Кіріспе

2004 жылғы бейне ойыны

Katamari Damacy (塊魂, Katamari Damashii) – Namco компаниясы PlayStation 2 платформасы үшін жасаған және жариялаған үшінші тұлғадан ойналатын оқиғалық бейне ойыны. Ол 2004 жылдың наурыз айында Жапонияда, ал қыркүйек айында Солтүстік Америкада шықты. Дизайнер Кейта Такахаси ойынды Namco басшыларына ұсынуға көп күш сарп етті, соңында Namco Digital Hollywood Game Laboratory-ден 1 миллионнан кем қаржымен жобаны дамытуға студенттерден көмек сұрады. Режиссер ретінде Такахаси жаңалық, түсініктілік және ләззат алу сияқты ұғымдарға баса мән берді. Ойынның сюжеті әкесі, Бүкіл Космостың патшасы, қателікпен жойған жұлдыздарды, шоқжұлдыздарды және Айды қайта құру миссиясын орындауға аттанған кішкентай ханзада туралы. Бұл үшін ол сиқырлы, өте жабысқақ "катамари" шарды әртүрлі орындарда домалатып, кішкентай тікпақтардан бастап адамдар мен тауларға дейін барған сайын үлкен заттарды жинап, шар жұлдызға айналғанша өсіреді. Katamari Damacy оқиғасы, оқиға орындары мен кейіпкерлері ерекше стильде және сюрреалистік болып келеді, көбінесе жапон мәдениетінің әр түрлі қырларын көрсетеді және оларды пародиялайды. Katamari Damacy Жапония мен Солтүстік Америкада жақсы қабылданып, күтпеген сәттілікке ие болды және бірнеше марапаттар жеңіп алды. Оның табысы Katamari франшизасының кеңеюіне және оның ерекше, жарқын сұлулығын еліктейтін көптеген ойындардың пайда болуына әкелді. Кейбір сыншылар оны культты классика және барлық уақыттағы ең ұлы бейне ойындардың бірі деп атап, оның геймплейі, қайта ойнау мүмкіндігі, юморы, түпнұсқалығы және Shibuya kei саундтрегін жоғары бағалады. Ойынның жоғары сапада қайта жаңартылған нұсқасы Katamari Damacy Reroll (塊魂アンコール, Katamari Damacy Encore) 2018 жылдың желтоқсанында Windows және Nintendo Switch, 2020 жылдың қарашасында PlayStation 4 және Xbox One, ал 2021 жылдың қыркүйегінде Google Stadia платформаларында жарық көрді.

Қысқаша мазмұны

Мас күйінде, барлық Космостың патшасы атанған, құдайға ұқсас эксцентрикті тұлға ғаламдағы барлық жұлдыздарды, Жердің Айын және басқа да аспан денелерін жояды, тек Жерді ғана қалдырады. Өзінің қателігін мойындағанына қарамастан, патша бес сантиметрлік ұлы, принцке "катамари" – одан кішкентай нәрселердің жабысып, оны үлкейтуге мүмкіндік беретін сиқырлы шармен Жерге баруды және оған жұлдыздар мен Айды қайта жасауға жеткілікті материал жинауды тапсырады. Принц табысқа жетеді, ал ғалам бұрынғы қалпына келеді.

Ойын процесі

Ойыншы Принсті басқарып, Барлық Космос Патшасы белгілеген нақты параметрлерге сәйкес үйлердің, бақтардың және қалалардың маңында катамариді домалатып жібереді. Ойыншы DualShock контроллеріндегі екі аналогтық таяқты классикалық Battlezone аркадалық ойынына ұқсас әдіспен пайдаланып, катамаридің домалау бағытын басқарады. Ойыншы жылдамдықты күшейту, Принсті катамаридің екінші жағына ауыстыру және тағы да басқа мүмкіндіктерді іске қосу үшін басқа да басқару элементтерін пайдалана алады. Әрбір деңгейде табуға болатын екі құпия зат бар. Бірінші зат – ханзада кие алатын затты қамтитын хан сыйы. Көптеген сыйлықтар пайдалы емес, бірақ біреуі ойын ішінде скриншоттар жасауға арналған камераны қамтиды. Оқу кезінде ол өзінің өнерінде практикалық элементтерді қиял мен юмормен үйлестіру қажет деген философияға келді. Бітіргеннен кейін Такахаси мүсін жасауды толық уақытты мансап ретінде жалғастыруға құлшыныс сезінбеді және өзінің өнерлік қызығушылықтарын кеңейту үшін бейне ойындарға қатысу мүмкіндігін көрді. Такахаси Озакидің кеңесімен жобаға қосылып, ойынның прототипін жасауға көмектесті. Digital Hollywood бағдарламасының онға жуық студенттерімен бірге ол Namco компаниясынан визуалды дизайнмен айналысатын бірнеше суретшілерді прототипке көмектесу үшін тартты, бірақ мектептің төменгі басымдылығына байланысты ойынды дамытуға қатысатын инженерлерді табу қиын болды. Ол Namco-ның аркадалық ойындар бөліміндегі бірнеше инженерлер жұмыстан босатылатынын білгенде, олардың үшеуін Namco ішіндегі жұмыстарын сақтап қалу үшін өз командасына қосылуға көндірді. Толық ойынды дамытуға бір жарым жыл кетті, Digital Hollywood нұсқасынан жасалған прототипке сегіз ай жұмсалды. Такахаси команданың ойынды дамытуда төрт маңызды нәрсеге назар аударғанын айтты: жаңалық, түсінудің қарапайымдығы, ләззат алу және юмор. Иватани ойынды Namco-ның Pac Man ойынымен салыстырды, ол қарапайымдық пен инновацияға баса назар аударды және компанияның болашақ ойындары үшін үлгі болды.

Музыка

Katamari Damacy ойынындағы музыка шығармашылық және ерекше деп кеңінен мойындалды (IGN және GameSpot-тың "2004 жылдың саундтрегі" сыйлығын жеңіп алды) және ойынның ең жақсы қасиеттерінің бірі саналды. Саундтрек Жапонияда Katamari Fortissimo Damacy деген атпен жарық көрді. Оның әртүрлі композициясында дәстүрлі электрондық бейне ойын музыкасының элементтерімен қатар, күшті джаз және самба ықпалы (Shibuya kei) болды. Көптеген тректерді Юу Мияке жазған, ал олардың көпшілігінде танымал J-поп әншілері, мысалы, Sukeban Deka 3 телесериалынан Юи Асака, сондай-ақ анимеге дауыс беруші актерлер, оның ішінде Нобуе Мацубара және Адо Мизумори қатысқан. Бір тректі Лупин III саундтрегінің композиторы Чарли Косей өзі орындап, жазған.

Шығару

Катамари Дамасидің соңғы нұсқасының бір деңгейлі демонстрациясы 2003 жылғы Токио ойындары көрмесінде (TGS) көрсетілді. Демонстрация баспасөз тарапынан жоғары бағаланды, GameSpot-тың Джефф Герстман оны "ерекше қызыл әрі көңілді" деп сипаттады. Sony, TGS жауабына байланысты, ойынның шығарылуын жылдамдатуға үлкен қызығушылық танытты және өтеу ретінде ойынның жарнамасын жүргізуді ұсынды. Sony ойынды Жапония бойынша көптеген билбордтар мен плакаттарда жарнамалады, сондай-ақ кездесу күтіп отырған, кеңсе жиһаздары мен қызметкерлерін орап алатын іскер адамның әйгілі телеарна жарнамасын жасады. Ойынның бастапқы прототипінің қаптамасында тамакорогашиде қолданылған үлкен қызыл шар бейнеленген. Ойын Еуропада ресми түрде шығарылмады, бірақ оның кейінгі жалғастары Еуропалық шығарылымдарды алды. Жапон тілінде Катамари ([[wikt:塊]]) "жинама" немесе "топ" дегенді білдіреді, ал Дамаши – "жан" немесе "рух" деген мағынаны білдіретін тамаши ([[wikt:魂]]) сөзінің рендаку түрі. Сондықтан бұл тіркес "жинама рух" дегенге жуық. Атауды құрайтын екі канджи бір-біріне ұқсас (оң жақ бөлігі 鬼 бірдей), визуалды аллитерация құрайды.

Қабылдау

Катамари Дамаси Жапонияда орташа табысқа қол жеткізді. Ойын сол кездегі жаңа ойын бағасының шамамен үштен екісіне сатылды. Ол шығарылған аптада 32 000 данамен ең көп сатылған ойын болды. Дегенмен, Namco бастапқыда Жапонияда 500 000 данадан астам сатылатынын күткен. Ойын Еуропа және Австралия сияқты PAL аймақтарында шығарылмады, себебі баспагерлер оны осы нарықтар үшін тым "ерекше" деп санады; Electronic Arts Еуропада шығару үшін We Love Katamari және Me & My Katamari екі жалғастығын алды. Ойынның Солтүстік Америкадағы шығарылымы кәсіби сыншылар тарапынан жақсы қабылданды, TechTV арнасында айтылып, мақтауға ие болды және 2004 жылғы мамыр айындағы Time журналында жарияланды. Time журналы 2004 жылғы қарашадағы "Жылдың ең жақсы ойындары" арнайы санында ойынды мақтап, оны PlayStation 2 үшін "ең ерекше және түпнұсқалық ойын" деп атады. Көптеген сауда орындары мұндай ерекше ойынға деген сұранысты дұрыс бағаламады және осы күтпеген хиттің азау данасын ғана сатып алды; ол бүкіл ел бойынша тез сатылып кетті, Солтүстік Америкадағы сатылым 120 000 данадан асты. Сондай-ақ, ол 2005 жылғы Game Developers Choice Awards жүлдесінде "Ойын дизайнындағы үздіклік" үшін АҚШ сыйлығын жеңіп алды, ал G4 сол жылғы G Phoria кешінде Катамари Дамасиге "Ең үздік инновация" сыйлығын табыс етті. Катамари Дамаси Жапониядағы 2004 жылғы Good Design Award жүлдесінің иегерлерінің бірі болды, бұл видео ойынның осы жүлдеге алғаш рет ие болуы еді. 8-ші жылдық Interactive Achievement Awards кезінде Interactive Arts & Sciences академиясы Катамари Дамасиді "Консольдік ойындардағы ерекше инновация" және "Ойын дизайнындағы ерекше жетістік" сыйлықтарымен марапаттады, сонымен қатар "Жылдың ойыны", "Жылдың консольдік ойыны" және "Оригиналды музыкалық композициядағы ерекше жетістік" номинацияларына ие болды. GameSpot оны 2004 жылғы қыркүйек айындағы ең жақсы PlayStation 2 ойыны деп таныды. Кейіннен ол басылымның жыл соңындағы "Ең жақсы жұмбақ/ырғақ ойыны", "Ең жақсы түпнұсқалық музыка" және "Ең инновациялық ойын" жүлделерін барлық платформалар бойынша жеңіп алды. 2015 жылы USgamer журналының "2000 жылдан бергі ең жақсы 15 ойын" тізімінде 13-орынды иеленді. 2019 жылы The Guardian газетінің "21-ғасырдың 50 ең жақсы видео ойыны" тізімінде 49-шы орын алды. Ойын тез арада культты жанкүйерлерге ие болды және көптеген сыншылар тарапынан мақтау алды, бірақ сын да болды. Көптеген сыншылар ойынның салыстырмалы түрде қысқа және қайталанатындығын айтады – оны он сағаттан кем уақытта аяқтауға болады, ал геймплей барлық уақытта бірдей болып қалады. Алайда, Electronic Gaming Monthly журналының сыншысы Марк Макдональд (оның EGM командасы ойынға оннан 8,5 балл берді) сияқты басқалары ойынның шектеулері, әр деңгейде "негізінен бірдей" мақсат болуы сияқты, оның "әдемі" басқаруы, саундтрегі және "керемет" юморы сияқты артықшылықтарымен толықтырылатынын айтады. Жақсы орындалған, дәстүрлі емес ойын ретінде Катамари Дамаси ойын жасау қауымдастығына үлкен әсер етті. Шығарылғаннан бері, The Wonderful End of the World және Donut County сияқты басқа да көптеген ойындар Катамари ойынынан шабыт алды.

Мұра

Катамари Дамаси PlayStation 2 және жаңа ойын консольдарында көптеген жалғауларды тудырды. Ойынның PlayStation 2 үшін тікелей жалғасы – We Love Katamari, 2005 және 2006 жылдары әлемдік деңгейде жарық көрді. Оның сюжеті өзін-өзі сілтемелейді, алғашқы ойынның сәттілігінен кейін көптеген деңгейлер Патша мен Принцтің жаңадан пайда болған жанкүйерлерінің тілектеріне негізделген. Ойын механикасы сақталғанмен, We Love Katamari кооперативтік режим сияқты жаңа мүмкіндіктерді және ең құнды заттарды жинау сияқты жаңа мақсаттарды ұсынады, бұл мүмкіндіктер келесі ойындарда да жалғасады. 2012 жылдың 29 шілдесінде ойын Нью-Йорк қаласындағы Заманауи өнер мұражайында өткен «Бала ғасыры: Дизайн арқылы өсу» атты көрмеге қойылды. Бұл жерде ойын 20-ғасырдағы ойыншықтар мен «ойын заттарының» эволюциясын көрсету үшін пайдаланылды, әсіресе ойынның барлық жастағы адамдарға қолжетімді ететін «өлшемді ерекше манипуляциялау» мүмкіндігі жоғары бағаланды. Namco Bandai Games America, Inc. компаниясының маркетинг вице-президенті Карлсон Чой Катамари Дамасиді көрмеге қосуды «Namco Bandai ойындарының шығармашылық дизайнының куәлігі және бейнеойындардың интерактивті өнердің қазіргі заманғы түрі ретінде мойындалуы» деп сипаттады. Сол жылдың 29 қарашасында ойын мұражайдың бейнеойындардың тұрақты коллекциясына қосылды. Куратор Паола Антонелли Катамари Дамасиді мұражайда көрсетілетін алғашқы он төрт ойынның бірі ретінде таңдады, олардың ішінен ойынның «визуалды сапасы, кодтың әдемілігі және ойын процесінің дизайны» сияқты критерийлерге сәйкес келуі ескерілді. Unity ойын қозғалтқышында қайта жаңартылған, Katamari Damacy Reroll аталған ойынның жоғары сападағы нұсқасы 2018 жылдың 7 желтоқсанында Nintendo Switch және Windows платформаларында жарық көрді. Жапонияда Katamari Damacy Encore деп аталатын бұл, Bandai Namco Games Encore қайта жаңартулар сериясының бірінші ойыны болды. Ойын Switch консолінің гироскопиялық басқаруын дәстүрлі басқару схемасына қосымша қолдайды. Reroll 2020 жылғы New York Game Awards сыйлығындағы «Ең үздік қайта жаңарту» номинациясына ие болды. PlayStation 4 және Xbox One нұсқалары Жапонияда 19 қарашада, ал әлемдік деңгейде 20 қарашада 2020 жылы шығарылды. 2021 жылдың 4 наурызында Amazon Luna үшін нұсқасы қолжетімді болды, ал Stadia нұсқасы сол жылдың 7 қыркүйегінде бүкіл әлемде пайда болды. 2019 жылғы шолуда Edge журналы ойынның шығуынан 15 жыл өткен соң ойнағанда, оның кейінгі тәуелсіз ойындарға қаншалықты әсер еткенін атап өтті және Такахашидің ойыны «көңілді әрі өте күлкілі, ерекше және шынайы жүрегі бар ойын» екенін қосты.