Кіріспе

Жақын Инфрақызыл Камера және Көп Объектілі Спектрометр (NICMOS) – 1997 жылдан 1999 жылға дейін және 2002 жылдан 2008 жылға дейін жұмыс істеген Хаббл ғарыш телескобына (HST) орнатылған инфрақызыл астрономияға арналған ғылыми құрал. NICMOS түсірген кескіндерде жарық спектрінің жақын инфрақызыл бөлігінен алынған деректер қамтылған. NICMOS Steward Observatory, University of Arizona, АҚШ-та орналасқан NICMOS құралдарын анықтау тобымен жобаланып, жасалған. NICMOS – Ball Aerospace & Technologies Corp. компаниясы құрастырған бейнелеу және көп объектілі спектрометр, ол HST-ге 0,8 мен 2,4 микрометр аралығындағы толқын ұзындығын ұсынатын инфрақызыл сәулелерді бақылауға және бейнелеуге, сондай-ақ ойықсыз спектрофотометриялық мүмкіндіктерді қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. NICMOS үш оптикалық арнада үш жақын инфрақызыл детекторды қамтиды, бұл жоғары (~0,1 доға секундтық) ажыратымдылықты, коронографиялық және поляриметриялық бейнелеуді, сондай-ақ 11, 19 және 52 доға секундтық көріс өрісінде ойықсыз спектроскопияны қамтамасыз етеді. Әрбір оптикалық арнада сапфирлік субстратқа біріктірілген 256×256 пикселді фотодиодтық тізбек және төрт тәуелсіз 128×128 квадрантта оқылған сынап кадмий теллуридінің инфрақызыл детекторлары бар. NICMOS 2008 жылы соңғы рет жұмыс істеді және 2009 жылы орнатылғаннан кейін Кенді Көріс Камерасы 3-тің инфрақызыл арнасымен ауыстырылды.

Шектеулер

Хабблдың инфрақызыл сәуледегі өнімділігі шектеулі, себебі ол инфрақызыл өнімділігін мақсат етіп жобаланбаған. Мысалы, айнасы жылытқыштар арқылы тұрақты және салыстырмалы түрде жоғары температурада (15 °C) ұсталады. HST – жылы телескоп. NICMOS немесе WFC3 сияқты салқындатылған фокустық жазықтықтағы ИК құралдарымен жиналған ИК фондық ағыны, жақын толқын ұзындықтарында телескоптың термиялық сәуле шығаруымен зодиактық шашыраудан гөрі басым. NICMOS деректері телескоп фоны λ ≈ 1,6μm-ден ұзын толқын ұзындықтарында зодиактық фоннан асып түсетінін көрсетеді, нақты мәні аспанға бағытталуына және Жердің орбитадағы орнына байланысты. Бұл кемшілікке қарамастан, Хабблдың айнасы мен NICMOS комбинациясы сол кезде жақын инфрақызыл өнімділігінде бұрын-соңды көрілмеген сапа деңгейін ұсынды. Инфрақызыл ғарыш обсерваториясы сияқты арнайы инфрақызыл телескоптар өздерінің жаңалықтарын жасады, бірақ олардың негізгі айнасы кішірек болды, сонымен қатар NICMOS орнатылған кезде олар қызметтен шығып кетті, себебі салқындатқыштары таусылды. Кейін NICMOS бұл мәселені тоңазытқыш сияқты машиналық салқындатқышпен шешіп, 2008 жылы тоқтағанға дейін бірнеше жыл бойы жұмыс істеуге мүмкіндік алды.

NICMOS тарихы

NICMOS 1997 жылы екінші сервистік миссия кезінде (STS 82) ғарыш телескопының суретке түсіру спектрографымен бірге Хабблге орнатылды, бұл екі бұрынғы құралды алмастырды. NICMOS-ты кең өрістік камера 3 ішінара алмастырды, оның көру өрісі әлдеқайда үлкен (135x127 секундтық доға, немесе 2,3x2,1 минуттық доға), және инфрақызыл спектрге жақын жетуге мүмкіндік береді. Инфрақызыл өлшемдерді жүргізу кезінде, құралдың өзінен шығатын жылулық сәулелердің инфрақызыл кедергісін болдырмау үшін инфрақызыл детекторларды салқындатып ұстау қажет. NICMOS криогенді деварды қамтиды, ол детекторларды шамамен 61 К-қа дейін, ал оптикалық сүзгілерді шамамен 105 К-қа дейін қатты азот мұзының блогымен салқындатады. 1997 жылы NICMOS орнатылған кезде деварда 104 кг азот мұзы болды. 1997 жылдың 4 наурызында құралды іске қосу кезінде пайда болған жылулық қысқа тұйықтама салдарынан, 1999 жылдың қаңтарында девардағы азот салқындатқышы күтілгеннен бұрын таусылды. 2002 жылғы Хаббл сервистік миссиясы 3B (STS 109) кезінде, криосуытқыш, криогендік циркулятор және сыртқы радиатордан тұратын жаңа салқындату жүйесі орнатылды, ол қазір NICMOS-ты криогендік неон циклы арқылы салқындатады. NICMOS салқындату жүйесі (NCS) өте қысқа мерзімде (14 ай, басқа Хаббл құралдарының аппараттық құралдарына қарағанда 5-10 жыл) жасалды. NICMOS SM 3B миссиясынан кейін қызметке қайта оралды. 2008 жылдың қыркүйегінде жаңа бағдарламалық жасақтаманы жүктеу NICMOS салқындату жүйесін қысқа уақытқа тоқтатуға себеп болды. Салқындату жүйесін қайта іске қосуға бірнеше әрекет жасалды, бірақ криогендік циркулятордағы мәселелерге байланысты нәтиже болмады. Аспаптың кейбір бөліктерінің жылынуын күтіп, теориялық мұз бөлшектері неон циркуляциялық циклынан сублимацияланатын болды, салқындатқыш қайтадан іске қосылмады. Содан кейін NASA Аномалияны қарау кеңесін (ARB) шақырды. ARB 2008 жылғы қыркүйектегі қайта іске қосу кезінде мұз немесе басқа қатты бөлшектер девардан циркуляторға көшкенін және циркулятор зақымдануы мүмкін екенін тұжырымдады, сондай-ақ іске қосу параметрлерінің баламалы жиынтығын анықтады. 2008 жылдың 16 желтоқсанында сағат 13:30 EST-де сәтті қайта іске қосылғаннан кейін төрт күн бойы салқындатқыш жұмыс істеді, содан кейін тағы бір тоқтатылды. 2009 жылдың 1 тамызында салқындатқыш қайтадан іске қосылды; NICMOS 2010 жылдың ақпан айының ортасында қайтадан жұмыс істеуі күтілді және 2009 жылдың 22 қазанына дейін жұмыс істеді, содан кейін Хабблдің деректерді өңдеу жүйесінің тоқтауы телескопты сөндірді. Осы жұмыс кезеңінде NICMOS-қа айналым ағыны күрт төмендеді, бұл айналым циклындағы бұғатталуды растады. Ағымды төмендетілген деңгейде жұмыс істеу NICMOS ғылымын шектеді, сондықтан NASA таза неон газымен айналым жүйесін тазарту және толтыру жоспарларын әзірледі. Айналым циклы орбиталық тазалау толтыру операциялары үшін қосымша неон резервуарымен және қашықтан басқарылатын электромагниттік клапандармен жабдықталған. 2013 жылдың мәліметтері бойынша, бұл тазалау операциялары әлі орындалмаған. 2009 жылы орнатылған WFC3 NICMOS-ты ішінара алмастыру үшін жасалған. 2010 жылдың 18 маусымында NICMOS соңғы 18-ші циклда ғылымға қолжетімді болмайтыны жарияланды. 2013 жылдың мәліметтері бойынша, тазалау операциялары орындала ма және NICMOS болашақта ғылым үшін қолжетімді бола ма деген шешім әлі қабылданбаған. NICMOS сонымен қатар Rockwell International Electro Optical Center (қазіргі DRS Technologies) құрастырған 256×256 пикселдік бейнелеу сенсорының атауы.

Ғылыми нәтижелер

NICMOS жақын инфрақызыл ғарыш астрономиясындағы өнімділігімен, әсіресе шаң арқылы нысандарды көру қабілетімен атақты болды. Планета ғылымында NICMOS 4 Веста астероидінің оңтүстік полюсіндегі соққы алабын ашты. (4 Вестаға кейін 2010 жылдары "Дон" ғарыш кемесі келіп, оны орбитада айналып, жақыннан зерттеді.) 2009 жылы NICMOS-тың ескі суреті HR 8799 жұлдызының айналасындағы болжамды экзопланетаны көрсету үшін өңделді. Экзопланеталар алғаш рет 2007 және 2010 жылдар аралығында Кек және Солтүстік Джемини телескоптары арқылы табылды. Бұл құралдың спектроскопиялық қабілеттерін пайдаланады, ал астрономияда спектроскопия планета транзиті кезінде (экзопланета Жерден қарағанда жұлдыздың алдынан өтеді) сол экзопланетаның мүмкін атмосферасын зерттеуге мүмкіндік береді.