichester Hall, at Rawreth in Essex; his father, Thomas, was master of Trinity House. Andrewes attended the Cooper's free school in Ratcliff in the parish of Stepney and then the Merchant Taylors' School under Richard Mulcaster. In 1571 he entered Pembroke Hall, Cambridge, and graduated with a Bachelor of Arts degree, proceeding to a Master of Arts degree in 1578. His academic reputation spread so quickly that on the foundation in 1571 of Jesus College, Oxford he was named in the charter as one of the founding scholars "without his privity" (Isaacson, 1650); his connection with the college seems to have been purely notional, however. In 1576 he was elected fellow of Pembroke College; on 11 June 1580 he was ordained a priest by William Chaderton, Bishop of Chester, and in 1581 was incorporated Master of Arts (MA) at Oxford. As catechist at his college he read lectures on the Decalogue (published in 1630), which aroused great interest. Once a year he would spend a month with his parents and, during this vacation, he would find a master from whom he would learn a language of which he had no previous knowledge. In this way, after a few years, he acquired most of the modern languages of Europe. Andrewes was the elder brother of the scholar and cleric Roger Andrewes, who also served as a translator for the King James Version of the Bible.
Елизаветаның тұсында
1588 жылы ол Генри Хейстингстің, 3-ші Хантингдон графының, Солтүстік Кеңесінің Лорд-президенті болып қызмет еткеннен кейін, Лондон қаласындағы Сент-Джайлз, Криппгейт шіркеуінің викарі болды, онда ол шөлдегі азғыру және Иеміздің дұғасы туралы керемет уағыздар айтты. 1588 жылдың 10 сәуірінде (Құрбан айт күні) айтқан уағызында ол Англия шіркеуінің реформаланған сипатын Рим католиктігінің талаптарына қарсы қорғады және Джон Кальвинді жаңа автор ретінде, жоғары мақтаумен және сүйіспеншілікпен ұсынды. Дегенмен, Андреус кальвинист емес еді. Кембридж университетінде оқып жүргенде ол прото-арминиандық құтқару ілімін дамытты және өмірінің соңына дейін бұл кальвинистік емес теологияны сақтап қалды. Ол сол кездегі кальвинистердің лозунгтарын қайталаудан жалтарды. XVII ғасырдың бірінші жартысында ол кальвинизмнің азаматтық билік, уағыз айту және діни қызметпен үйлеспейтінін мәлімдеді. Ол өз уағыздарында кальвинизмнің ілімдері мен тәжірибесін ашық сынады. Ол авангардты конформист ретінде танылды, яғни лаудиандыққа прото-арминиандық алғыкөз және ағылшын арминиандығының тікелей алғыкөз ретінде түсініледі. Ол Женевадағы Библияның аудармасындағы кальвинистік түсіндірмелер мен аударманы ашық айыптады. Ол Құдайтың Қаинды өз еркімен жасаған күнәсі үшін жазалағанын үйретті және Құдай ешкімді шартсыз құтқарылуға белгілемейтінін, немесе ешкімді шартсыз жазаламайтұғынын жоққа шығарды. Ол құтқару ілімінде синергизмді қолдады, Лоттың әйелінің мысалы арқылы адамның құтқарылуы Құдайдың құтқарушы рақымымен үнемі және еркін ынтымақтастықтан басқа қауіпсіз емес екенін көрсетті. Дорт синоды кезінде Джон Оверолл мен Андреус кальвинистерге қарағанда ремонстранттарға көбірек жақын болды. Андреус қорқып, оған сол партиядан жіберілген хаттар ұсталғанда, ремонстранттарды қолдағанын жоққа шығарды. Ол синодтың делегаттарымен жақын қарым-қатынаста болмады және оның шешімдерін қолдамайтынын анық білдірді. Ол және ремонстранттар Контра-ремонстранттар мен пуритандардың шіркеулік ұқсастығын пайдаланып, Яков I-ді Дорт синодына араласпауға немесе егер ол қатысса, ремонстранттардың ісіне қолдау көрсетуге көндіруге тырысты. Франсис Уолсингхэмнің ықпалы арқылы Андреус 1589 жылы Сент-Пол соборындағы Сент-Панкрас шіркеуінің пребендары болып тағайындалды, кейіннен ол Пемброк колледжінің магистрі болды, сондай-ақ Кентербери архиепискобы Джон Уитгифтің капелланы болды. 1589-1609 жылдары Саутвеллдің пребендары болды. 1590 жылдың 4 наурызында Елизавета I-нің капелланы ретінде ол оның алдында ашық уағыз айтты және сол жылдың қазан айында Сент-Полде кіріспе лекциясын оқыды, Жаратылыс кітабының алғашқы төрт тарауына түсініктеме беруге міндеттенді. Кейін бұл лекциялар "Жетім лекциялар" (1657) деген атпен жинақталды. Андреус халық арасында жүріп-тұруды ұнататын, бірақ Уолтер Роли, Филип Сидни, Бергли, Арундел, Герберттер, Савилл, Джон Стоу және Уильям Камден мүшелері болған антиквариаттар қоғамына кіруге уақыт табады. Елизавета I оны одан әрі жоғарылатпады, өйткені ол шіркеудің кірістерін иеліктен шығаруға қарсы болды. 1598 жылы ол Эли мен Солсбери епископтығынан бас тартты, себебі оған қойылатын шарттар оның қанатына қоймады. 1600 жылдың 23 қарашасында ол Уайтхоллда ақталу туралы даулы уағыз айтты. 1601 жылдың шілдесінде ол Вестминстердің деканы болып тағайындалды және сол жердегі мектепке көп көңіл бөлді. 1603 жылы оба басталғанда, ол Вестминстер мектебінің оқушыларын оқыту үшін Чизвикке кетіп, 21 тамызда Лондонды осындай жағдайда тастауды жақтаған оба туралы уағыз айтты. Оның дәлелдері Ескі Келісімнің жұқпалы ауруларға ұшыраудан сақтану, арашамен аурулармен байланыстан аулақ болу туралы бұйрықтарына негізделген. Андреус бұл обаның себебін "тағамдағы жаңа тағамдар" және "киімдегі жаңа әдеттер" сияқты Құдайдың қаһарын тудырған "жаңалықтар" деп атады. Ол "біздің аталарымыз білмеген" христиан дәстүріндегі өзгерістерді айыптады.
In 1588, following a period as chaplain to Henry Hastings, 3rd Earl of Huntingdon, Lord President of the Council in the North, he became vicar of St Giles, Cripplegate, in the City of London, where he delivered striking sermons on the temptation in the wilderness and the Lord's Prayer. In a sermon (during Easter week) on 10 April 1588, he stoutly vindicated the Reformed character of the Church of England against the claims of Roman Catholicism and adduced John Calvin as a new writer, with lavish praise and affection. Yet, Andrewes was certainly no Calvinist. It has been said that he developed a proto Arminian soteriology while at Cambridge and that he maintained this non Calvinist theology throughout his life. He made it a point to refuse to repeat the common Calvinist slogans of his time. During the first half of the seventeenth century, he claimed that Calvinism was incompatible with civil government, preaching, and ministry. Throughout his sermons, he unashamedly criticized Calvinist doctrine and practice. He has been referred to as an avant garde conformist, which is understood as an implicitly proto Arminian precursor to Laudianism and explicit English Arminianism. He outright decried the translation and Calvinistic notes in the Geneva translation of the Bible. He taught that God condemned Cain for his own freely chosen sin and he denied that God unconditionally predestined any to salvation or that he unconditionally condemned anyone. He argued for soteriological synergism, using Lot's wife as a picture that one's salvation is not secure post conversion apart from an ongoing and freely chosen cooperation with God's saving grace. John Overall and Andrewes were more sympathetic to the Remonstrants than the Calvinists at the time of the Synod of Dort. Andrewes, out of fear, denied his support for the Remonstrants when letters sent to him from that party were intercepted. He was not on friendly terms with the delegates to the synod and he made it clear that he did not support the results. He and the Remonstrants attempted to use the ecclesiological similarities between the Contra Remonstrants and the Puritans to persuade James I not to involve himself in the Synod of Dort or to support the Remonstrant cause if he did. Through the influence of Francis Walsingham, Andrewes was appointed prebendary of St Pancras in St Paul's Cathedral, in 1589, and subsequently became master of his own college of Pembroke, as well as a chaplain to John Whitgift, Archbishop of Canterbury. From 1589 to 1609 he was prebendary of Southwell. On 4 March 1590, as a chaplain of Elizabeth I, he preached before her an outspoken sermon and, in October that year, gave his introductory lecture at St Paul's, undertaking to comment on the first four chapters of the Book of Genesis. These were later compiled as The Orphan Lectures (1657). Andrewes liked to move among the people, yet found time to join a society of antiquaries, of which Walter Raleigh, Philip Sidney, Burghley, Arundel, the Herberts, Saville, John Stow and William Camden were members. Elizabeth I had not advanced him further on account of his opposition to the alienation of ecclesiastical revenues. In 1598 he declined the bishoprics of Ely and Salisbury, because of the conditions attached. On 23 November 1600, he preached at Whitehall a controversial sermon on justification. In July 1601 he was appointed Dean of Westminster and gave much attention to the school there. When plague struck in 1603 he retreated to Chiswick to teach the boys of Westminster School, where he preached a plague sermon on 21 August arguing in favour of leaving London under such circumstances. His argumentation rested on the Old Testament's commands to avoid exposing oneself to contagion, to avoid contact with lepers, etc. Andrewes claimed that the plague was caused by "inventions" like "new meats in diet" and "new fashions in apparel" that had roused the wrath of God. He condemns changes in Christian tradition that "our fathers never knew of".