Кіріспе

Гавай аралдарындағы вулкан обсерваториясы (HVO) – АҚШ Геологиялық қызметінің (USGS) мекемесі және USGS вулкандық қауіптер бағдарламасы аясында жұмыс істейтін бес вулкан обсерваториясының бірі. Гавайидің Хило қаласында орналасқан обсерватория Гавайидің алты жанартауын қадағалайды: Килауэа, Мауна-Лоа, Камаэхуаканоалоа (бұрынғы Лōʻихи), Хуалалай, Мауна-Кеа және Халеакала, олардың ішінде Килауэа мен Мауна-Лоа ең белсенділері. Обсерватория белсенді вулканизмді зерттеу саласындағы көшбасшы ретінде әлемдік құрметке ие. Килауэаның көп жылдық жанартаулық атқылауларының салыстырмалы түрде жарылғыш емес сипатының арқасында ғалымдар әдетте қауіпсіздікке қатысты үлкен қиындықтарсыз, жалғасып жатқан атқылауларды жақыннан зерттей алды. 2018 жылдың мамырына дейін обсерватория кеңселері Килауэа кальдерасының шетіндегі ең биік нүктеде орналасқан Уэкхауна Блуффта болды. 2018 жылы Килауэаның атқылауы кезінде болған шыңның құлауы осы ғимараттарға зақым келтірді, сондықтан обсерватория содан бері Гавайи аралындағы Хило қаласындағы уақытша кеңселерде жұмыс істеп келеді.

Тарих

Ежелгі Гавайи тұрғындарының ауызша тарихынан басқа, бірнеше ерте зерттеушілер байқаулары туралы жазбалар қалдырды. Пастор Уильям Эллис 1823 жылғы миссионерлік сапары туралы күнделік жазды, ал Титус Коан 1881 жылға дейін жарылыстарды тіркеді. Ғалымдар осы сипаттамалардың дұрыстығын жиі талқылады. Массачусетс технология институтының геологы Томас Джаггар 1909 жылы Гонолулуда дәріс берген кезде, ол бизнесмен Лоррин А. Терстонға (1823 жылғы миссионерлік сапарда болған Аса Терстонның немересі) Килауэада тұрақты ғылыми обсерватория салу туралы ұсыныс жасады. Гавайи вулканы зерттеу қауымдастығын жергілікті бизнесмендер оны қолдау үшін құрды. Негізгі кальдераның шетіндегі "Вулкан Хаус" мейрамханасының иесі Джордж Ликургус өзінің мейрамханасына жақын жерді ұсынды. 1911 және 1912 жылдары Халемаумаудың негізгі активті тетігіне жақын жерде, кальдераның түбінде шағын кабиналар салынды, бірақ оларды күтіп ұстау қиын болды. 1912 жылы МТИ Эдвард және Каролина Уитнидің мұрасынан 25 000 доллар қаржы қосып, тұрақты құрылыс салуға көмектесті. Алғашқы құралдар "Вулкан Хаус" мейрамханасының жанындағы жертөледе орналасқан, ол Уитнидің сейсмологиялық зертханасы деп аталды. Жақын маңдағы түрмедегі тұтқындар екі метрлік вулкандық күлдің астын қазды. Құрылыстың үстіне қалың темір бетон қабырғалары бар шағын ғимарат салынды. Жапониялық профессор Фусакичи Омори, кейіннен жер сілкінісінен кейінгі тербелістерді зерттеуімен танымал болды, бастапқы сейсмометрлерді жобалады. Бұл сейсмограф күмбезі (инвентаризация бойынша 29-шы ғимарат) 10–52–5506 мемлекеттік тарихи орны болып табылады және 1974 жылдың 24 шілдесінде 74000292 нөмірімен тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енгізілді. 1912 жылдан 1919 жылға дейін обсерваторияны Джаггар жеке басқарды. Көптеген маңызды оқиғалар тіркелді, бірақ пионерлер ретінде команда көбінесе үлкен қиындықтарға тап болды. Мысалы, 1913 жылы жер сілкінісі қабырғада жарық жасады және су кірді. Табиғи жарықтың кіруі үшін арналған терезелер күмбездің тропикалық күннің ыстығынан қызып кетуіне себеп болды. 1919 жылы Джаггар Ұлттық метеорологиялық қызметті обсерваторияның жұмысын өз мойнына алуға көндірді. 1924 жылы обсерваторияны АҚШ Геологиялық қызметі қабылдады және ол сол кезден бері USGS басқаруында (Ұлы депрессия кезіндегі қысқа мерзімнен басқа, онда обсерваторияны Ұлттық саябақтар қызметі басқарды). 1940 жылы "Вулкан Хаус" мейрамханасы өртеніп, толығымен қирады, ескі ғимарат бұзылды (бірақ күмбездегі құралдар 1961 жылға дейін қолданыла берді). Джордж Ликургус Вашингтондағы достарын (көпшілігі "Вулкан Хаус" мейрамханасында болған) жардан алыс жаңа, үлкен мейрамхана салуға көндірді, сонда ол бұрынғы HVO орнында жаңа, үлкен мейрамхана салады. 1942 жылы "Вулкан обсерваториясы және табиғатты зерттеу ғимараты" саябақтың инвентаризациясында 41-орынды иеленді. Бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, ол әскери штаб ретінде қолданысқа алынды. HVO-ға 1942 жылдың қазан айынан 1948 жылдың қыркүйегіне дейін 41-ші ғимаратты пайдалануға рұқсат берілді, содан кейін ол саябақтың бас кеңсесі болды (қазір де солай, бірнеше қосымшалар жасалғаннан кейін). 1948 жылы ғимаратты жөндеуден кейін HVO сол жерге көшіп келді. Бұл орын Килауэаның негізгі тетігіне одан да жақын болды. 1985 жылы обсерватория үшін бұрынғы лекция залының жанында үлкен ғимарат салынды, ол мұражайға және қоғамдық көру алаңына айналдырылды. 1980 жылдардың ортасында HVO Гавай аралының геологиялық картасын жаңарту үшін "Үлкен арал картасы" жобасын (BIMP) іске қосты. Оның маңызды жарияланымдарының бірі - Э. Вулф және Жан Моррис жазған Гавай аралының 1996 жылғы геологиялық картасы (1996), 2005 жылы цифрлық форматқа көшірілді.