Кіріспе

Құрылысы жойылған алғашқы хорда тұқымдасы
құрылысы жойылған хорда

Pikaia gracilens – Британдық Колумбияның Орта кембрий Бурджесс тақтасынан белгілі, құрылысы жойылған, алғашқы хорда жануары. 1911 жылы Чарльз Дулиттл Уолкотт оны көпсақиналы құрт деп сипаттады, ал 1979 жылы Гарри Б. Уиттингтон мен Саймон Конвей Моррис оны хорда деп атады. Ол «ең танымал ерте хорда қазбасы» немесе «кембрий хордалыларының ең ерте сипатталған түрі ретінде кеңінен танылды». Ол кембрийлік жарылыстың соңғы кезеңінде өмір сүрген деп есептеледі. Оның табылуынан бері жүзден астам мысалы табылды. Дене құрылысы тікенекке ұқсас, ал қозғалысы, мүмкін, ескектей болған. Нотохорда және миомерлер (скелеттік бұлшық еттерінің сегменттелген бөліктері) дененің бүкіл ұзындығын жабады және хордалардың ерекше белгілері саналады. Оның алғашқы табиғаты дене жабынымен, яғни омыртқасыздар мен кейбір алғашқы хордаларға тән қабықшамен анықталады. Нақты филогенетикалық орны белгісіз. Ұсынылған туыстық байланыстар: бас-тікенділер, бассүйектілер немесе кез келген қазіргі ұрпақпен тығыз байланысты емес хорда тамыры. Көпшілік арасында барлық омыртқалы жануарлардың, ең көне балықтардың немесе адамдардың ең көне ата-бабасы деп дұрыс емес айтылса да, ол басқа кембрий хордаларымен қатар негізгі хорда ретінде қарастырылады; ол омыртқалы жануарлардың ата-бабаларымен жақын туыс, бірақ ол өзі ата-баба емес.

Ашылу

Пикая грациленс қазбасын Чарльз Уолкотт Британдық Колумбиядағы Стивен формациясының Берджесс тақтасынан тауып, 1911 жылы сипаттады. Ол оны Канаданың Альберта штатындағы Пика шыңының атымен атады. Дененің айқын және тұрақты сегментациялануына сүйене отырып, Уолкотт оны көпқылтырлы құрт ретінде жіктеді және оған арналған жаңа Pikaidae отбасын құрды. (Принстон палеонтологы Бенджамин Франклин Хауэлл 1962 жылы отбасы атын Пикайидей деп өзгертті.) Уолкотт өзінің жіктелуінің шектеулі екенін білген, ол былай деп атап өтті: "Мен оны көпқылтырлы құрттар отбасыларының ешқайсысына жатқыза алмаймын, өйткені бесінші сегменттерінде жұпталған шығыңқылар [parapodia] жоқ". Кембридж университетінің палеонтологы Гарри В. Уиттингтон және оның студенті Саймон Конвей Моррис Берджесс тақтасының фаунасын қайта қарап, Пикаяның анатомиялық ерекшеліктерін алғаш рет атап өтті. Қалдық үлгілерде хорда мен бұлшықет блоктарының белгілері бар, олар көпқылтырлы құрттар емес, хордалылардың негізгі құрылымдары болып табылады. 1977 жылы Конвей Моррис қосымша түсіндірмесіз, оның хордалылар тобына жататын мүмкіндігін көрсеткен мақала ұсынды. Ол және Уиттингтон бұл жануардың анық хордалы екеніне сенімді болды, өйткені олар 1979 жылы Scientific American журналында жазды: "Соңында, Берджесс тақтасының фаунасының ішінде жануарлар әлемінің біздің көзге көрінетін бұрышындағы ең ерте белгілі омыртқасыз өкілдерінің бірін таптық: хордалылар типі". Бурджесс тақтасында хордалылар Пикая туысы мен P. gracilens түрінен өкілделген. Конвей Моррис сол жылы "Экология мен жүйелік зерттеулер журналында" P. gracilens-ті хордалылар қатарына ресми түрде қосты. Алайда, ол микроскоптарды қолдану сияқты құрылымдық талдаулар ұсынбады. Салыстырмалы сипаттама тек "болжамды" хордалы мәртебесіне ие болды. Бұл қазбаның хордалы табиғаты бірнеше онжылдық бойы күмәнмен қабылданды. Тек 2012 жылы Конвей Моррис пен Жан Бернард Карон егжей-тегжейлі талдау жасаған кезде ғана хордалы мәртебесі кеңінен қабылданды. Қалдықтар Йохо ұлттық паркіне жақын орналасқан Фоссил қырқасындағы ашық жартастардағы шектеулі қабаттарда ғана кездеседі. 1993 жылы сол жерден "Метасприггина" деп аталатын басқа балық тәрізді жануарлардың қазбалары табылды. Конвей Моррис бұл жануарларды кембрийлік хордалылардың тағы бірі деп анықтады. Қалдық үлгілері Смитсондар институтында және Корольдік Онтарио мұражайында сақталады. Оның сыртқы қабықшасы қазіргі кездегі жауы жоқ морт балықтардың сыртқы қабықшасына ұқсауы мүмкін. Осылайша ол қарынның екі жағында айқын жарықтар бар және сүзгімен тамақтану үшін пайдаланылатын қазіргі ланцеттерден ерекшеленеді. Пикаяның маңызды бастапқы құрылымы – денесін жабатын қабықша. Қабықша – негізінен омыртқасыздарда, мысалы, буынтық аяқтыларда, моллюскаларда, эхинодермаларда және нематодаларда кездесетін қатты ақуыз қабаты. Типтік қабықшадан айырмашылығы, Пикаяның қабықшасында қатты клеткадан тыс (экзоскелет) қорғаныс жоқ, ал бүкіл денесі негізінен жұмсақ денелі. Бастапқыда қарапайым болғанымен, Пикая омыртқалы жануарлар үшін қажетті алғышарттарды көрсетеді. Тірі кезінде Пикая қысыңқы, жапырақ пішіндес, кеңейтілген құйрық қанаты бар жануар болған; жалпақ денесы сегменттелген бұлшықет блоктарының жұптарына бөлінген, олар әлсіз тік сызықтар ретінде көрінеді. Бұлшықеттер бастан құйрыққа дейін созылатын иілгіш құрылымның екі жағында орналасқан. Пикая белсенді және еркін жүзуге қабілетті еді.

Экология

Пикая теңіз түбіне жақын белсенді жүзіп жүретін организм болған деп саналады (нектобентик), қозғалыс үшін жалпақ артқы бөлігін оң-солға толқындатып итермелейтін. Алдыңғы мүшелері тамақтануға пайдаланылмаған болуы мүмкін, және тыныс алу функциясын атқарған болуы ықтимал. Пикаяның ұсақ органикалық заттармен қоректенгені болжанады.