Кіріспе

HST-ге 2002 жылдың наурызында орнатылды.

Зерттеулерге арналған кеңейтілген камера (ACS) – Хаббл ғарыш телескопының (HST) бортындағы үшінші буынның осьтік құралы. ACS-тің бастапқы дизайны мен ғылыми мүмкіндіктерін Джонс Хопкинс университетінің тобы анықтады. ACS Ball Aerospace & Technologies Corp. және Годдард ғарыш ұшу орталығында құрастырылып, жан-жақты сынақтан өтті, ал Колумбия орбитасының жүк бөліміне енгізілмес бұрын Кеннеди ғарыш орталығында соңғы ұшуға дайындығы тексерілді. Ол 2002 жылдың 1 наурызында 3B қызмет көрсету миссиясының (STS 109) бөлігі ретінде ұшырылды және 7 наурызда HST-ге орнатылды, соңғы түпнұсқалық құрал – Айдағы әлсіз нысандар камерасының (Faint Object Camera - FOC) орнын алды. Ол кезде ACS құны 86 миллион АҚШ долларына бағаланған. ACS – өте әмбебап құрал, ол HST-дегі негізгі бейнелеу құралы болды. Ол басқа HST құралдарына қарағанда бірнеше маңызды артықшылықтар ұсынды: спектрдің ультракөк сәуледен жақын инфрақызыл аймақтарын қамтитын үш тәуелсіз, жоғары ажыратымды каналдар, үлкен детекторлық аудан және кванттық тиімділік, нәтижесінде HST-нің жаңалықтарды табу тиімділігі он есеге артты, сүзгілердің кең ассортименті, сондай-ақ коронографиялық, поляриметриялық және гризмдік мүмкіндіктер. ACS-пен жүргізілген байқаулар астрономдарға ғаламды ерекше жоғары сезімталдықпен көруге мүмкіндік берді, бұл Хабблдің ультра терең өрісімен көрсетілген, және Күн жүйесіндегі кометалар мен планеталардан бастап, ең алыс квазарларға дейін астрономиялық құбылыстардың кең ауқымын қамтиды.

Кең өрістік арна (WFC)

WFC – ACS-тің ең көп қолданылатын арнасы. Оның детекторы екі тікелей қосылған 2048x4096, 15 мкм/пикселді зарядты қосарланған құрылғыдан (CCD) тұрады, жалпы сомасы 16 мегапикселді құрайды, оларды Scientific Imaging Technologies (SITe) компаниясы шығарған. WFC-тің пикселге шаққандағы масштабтық коэффициенті 0,05-ке тең, ал тиімді көру бұрышы 202×202 шамасында. WFC детекторының спектрлік диапазоны 350–1100 нм. Бұл арнаны қолданудың бір мысалы – SWEEPS, ол Галактикалық орталықта 16 кандидат экзопланетаны анықтады.

Жоғары ажыратылатын арна (HRC)

2007 жылдан бері электрлік ақаудың салдарынан тоқтатылған HRC, кішкентай көрініс өрісінде өте айқын суреттерді қамтамасыз етті. HRC детекторы – 1024×1024 SITe CCD, оның көрініс өрісі WFC-ге қарағанда кішірек (26"×29"), бірақ кеңістіктік дискретизациясы екі есе жоғары (пиксельге 0,025"). Бұл детектор WFC-ге қарағанда ультракүлгін сәулелерге (<350 нм) жақын толқын ұзындығында едәуір сезімтал болды. Бұл каналдағы жарық көздерінің маңындағы әлсіз нысандарды бейнелеу үшін жарықты басудың екі тәсілі қолданылды, бұл жарық көздеріне жақын нысандардың контрастын он есе арттырды. Біріншісі – екі жасыру нүктесі бар басқарылатын коронографиялық маска, олардың бірінің диаметрі 1,8" және ол көрініс өрісінің ортасында, екіншісінің диаметрі 3,0" және ол бұрышқа жақын орналасқан. Бірінші нүкте екі нүктенің ішінде ең көп қолданылды, мысалы, жақын маңдағы жарқын жұлдыздардың немесе жарқын квазарлардың галактикаларының айналасындағы жұлдыздар дискілерін бейнелеу үшін. Екіншісі – HRC девар терезесінің кіреберісінде орналасқан, ені 0,8" және ұзындығы 5" болатын Fastie Finger деп аталатын құрылғы.

Күн көзін жасыратын арна (SBC)

SBC-дің көп анодты микроарналы массиві (MAMA) – 115–170 нм толқын ұзындығы диапазонындағы ультракөк сәулеге оңтайландырылған, төмен деңгейдегі фондық шулы фотондарды есептеу құрылғысы. Ол фотокатодтан, микроканалдық пластинадан және анодтық массивтен тұрады. Оның кеңістіктік дискретизациясы пикселге шаққанда 0,034"x0,030", ал көру бұрышы 34,6"x30,0". ACS SBC – бұл, шындығында, Ғарыш телескопының бейнелеу спектрографының (STIS) бортындағы қосалқы құрылғы.

АТК проблемалары мен оларды шешу жолдары 2006-2009

2006 жылғы 25 маусымда ACS электрондық қатеге ұшырады. Ол қосалқы (екінші жақ) электроникасы арқылы сәтті қосылды. Инструменттың ішкі жүйелері, соның ішінде CCD детекторлары инженерлік сынақтардан кейін жұмыс істейтінін көрсетті және ACS 2006 жылғы 4 шілдеде ғылыми жұмыстарды қайта бастады. 2006 жылғы 23 қыркүйекте ACS қайтадан істен шықты, бірақ 9 қазанға дейін мәселе анықталып, шешілді. 2007 жылғы 27 қаңтарда ACS резервтік қуат көзіндегі қысқа тұйықталу салдарынан істен шықты. Аспаптың Күнге сезімтал емес арнасы (SBC) 2007 жылғы 19 ақпанда бірінші жақ электроникасын пайдаланып қайта іске қосылды. Кең өрістік арна (WFC) 2009 жылғы мамырда STS 125 миссиясы арқылы қызметке қайта оралды. Дегенмен, жоғары ажыратымдылық арнасы (HRC) әлі де істен шығып тұр.

Сүзгілер мен дисперстерлер

ACS үш дөңгелекке орналасқан 38 сүзгі мен дисперстер жиынтығына ие. Осы дөңгелектердің екеуі HRC және WFC жарық жолдары үшін ортақ, ал үшіншісі SBC-ге арналған. HRC және WFC элементтері он бір кең жолақты сүзгі, бір орта жолақты сүзгі, бес тар жолақты сүзгі, үш көрінетін және үш ультракөк сәуле полярландырғыш, HRC үшін бір призма және бір гризм (580–1100 нм) құрайды. Төрт сүзгінің өтімділік диапазоны ультракөк спектрге жақын болғандықтан, оларды тек HRC-мен ғана қолдануға болады. Негізгі кең жолақты сүзгілер жердегі Sloan Digital Sky Survey (SDSS) u, g, r, i және z сүзгілерімен эквивалентті. Әрқайсысы үш жеке сегментке бөлінген бес сызықтық рампалық сүзгі 380 нм-ден 1070 нм-ге дейін үздіксіз бейнелеу мүмкіндігін қамтамасыз етеді, соның арқасында кең қызыл жылдамдық диапазонында эмиссиялық сызықтардың жеткілікті үлгісі алынады. Ортаңғы сегмент ғана HRC үшін қолжетімді. SBC дөңгелегі бір орта жолақты сүзгі (Lyα), бес ұзақ өтімді сүзгі және екі объективтік призмамен жабдықталған.