Кіріспе

Су жануарларының туысы Акутикоклаудина, Клаудина және Конотубус туыстарын қамтитын ерте метазоандар тұқымдастығы – клаудинидтер шамамен 550 миллион жыл бұрын Эдиакаран кезеңінің соңында өмір сүрген. Олар миллиметрлік өлшемдегі конус тәрізді қазбаларды құрады, олар бір-біріне енген әктас конустардан тұрады; аталған организмнің өзінің сыртқы түрі әлі белгісіз. Клаудина деген ат 20-шы ғасырдың геологы және палеонтологы Престон Клаудтың құрметіне берілген. Клаудинидтердің географиялық таралу аймағы кең, олардың қазбалары табылған жерлердің қазіргі орналасуында көрініс тапқан және кейбір шөгінділердің көптеген құрауышы болып табылады. Олар ешқашан жұмсақ денелі Эдиакаран фаунасымен бірге кездеспейді, бірақ кейбір тізбектерде клаудинидтер мен Эдиакаран фаунасының қабаттары кезектесіп орналасуы осы топтардың әртүрлі экологиялық талаптары болғанын көрсетеді. Клаудинидтердің микробтық төсенішке кірігіп, шөгіндімен көміліп қалмау үшін жаңа конустар өсірген деген болжам бар. Дегенмен, төсенішке кіріктірілген бірде-бір мысал табылған жоқ, және олардың тіршілік ету әдісі әлі де шешілмеген мәселе болып қала береді. Клаудинидтерді жіктеу қиын болды: бастапқыда олар көпқыртысты құрттар ретінде, ал кейіннен кейбір мысалдардағы бүршіктерге ұқсас құрылымдарға сүйене отырып, коралл тәрізді кенедиялар ретінде қарастырылды. Қазіргі ғылыми пікірлер оларды көпқыртысты құрттарға жатқызу және оларды кеңірек топқа жатқызудың қауіпсіз еместігі арасында бөлінеді. 2020 жылы Невада штатындағы Вуд-Каньон формациясынан алынған пириттелген мысалдарды зерттеу нәтижесінде екіжақтыларға тән ішектердің бар екені анықталды, бұл рекордық ең ерте кездемесі болып табылады және екіжақтылық тұжырымын қолдайды. Клаудинидтер жануарлар эволюциясының тарихында екі себеппен маңызды. Олар минералды қаңқалары бар ең ерте және ең көп кездесетін ұсақ қабықты қазбалардың бірі болып табылады, сондықтан олар мұндай қаңқалардың Эдиакаранның соңында алғаш рет пайда болу себептерін талқылауда маңызды рөл атқарады. Ең көп қолдау тапқан жауап – олардың қабықтары хищниктерден қорғану үшін пайда болған, себебі Қытайдан табылған кейбір Клаудина мысалдарында көптеген шабуылдардың іздері байқалады, бұл олардың кем дегенде бірінен аман қалғанын көрсетеді. Хищниктердің жасаған тесіктері Клаудина мысалдарының мөлшеріне пропорционалды, ал бірге табылған Синотубулиттер қазбаларында мұндай тесіктерге тап болмады. Бұл екі факт хищниктердің іріктеп шабуыл жасағанын көрсетеді, ал осыдан туындаған эволюциялық қарулану жарысы кембрийлік жануарлардың әртүрлілігі мен күрделілігінің өркендеуіне себеп болды деп жиі айтылады.

Морфология

Cloudina-ның диаметрі 0,3-тен 6,5 мм-ге дейін, ал ұзындығы 8-ден 150 мм-ге дейін өзгереді. Қалдықтар бір-бірінің үстіне орналасқан, ваза тәрізді кальцит түтіктерінен тұрады. Олардың бастапқы минералды құрамы белгісіз, бірақ жоғары магнийлі кальцит болған деген болжам бар. Әрбір конус астындағы кеңістік порлы болып келеді және төменгі түтікке эксцентрикалық түрде орналасады. Бұл сыртқы бетіне қабырғалы түрін береді. Түтіктің өзі иілген немесе қисық, кейде тармақталады. Түтіктің қабырғасының қалыңдығы 8-ден 50 микрометрге дейін, көбінесе 10-нан 25 мкм аралығында болады. Дегенмен, Hahn & Pflug (1985) және Conway Morris және авторлар (1990) Гермстің және Гласснердің ұсынған байланыстарына күмән келтіріп, оны жеке Cloudinidae отбасынан басқа топқа жатқызуға келіспеді. Осыған сәйкес, Грант (1990) Cloudina-ны кораллға ұқсас қуыс денелілердің (cnidarian) бірі деп жіктеді.

Экология

Cloudina көбінесе микробиологиялық строматолиттермен бірге табылады, олардың таралуы көлденең сумен шектеледі; олардың изотоптық құрамы су температурасының салыстырмалы түрде салқын болғанын көрсетеді. Олар теңіз түбінің қалыпты шөгінділерінде де кездеседі, бұл олардың тек микробтық үйінділерде ғана өмір сүруге шектелмегенін көрсетеді. Алайда, Cloudina ешқашан жұмсақ денелі Ediacara биотасымен бірдей қабаттарда табылған емес, бірақ Cloudina мен Ediacara биотасы кезектесіп орналасқан қабаттарда табылды. Бұл екі топтың организмдердің әртүрлі орталық жағдайларға бейімделгенін көрсетеді. Кіші өлшемділігіне байланысты Cloudina микробтық кілемде өз орнында (in situ) табылған деп күтілуге болады, әсіресе егер Сейлахердің айтуынша, оның өмір сүру кезеңінде оның айналасында шөгінді жиналған болса. Бірақ бүгінгі күнге дейін табылған көптеген үлгілер тек өскен жерлерінен шайылып кеткен күйде табылды. Сейлахердің гипотезасына қарсы келетін тағы бір аргумент – көптеген үлгілердегі жыртқыш тесіктер, егер ағза көмілген болса, күтілетіндей, жоғарғы бөлігінде шоғырланбаған. Басқаша айтқанда, бұл организм теңіз балдырларында мекендеген болуы мүмкін, бірақ оның өмір сүру салты даусыз түрде in situ жағдайда табылмағанша талқылауға ашық. Түтіктер көбінесе колониялар құрайтын сияқты көрінеді, бірақ кейде оқшауланған жағдайларда да кездеседі. Ірі және кейде бір түрден тұратын колониялардың жиі кездесуі маңызды жыртқыштардың болмауымен байланысты. Намибиядағы Нама тобынан табылған қазбалар Cloudina-ның алғашқы риф құраушы жануарлардың бірі болғанын көрсетеді, бірақ машиналық оқыту арқылы жасалған 3D томография көрсеткендей, «риф құраушы» қазбалар шын мәнінде жалғыз организмдердің жиынтығынан тұрады.