Үкмерге – Литваның Вильнюс уезіндегі қала. 20 мың тұрғыны бар. Қала атауы "жебірген қасқыр" немесе "суға батқан" деген мағынаны білдіреді. Жергілікті аңыз бойынша, қасқырлар тәрбиелеген қыз туралы әңгіме бар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ukmergė (; бұрын Vilkmergė; Wiłkomierz) - Литваның Вильнюс округіндегі қала, Вильнюстің солтүстік-батысында орналасқан, халқы шамамен 20 000 адамды құрайды.
Town in Aukštaitija Region, Lithuania
Ukmergė (; previously Vilkmergė; Wiłkomierz) is a city in Vilnius County, Lithuania, located northwest of Vilnius, with a population of about 20,000.
Этимологиясы мен нұсқалары
Қала өзінің бастапқы атын Вилкмергеле өзенінен алды, ол бастапқыда Вилкмергеле деп аталды және елді мекеннің өсуіне байланысты кішірек түріне ие болды. Көптеген адамдар бұл атауды «қасқыр қыз» деп аударуға болады деп санайды, себебі ол «вилкас» (қасқыр) және «мерга» (қыз) сөздерінің бірігімінен құралған. Бірақ, екі түбірлі атаудың екінші түбірі «батыру» немесе «суға малып беру» мағынасын беретін «мерг / мерк» етістігі болуы ықтимал. Жергілікті аңыз бойынша, Вилкмергеле – қасқырлар тәрбиелеген қыз, ол Рудьярд Киплингтің Мауглисі сияқты жануарлар мен адамдар арасындағы байланысты қамтамасыз еткен. Ал «Ukmergė» халықтық этимологиясы «шаруа қызы» (лит. ūkis = шаруашылық) дегенді білдіреді. Бастапқы атау жергілікті футбол командасы «Vilkmergė Ukmergė» және танымал HBH Vilkmergė сырасы үшін де қолданылған. Қаланың басқа тарихи атаулары: 1225 жылы Вилкемерге немесе Вилкамерген, 1333 жылы Вилкенберге, 1384 және 1455 жылдары Вилкинберг, 1455 жылы Вилкомир, 1611 жылы Вилкомир, 1613 жылы Вилкомирз, 1766 жылы Вилкомирия, 1900 жылы Укмерге, 1908 жылы Аукмерге, 1911 жылы Ūкмерге, 1918 жылы Вилкомиерж және 1919 жылы Вилкмергеле.
The city took its original name Vilkmergė from the Vilkmergėlė River, which was initially called Vilkmergė and assumed a diminutive form after the growth of the settlement. It is commonly thought that the name may be translated as "she wolf", from the combination of Vilkas (wolf) and Merga (maiden). More likely the second root of the dual stemmed name is the verb merg /merk meaning "to submerge" or "to dip". According to local legend, Vilkmergė was a girl raised by wolves, who bridged the divide between animals and humans, in the same way as Rudyard Kipling's Mowgli. The folk etymology of "Ukmergė", by contrast, is "farm girl" (Lith. ūkis = farm). The original name has been adopted by the local soccer team, "Vilkmergė Ukmergė" as well as popular HBH Vilkmergė beer. Other historic names for the city include Wilkemerge or Wilkamergen in 1225, Vilkenberge (1333), Wilkinberg (1384, 1455), Vilkomir (1455), Wilkomir (1611), Wilkomirz (1613), Wilkomiria (1766), Ukmerge (1900), Aukmergė (1908); Ūkmergė (1911), Wilkomierz (1918), and Vilkmergė (1919).
Ерте тарих
Укмерге алғаш рет 1225 жылы тарихта еске алынған. Бұл, негізінен, Вилкмерге және Швентожи өзендерінің құсылған жеріне жақын төбеде орналасқан ағаштан салынған бекініс болды. 1333, 1365, 1378, 1386 жылдары және тіпті Литва 1387 жылы христиан дінін қабылдағаннан кейін 1391 жылы да Тевтон ордені мен Ливон ордені Укмергеге шабуыл жасады. Соңғы шабуылда Укмерге толығымен өртеніп, қайтадан салынуға мәжбүр болды. Литваның қалған бөлігімен бірге, бұл аймақ 1386 жылы христиан дінін қабылдау процесін бастады. Келесі жылы, 1387 жылы, алғашқы католик шіркеуі – Әулие Петр мен Әулие Павел шіркеуі салынды. Бұл Литвадағы алғашқы Рим-католик шіркеулерінің бірі еді. Қалаға 1435 жылы Вилкомир шайқасынан кейін қалалық құқықтар берілді, ал 1486 жылға дейін жазылған деректерде ол қала ретінде танылды. Бұл құқықтарды Ескі король Сигизмунд бекітті. Польша-Литва одағы кезінде қала Вильнюс воеводствосының повят орталығы болды. 1655 жылы швед және орыс әскерлері қаланы тонады. Осы үздіксіз соғыстардың салдарынан Укмергенің дамуы көптеген тоқырауларға ұшырады. 17 ғасырдың соңында еврейлер қалаға қоныстана бастады және синагог пен зират салды. 1711-1712 жылдары қалаға оба ауруы таралып, халықтың арасында қырып-қырғын жасады. Әр түрлі уақытта қалаға 1-ші литвалық ұлттық атты бригадасы, 2-ші және 3-ші литвалық алғы шеп полктері және 1-ші литвалық жаяу әскер полкі орналасқан. 1792 жылы Ұлы Сеймде қаланың өкілі Йозеф Доминик Коссаковскийдің бастамасымен король Станислав Август Понятовский қаланың қалалық құқықтарын жаңартты және оған қазіргі гербін сыйлады.
Ukmergė was first mentioned in 1225, It was essentially a wooden fortress that stood on a hill, near the confluence of the Vilkmergė River and the Šventoji River. Ukmergė was attacked by the Teutonic Knights and the Livonian Order in 1333, 1365, 1378, 1386, and even in 1391, already after the Christianization of Lithuania in 1387. During the last attack, Ukmergė was burned to the ground and had to be completely rebuilt. The region began to adopt Christianity, along with the rest of Lithuania, in 1386. In the following year, 1387, its first Catholic church, St. Peter and St. Paul, was built. It was one of the first Roman Catholic churches established in Lithuania. The town was granted municipal rights at some time after the Battle of Wiłkomierz in 1435, and written sources dating from 1486 referred to it as a city. King Sigismund the Old confirmed these rights. During the times of the Polish–Lithuanian Commonwealth, the city had been the center of powiat in the Vilnius Voivodeship. In 1655, the Swedish and Russian armies plundered the city. Because of these incessant wars, the growth of Ukmergė suffered many setbacks. Jews began to settle in the city in the late 17th century, and built a synagogue and a cemetery. In the years 1711–1712, the bubonic plague swept through the town and wreaked havoc upon its population. At various times, the 1st Lithuanian National Cavalry Brigade, the 2nd and 3rd Lithuanian Vanguard Regiments and the 1st Lithuanian Infantry Regiment were stationed in the town. In 1792, by the initiative of the city's representative in the Great Sejm, Józef Dominik Kossakowski, King Stanisław August Poniatowski renewed the town's municipal rights and gave it its current coat of arms.
18-19 ғасырлар
1795 жылы Польша-Литва одақтастығының үшінші бөлінісі кезінде қала Ресейге қосылып, Вильня генерал-губернаторлығының құрамына енді. 1812 жылы Ресей және Франция әскерлері арасындағы Дельтува шайқасы Укмергеден алыс емес жерде болды; Наполеон әскері Ресейге жасалған француз жорығы кезінде қалаға шабуыл жасады. 1831 жылғы қараша көтерілісі кезінде қала бірнеше ай бойы көтерілісшілердің бақылауында болды. 1843 жылы қала жаңа құрылған Ковно генерал-губернаторлығының құрамына кірді. 1863 жылы қала Ресейге қарсы қаңтар көтерілісіне қатысты. 1876 жылы Укмергеде спичка фабрикасы ашылды. 1877 жылы қала тағы да өрттен қирады. Литваның болашақ президенті Антанас Сметона Укмергеге жақын Узуленіс ауылында дүниеге келді және жергілікті мектепте оқыды. 1882 жылы баспахана құрылды. 1899 жылы он үш адам литва тілінде жазылған кітаптарды таратуы үшін жазаланды, ол кезде литва тіліне тыйым салынған еді.
During the Third Partition of the Polish–Lithuanian Commonwealth, in 1795, the town was annexed by Russia, becoming a part of the Vilna Governorate. In 1812 the Battle of Deltuva, between the Russian and French armies, occurred not far from Ukmergė; Napoleon's army raided the town during the French invasion of Russia. During the November Uprising in 1831, the city remained in the hands of rebel elements for several months. In 1843, the town became a part of the newly established Kovno Governorate. In 1863, the city participated in the January Uprising against Russia. In 1876 a match factory was established in Ukmergė. In 1877 a fire again ravaged the town. The future president of Lithuania, Antanas Smetona, was born in Užulėnis near Ukmergė, and was educated in the local school. In 1882 a printing house was opened. In 1899 thirteen people were punished for distributing books written in the Lithuanian language, which was prohibited at that time.
20 ғасыр
1918 жылы Литва тәуелсіздігін жариялағаннан кейін қаланың атауы Вилкмергеден Укмергеге өзгертілді. 1919 жылы большевиктер күштері Литва-Совет соғысы барысында қаланы басып алды, бірақ ол көп ұзамай Йонас Варякожис басқарыған литва әскері тарапынан босатылды. Укмерге шайқасында бес жүзден астам большевик тұтқыны қолға түсті. Сол жылы темір қорыту зауыты салынды. 1920 жылы литва әскері екі жаңадан құрылған мемлекеттердің арасындағы шекараны белгілеу үшін жүргізілген бірқатар шайқастардан кейін, Польшаның елге басып кіру әрекеттерін тоқтатты. Электр станциясы, баспахана және тағы 120 шағын кәсіпорын ашылды. 1939 жылға дейін қалада бес газет шықты. 1930 жылы Литваның тәуелсіздігінің алғашқы онжылдығына арналған «Литва Реститута» есімді ескерткіш орнатылды. Екі дүниежүзілік соғыс аралығында Укмергеде польшалық жоғары мектеп те жұмыс істеді. 1940 жылы Литваның Кеңес Одағы тарапынан басылып алынуынан кейін, қала тұрғындарын депортациялау басталды. 1941 жылдың 22 маусымында немістер Кеңес Одағына және оның оккупацияланған территорияларына шабуыл жасағанда, шегініп келе жатқан кеңес әскерлері өз қызметкерлеріне шамамен 120 тұтқынды өлтіруді бұйырды; алайда, көптеген тұтқындар қашуға үлкерді, тек сегізі ғана азаптап өлтірді. Неміс басқыншылығынан кейін нацистер литвалық құпия агенттердің көмегімен қаланың еврей халқының шамамен 10 000 мүшесін ұстап алып, өлтірді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қала орталығы ауыр бомбалаудан зардап шекті. Кеңес әскері қайта оралғаннан кейін жылдар бойы қала тұрғындары қарсылық қозғалысын ұйымдастырып, қатысты. Қала тұрғындарын Сібірге жер аудару жалғасты. 1950 жылы Литва тәуелсіздігіне арналған ескерткіш бұзылды. Қала 1990 жылы, Литва тәуелсіздігінің қайта жарияланбас бұрын, оны қайта жаңартуға кірісті. 1964 жыл шамасында Никита Хрущевтің басшылығымен Укмергеге жақын орманды аймақта екі жұптасқан советтік Р 12 «Двина» (SS 4) ядролық зымыран базасы салынды. Әрқайсысында төрт жер үсті ұшыру алаңы, зымырандарды сақтауға арналған жартылай жер асты ангарлары және бірнеше қосымша ғимараттар болды. Бұл базалар 1987 жылғы АҚШ пен КСРО арасындағы Орташа қашықтықтағы ядролық күштер туралы келісімде айтылған. Қазіргі таңда екеуі де қираған күйде және жалпы қолдануға ашық.
In 1918, after Lithuania declared its independence, the city's name was changed from Vilkmergė to Ukmergė. In 1919 Bolshevik forces occupied the city during the Lithuanian–Soviet War, but it was soon liberated by the Lithuanian army led by Jonas Variakojis. Over five hundred Bolshevik prisoners were taken during the Battle of Ukmergė. An iron foundry was established in the same year. In 1920, the Lithuanian army stopped Polish incursions into the rest of the country, after a series of battles that were waged to establish borders between the two newly re established countries. An electric plant, a printing house and 120 other small businesses were opened. The city had five newspapers until 1939. In 1930, a monument named Lituania Restituta was erected to commemorate the first decade of restored Lithuanian independence. A Polish high school also operated in Ukmergė during the interbellum. In 1940, after the Soviet occupation of Lithuania, deportations of people from the town began. When the Germans attacked the Soviet Union and its occupied territories, on June 22, 1941, the retreating Soviets gave instructions to their operatives to kill some 120 prisoners; however, most of them escaped; only eight of them were tortured to death. After the German invasion, the Nazis rounded up and killed about 10,000 members of the town's Jewish population with the help of Lithuanian collaborators. During World War II, the city center suffered from extensive bomb damage. For years after the return of the Soviets, the city's people organized and participated in resistance movements. The deportation of the city's population to Siberia continued. In 1950 the monument to Lithuania's Independence was destroyed. The city reconstructed it in 1990, even before the restoration of Lithuania's independence was declared. Around 1964, two coupled Soviet R 12 Dvina (SS 4) nuclear missile bases were built in the woods near Ukmergė under Nikita Khrushchev. Each had four surface launch pads, semi underground hangars to store the missiles and several accessory buildings. The bases were mentioned in the 1987 Intermediate Range Nuclear Forces Treaty between the United States and the Soviet Union. They both are in a ruined state at present, and freely accessible to the public.