Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Микрофоссилиялар
Microfossils
Акритархтар – шамамен 1800 миллион жыл бұрыннан қазіргі уақытқа дейін белгілі органикалық микрофоссилиялар. Бұл классификация басқа топтарға жатқызу мүмкін болмайтын кез келген органикалық микроқұрылымдарды атау үшін қолданылатын жиынтық термин. Олардың әртүрлілігі жыртқыштардың пайда болуы және кембрийлік жарылыс сияқты маңызды экологиялық оқиғаларды көрсетеді.
Acritarchs are organic microfossils, known from approximately 1800 million years ago to the present. The classification is a catch all term used to refer to any organic microfossils that cannot be assigned to other groups. Their diversity reflects major ecological events such as the appearance of predation and the Cambrian explosion.
Анықтама
Акритархтар бастапқыда орталық қуыстан тұратын, қышқылда ерімейтін (яғни карбонаттық емес, кремнийлі емес) органикалық қабырғалы микрофоссильдер ретінде сипатталды, ал олардың биологиялық жақындығын анықтап беру мүмкін емес. Көбінесе олар термиялық түрленген қышқылға ерімейтін көміртек қосылыстарынан (кероген) құралған. Акритархтардың құрамында шағын метазоалардың жұмыртқа қабықшаларынан бастап, көптеген түрлерінің тыныш күйдегі кисталарына дейін әртүрлі организмдердің қалдықтары болуы мүмкін. Палеозой дәуірінен табылған акритархтардың көпшілігі динофлагелляттардың ата-тегі болған балдырлардың тіршілік циклінің әртүрлі сатыларын көрсетеді. Прекамбрий акритархтарымен байланысты организмдердің мәнісі көбінесе толыққанды түсініксіз, бірақ олардың көпшілігі бір жасушалы теңіз балдырларымен байланысты болуы ықтимал. Теория бойынша, акритархтың биологиялық көзі (таксоны) белгілі болған жағдайда, бұл микрофоссил акритархтар тізімінен шығарылып, тиісті тобына жатқызылады. Акритархтарды формалық туыстарға жіктеу толығымен жасанды болғанымен, бұл әлдебір пайдасыздық емес, себебі формалық таксондар нақты таксондарға ұқсас белгілерді көрсетеді, мысалы, кембрийдегі «жарылыс» және пермнің соңындағы жаппай жойылу.
Acritarchs were originally defined as non acid soluble (i. e. non carbonate, non siliceous) organic walled microfossils consisting of a central cavity, and whose biological affinities cannot be determined with certainty. Most commonly they are composed of thermally altered acid insoluble carbon compounds (kerogen). Acritarchs may include the remains of a wide range of quite different kinds of organisms—ranging from the egg cases of small metazoans to resting cysts of many kinds of chlorophyta (green algae). It is likely that most acritarch species from the Paleozoic represent various stages of the life cycle of algae that were ancestral to the dinoflagellates. The nature of the organisms associated with Precambrian acritarchs is generally not well understood, though many are probably related to unicellular marine algae. In theory, when the biological source (taxon) of an acritarch does become known, that particular microfossil is removed from the acritarchs and classified with its proper group. While the classification of acritarchs into form genera is entirely artificial, it is not without merit, as the form taxa show traits similar to those of genuine taxa—for example an 'explosion' in the Cambrian and a mass extinction at the end of the Permian.
Жіктеу
Акритархтар, көбінесе эукариоттар болған. Археялар мен бактериялар (прокариоттар) әдетте өте кішкентай мөлшердегі қарапайым қазбаларды қалдырады, ал эукариоттық бір жасушалы қазбалар көбінесе ірі және күрделі болып келеді, оларға тек эукариоттар ғана жасауға қабілетті сыртқы морфологиялық өскіндер мен әшекейлер, мысалы, тікендер мен түктер тән; көптеген акритархтардың сыртқы өскіндері бар (мысалы, түктер, тікендер, қалың жасушалық мембраналар және т.б.), сондықтан олар негізінен эукариоттар, бірақ қарапайым эукариот акритархтар да кездеседі. Минералданып, бірақ бастапқыда органикалық қабырғалы микроқазбалардың ультрақұрылымын, тіршілік тарихын және жүйелік жақындығын зерттеу үшін атомдық күш микроскопиясы, конфокалды микроскопия, Раман спектроскопиясы және басқа да күрделі талдау әдістерін қолдану, кейбір акритархтардың іс жүзінде фоссилденген микробалқырлар екенін көрсетті. Соңында, 2011 жылы Мочидловска және авторлар айтқандай, көптеген акритархтардың көпшілігі шын мәнінде балдырлар болып шығуы мүмкін.
Acritarchs were most likely eukaryotes. While archaea and bacteria (prokaryotes) usually produce simple fossils of a very small size, eukaryotic unicellular fossils are usually larger and more complex, with external morphological projections and ornamentation such as spines and hairs that only eukaryotes can produce; as most acritarchs have external projections (e. g., hair, spines, thick cell membranes, etc. ), they are predominantly eukaryotes, although simple eukaryote acritarchs also exist. The recent application of atomic force microscopy, confocal microscopy, Raman spectroscopy, and other sophisticated analytic techniques to the study of the ultrastructure, life history, and systematic affinities of mineralized, but originally organic walled microfossils, has shown that some acritarchs are actually fossilized microalgae. In the end, it may well be, as Moczydłowska et al. suggested in 2011, that many acritarchs will, in fact, turn out to be algae.
Пайда болуы
Акритархтар қазіргі заманнан Архей дәуіріне дейінгі шөгінді жыныстарда табылады. Олар көбінесе фторсутекті қышқылды қолдану арқылы кремнийлі шөгінді жыныстардан бөліп алынады, бірақ кейде карбонатқа толы жыныстардан да ізделіп табылады. Палеозой дәуіріндегі тау жыныстарының қабаттарын жасы анықтауға және басқадай қазбалардың жоқ болған жағдайында оларды белгілеуге қолданылатын нұсқаулы қазбалар үшін олар өте қолайлы. Акритархтардың көпшілігі теңіздік (триасқа дейінгі) организмдер саналғандықтан, олар палеоэкологиялық тұрғыдан да маңызды. Архей және ең ерте Протерозой дәуірінің микроқалдықтары "акритархтар" деп аталады, бірақ олардың ішінде прокариоттар да болуы мүмкін. Қазіргі кездегі (2020 жылға дейін) ең ерте эукариот акритархтар 1950 мен 2150 миллион жыл бұрын пайда болған.
Acritarchs are found in sedimentary rocks from the present back into the Archean. They are typically isolated from siliciclastic sedimentary rocks using hydrofluoric acid but are occasionally extracted from carbonate rich rocks. They are excellent candidates for index fossils used for dating rock formations in the Paleozoic Era and when other fossils are not available. Because most acritarchs are thought to be marine (pre Triassic), they are also useful for palaeoenvironmental interpretation. The Archean and earliest Proterozoic microfossils termed "acritarchs" may actually be prokaryotes. The earliest eukaryotic acritarchs known (as of 2020) are from between 1950 and 2150 million years ago.
Түрлілігі
Шамамен 1 миллиард жыл бұрын акритархтарды құрастыратын организмдердің саны, түрлердің әртүрлілігі, мөлшері, пішінінің күрделілігі, әсіресе тікендердің мөлшері мен саны артуға бастады. Олардың популяциясы планетаның көп бөлігін жапқан кең ауқымды мұз басу кезеңдерінде азайып, бірақ кембрийлік жарылыс кезінде көбейіп, палеозой дәуірінде ең жоғары әртүрлілікке жетті. 1000 миллион жыл бұрын тікенділіктің күшеюі, мүмкін, жыртқыштардан қорғану қажеттілігінен туындаған, әсіресе оларды жұтып қоюға немесе бөліп-жаруға қабілетті жыртқыштардан. Неопротерозой дәуірінің басқа да ұсақ организмдері де жыртқыштарға қарсы қорғаныс белгілерін көрсетіп тұр. Акритархтардың осы шамада өсімдіктермен қоректенгендігіне қосымша дәлел таксондардың ұзақ өмір сүру мерзімін қарастыру арқылы алынады. 1700 мен 1400 миллион жыл бұрын пайда болған планктондық организмдердің саны қоректік заттардың жеткілікті болуымен шектелген – бұл жағдай жаңа түрлердің пайда болуын қиындатады, себебі бұрынғы организмдер өздерінің экологиялық нишаларына тым маманданған, ал басқа нишалар қолдануға жарамсыз еді. Шамамен 1000 миллион жыл бұрын түрлердің ұзақ өмір сүру мерзімі күрт төмендеді, бұл, мүмкін, протосталардың өсімдіктермен қоректенуінен туындаған қысымның маңызды факторға айналғанын көрсетеді. Жыртқыштық популяцияны тежеп тұрды, нәтижесінде кейбір қоректік заттар пайдаланылмады және жаңа түрлер үшін жаңа экологиялық нишалар пайда болды.
At about 1 billion years ago the organisms responsible for acritarchs started to increase in abundance, diversity, size, complexity of shape, and especially, the size and number of spines. Their populations crashed during periods of extensive worldwide glaciations that covered the majority of the planet, but they proliferated in the Cambrian explosion and reached their highest diversity in the Paleozoic. The increased spininess 1000 million years ago possibly resulted from the need for defense against predators, especially predators large enough to swallow them or tear them apart. Other groups of small organisms from the Neoproterozoic era also show signs of anti predator defenses. Further evidence that acritarchs were subject to herbivory around this time comes from a consideration of taxon longevity. The abundance of planktonic organisms that evolved between 1,700 and 1,400 million years ago was limited by nutrient availability – a situation which limits the origination of new species because the existing organisms are so specialised to their niches, and no other niches are available for occupation. Approximately 1,000 million years ago, species longevity fell sharply, suggesting that predation pressure, probably by protist herbivores, became an important factor. Predation would have kept populations in check, meaning that some nutrients were left unused, and new niches were available for new species to occupy.
Этимология
Акритарх 1963 жылы грек тіліндегі "акритос" – "белгісіз, түсініксіз" (a kritēs, сыншысыз) және "архе" – "бастау, тегі" (архаикалық сөзбен байланысты) деген сөздерден құрастырылған.
Acritarch was coined in 1963 from the Greek ákritos meaning confused (a kritēs, without critic) and archē meaning origin (confer archaic).