Кіріспе

АҚШ салық және еңбек құқығы

1974 жылғы Қызметкерлердің зейнеткерлік табысын қамтамасыз ету туралы заң (ERISA) (бөлігі кодталған) – АҚШ-тың федералды салық және еңбек заңы, ол жеке сектордағы зейнетақы жоспарлары үшін минималды стандарттарды белгілейді. Онда қызметкерлерге берілетін әлеуметтік жәрдемақы жоспарларымен байланысты мәмілелерге қатысты федералды табыс салығының әсері туралы ережелер қамтылған. ERISA қызметкерлерге берілетін әлеуметтік жәрдемақы жоспарына қатысушылар мен олардың иегерлерінің мүдделерін қорғау мақсатында қабылданды:
жоспарға қатысты қаржылық және басқа да ақпаратты иегерлерге ашуды талап ету;
жоспардың сенімді тұлғалары үшін мінез-құлық стандарттарын белгілеу;
тиісті өтеу шараларын және федералды соттарға қол жеткізуді қамтамасыз ету. ERISA кейде қызметкерлерге берілетін әлеуметтік жәрдемақы жоспарларын реттейтін заңдардың толық жиынтығын білдіреді, олар негізінен Ішкі кіріс кодексінде және ERISA-ның өзінде кездеседі. ERISA-ны түсіндіру және оның орындалуына бақылау жасау жауапкершілігі Еңбек департаменті, Қазынашылық департаменті (әсіресе Ішкі кіріс қызметі) және Зейнетақы жәрдемақысын кепілдендіру корпорациясы арасында бөлінген.

Тарих

1961 жылы АҚШ президенті Джон Ф. Кеннеди корпоративтік зейнетақы жоспарлары жөніндегі Президенттік комитет құрды. Зейнетақы реформасы қозғалысы 1963 жылы Studebaker корпорациясы, автомобиль өндіруші зауытын жапқаннан кейін күш алды. Оның зейнетақы жоспары нашар қаржыландырылғандықтан, Studebaker барлық қызметкерлеріне зейнетақы төлеуге шамасы келмеді. Компания 60 жасқа толған 3600 жұмысшыға толық зейнетақы төлемдерін, Studebaker-де он жыл жұмыс істеген 40-59 жастағы 4000 жұмысшыға зейнетақы төлемдерінің шамамен 15% құратын біржолғы төлемдерді, ал қалған 2900 жұмысшыға зейнетақы төленбеді. 1963 жылы Арканзас штатының сенаторы Джон Л. Макклеллан (D) тұрақты тергеулер жөніндегі Сенаттың кіші комитеті арқылы жұмысшылар лидері Джордж Барашқа қатысты тергеу бастады, ол кәсіподақтардың 4 000 000 долларлық қаражатын дұрыс пайдаланбағандығын және мақсатын аударғандығын айыптады. Үш жылдық тергеу қандай да бір құқық бұзушылықты анықтамады, бірақ бірнеше заң жобаларына әкелді, соның ішінде Макклелланның 1965 жылғы 12 қазандағы заң жобасы жоспардың сенімділері үшін жаңа сенімгерлік стандарттарды белгіледі. Бұған қоса, Нью-Йорк штатының сенаторы Джейкоб К. Джавиц (R) Бараштың кәсіподақтардың зейнетақы қорларын толық бақылауына "нараздық" білдіргендіктен, 1965 және 1967 жылдары әлеуметтік сақтандыру және зейнетақы қорларын реттеуді күшейту туралы заң жобаларын ұсынды. Оның заң жобаларына бизнес-топтар мен кәсіподақтар қарсылық көрсетті, олар ERISA заңына дейінгі икемділікті сақтауға тырысты. Осы үш заң жобасының ережелері ақырында ERISA-да қабылданған нұсқауларға айналды. 1974 жылдан бері ERISA бірнеше рет толықтырылды.

Зейнетақы жоспарлары

ERISA жұмыс берушілерден зейнетақы жоспарларын құруды талап етпейді. Сондай-ақ, жалпы ереже бойынша, ол жоспарлардың ең төменгі деңгейдегі жәрдемақыны қамтамасыз етуін де талап етпейді. Керісінше, ол зейнетақы жоспары құрылғаннан кейін оның жұмысын реттейді. ERISA бойынша зейнетақы жоспарлары қызметкерлердің зейнетақы үлестігін белгіленген ең аз жылдар ішінде қамтамасыз етуі керек. ERISA жоспарларды ұстаушы жұмыс берушілердің белгілі бір минималды қаржыландыру талаптарын орындауын талап етеді. ERISA зейнетақы жоспарының жәрдемақы төлеу тәсілін де реттейді. Мысалы, белгіленген жәрдемақы жоспары некедегі қатысушының зейнетақысын "бірлескен және асыраушысынан қалғандарға арналған аннуитет" түрінде төлеуі керек, егер қатысушы мен оның жұбайы асыраушысынан қалғандарға арналған төлемнен бас тартса, онда асыраушысынан қалғандарға үнемі жәрдемақы төленеді. ERISA зейнетақы жинақтарын кепілдендіру корпорациясын құрды, ол тоқтатылған белгіленген жәрдемақы жоспарының қатысушыларға тиесілі жәрдемақыны төлеуге жеткілікті активтері болмаған жағдайда, оларды қамтамасыз етеді. Кейінгі түзетулерге сәйкес, көп жұмыс берушілерден тұратын зейнетақы жоспарынан шыққан және барлық қатысушылардың жинаған үлесін төлеуге жеткіліксіз активтері бар жұмыс беруші, жоспардың қаржыландырылмаған жинаған үлесінің пропорционалды бөлігін төлеуге міндетті. Зейнетақы жоспарларының екі негізгі түрі бар: белгіленген жәрдемақы жоспарлары және белгіленген жарна жоспарлары. Белгіленген жәрдемақы жоспарлары зейнеткерлерге еңбек өтіліне, жалақысына және басқа факторларға байланысты белгілі бір деңгейде жәрдемақы төлейді. Белгіленген жарна жоспарлары зейнеткерлерге қызметкер және/немесе жұмыс беруші жасаған жарналардың сомасы мен инвестициялық табысқа негізделген жәрдемақы төлейді.

Зейнетақыны иемдену

ERISA-ға дейін кейбір белгілі бір зейнетақы жоспарларында қызметкердің зейнетақысын толық алуы үшін ондаған жылдар еңбек ету қажет болды. Қызметкердің еңбек өтіліне қарамастан, белгіленген зейнеткерлік жасына (мысалы, 65 жас) жетпей жұмыстан кеткен жағдайда, жоспардан ешқандай төлем көзделмеуі де жиі кездесетін жағдай еді. 2006 жылғы Зейнетақыны қорғау туралы заңға сәйкес, 2006 жылдан кейін белгілі бір үлестік жоспарға жұмыс беруші жасаған жарналар үш жылдың ішінде 100% толық мүліктік құқыққа ие болуы керек, немесе екінші және алтыншы жылдарға бөлінген кезеңдік мүліктік құқық беру кестесі бойынша (қызметтің екінші жылынан бастап жыл сайын 20%, яғни алты жылдан кейін 100%). (Сілтеме: 2006 жылғы Зейнетақыны қорғау туралы заңның 120 Статистикасы, 988-бет). PPA-ның H. R. 4 техникалық түсіндірмесі, Vesting Rules, 156-бет, PPA ERISA және Кодексті өзгертеді. 2007 жылға дейін жасалған жұмыс беруші жарналарына қатысты басқа ережелер қолданылады. Қызметкерлердің жарналары әрқашан 100% мүліктік құқыққа ие. Белгілі бір зейнетақы жоспары бойынша жинақталған зейнетақы бес жылдың ішінде немесе үшінші және жетінші жылдарға бөлінген кезеңдік мүліктік құқық беру кестесі бойынша 100% мүліктік құқыққа ие болуы керек (зейнетақы жинау қызметінің үшінші жылынан бастап жыл сайын 20%, ал жеті жылдан кейін 100%). (Сілтеме: 26 U.S.C. 411(a)(1)(B), 29 U.S.C. 203(a)(2)).

Зейнетақыны қаржыландыру

ERISA зейнетақы жоспарлары үшін минималды қаржыландыру талаптарын белгіледі, оған анықталған үлесімдік жоспарлар мен ақша сатып алу жоспарлары кіреді, бірақ үлестік табыс немесе акциялық бонус жоспарлары кірмейді. 2006 жылғы Зейнетақыны қорғау туралы заңға (PPA) дейін, анықталған үлесімдік жоспар стандартты қаржыландыру шотын жүргізетін, ол жыл ішіндегі жәрдемақылардың құны үшін есептелетін және жұмыс берушінің жарналарымен толтырылатын. Жәрдемақыларды жақсарту, актүарлық болжамдардың өзгеруі және басқа да себептерге байланысты жоспардың міндеттемелерінің ұлғаюы амортизацияланып, шотқа жатқызылатын; жоспардың міндеттемелерінің азаюы амортизацияланып, шотқа түсетін. Жыл сайын жұмыс беруші жыл соңында қаржыландырудың стандартты шоты 0-ден төмен түсірмеу үшін қажетті соманы төлеуге міндетті болатын. 2008 жылы PPA қаржыландыру ережелері күшіне енгеннен кейін, бір жұмыс берушінің зейнетақы жоспарлары енді стандартты қаржыландыру шоттарын ұстамайды. PPA бойынша қаржыландыру талабы – жоспардың толыққанды қаржыландырылуы (яғни, оның активтері оның міндеттемелеріне тең немесе одан жоғары болуы керек). Егер жоспар толық қаржыландырылса, ең төменгі қажетті жарна – жыл ішіндегі жәрдемақылардың құны. Егер жоспар толық қаржыландырылмаса, жарнаға оның міндеттемелері мен активтері арасындағы айырманы жеті жыл ішінде амортизациялау үшін қажетті сома да кіреді. Өте нашар қаржыландырылған жоспарларға (қауіпті жағдай деп аталады) қатаң ережелер қолданылады. PPA көп жұмыс берушілердің зейнетақы жоспарлары үшін әртүрлі қаржыландыру талаптарын белгілейді, ол PPA-ға дейінгі қаржыландыру ережелерінің көп бөлігін, соның ішінде стандартты қаржыландыру шотын сақтайды. PPA бойынша жоспардың міндеттемелерінің ұлғаюы мен азаюы амортизацияланады, бірақ 2007 жылдан кейін қабылданған жәрдемақыларды жақсарту үшін амортизациялау мерзімі қысқартылады. Бір жұмыс берушіге арналған жоспарлар сияқты, көп жұмыс берушіге арналған зейнетақы жоспарлары да жеткіліксіз қаржыландырылған жағдайда шектеулерге жатады. Бұл шектеулер, жоспардың жәрдемақыларды жақсарту мүмкіндігін шектеуге немесе қызметкерлердің жәрдемақыларын азайтуды талап етуге дейін, зейнетақы жоспарының қаржыландыру жағдайы «қауіпті», «өте қауіпті» немесе «кризистік» деп танылған жағдайға байланысты өзгереді. Қаржыландырудың жетіспеушілігіне байланысты шектеулер қаржыландыру жағдайы нашарлаған сайын күшейе түседі.

ERISA-ның алдын алу

ERISA 514-тарауы кез келген қызметкердің әлеуметтік жәрдемақы жоспарына қатысты барлық мемлекеттік заңдарды жоққа шығарады, белгілі бір тізімделген ерекшеліктермен. Ең маңызды ерекшеліктер (яғни, қызметкердің әлеуметтік жәрдемақы жоспарына қатысты болуы мүмкін мемлекеттік заңдар, олар күшінде қалады) – мемлекеттік сақтандыру, банк немесе бағалы қағаздар заңдары, жалпыға қолданылатын қылмыстық заңдар және ERISA талаптарына сай келетін үй ішіндегі дауларды реттеу туралы бұйрықтар. ERISA мемлекеттік зейнетақы қорларын реттемейді, бірақ мемлекеттік зейнетақы кодекстеріне қосымша қорлардың міндеттері бойынша басшылық ретінде қарастырылады. "Шешім шығару ережесі" деп аталатын сақтандыру ерекшелігіне үлкен шектеу қойылады, ол негізінен мемлекеттік сақтандыру заңы жұмыс берушінің өзі қаржылай толыққанды жәрдемақы жоспарларына қолданылмайды деп көздейді. Жоғарғы сот сақтандыру ерекшелігіне тағы бір шектеу енгізді, онда тіпті сақтандыруды реттейтін заң да, егер ол ERISA нақты түрде қарастырмаған қызметкердің әлеуметтік жәрдемақы жоспарының қатысушысына немесе алушысына жаңа мүмкіндіктер беруге тырысса, жоққа шығарылады. ERISA мемлекеттік заңды жоққа шығара ма, жоқ па, дегенді анықтау үшін үш кезеңді талдау қолданылады. Біріншіден, мемлекеттік заң кез келген қызметкердің әлеуметтік жәрдемақы жоспарына "қатысты" болса, жоққа шығару болжанады. Екіншіден, қызметкердің әлеуметтік жәрдемақы жоспарына қатысты мемлекеттік заң сақтандыру, банк немесе бағалы қағаздарды реттейтін болса, ERISA бойынша жоққа шығарудан қорғалуы мүмкін. ERISA-ның алдын ала талдауының үшінші кезеңі "шешім шығару" ережесіне қатысты. Мемлекеттік сақтандыруды реттеу тек нағыз сақтандыру компанияларын немесе сақтандыру шартын реттейтін жағдайда ғана сақталады. Сәйкесінше, мемлекет қызметкердің әлеуметтік жәрдемақы жоспарын сақтандыру жоспары деп "санамайды", егер жәрдемақы жоспары сақтандыру компаниясы немесе шарт ретіндегі талаптарға сәйкес келмесе, осылайша жоққа шығарудан қашуға тырысады. "Шешім шығару" ережесі "қорғау" ережесін қолдануды дәстүрлі түрде сақтандырылған қызметкерлердің әлеуметтік жәрдемақы жоспарларымен шектейді. ERISA-ның жоққа шығаруының салдары – жәрдемақыдан айырылған немесе мүлдем қамсыздандырудан шығарылған адамға қолжетімді жалғыз құрал – федералды судьядан (қазылар алқасының отырысы рұқсат етілмейді) Планға (іс жүзінде оны кепілдендіретін және басқаратын сақтандыру компаниясына) "медициналық тұрғыдан қажетті" күтімге төлеуді бұйрық ету болып табылады. Егер адам іс тыңдалмас бұрын қайтыс болса, талап онымен бірге өледі, өйткені ERISA күтімнен бас тартудың салдарынан туындаған жарақат немесе қасақана өлім үшін ешқандай өтемақы қарастырмайды. Жәрдемақы дұрыс емес жолмен төленбесе де, сақтандыру компаниясы жәрдемақы төлеуден бас тартқанда жаман ниетпен әрекет еткеніне қарамастан, кез келген зиян үшін немесе қасақана өлім үшін сотқа шақырылмайды. ERISA жоспарларын басқаратын сақтандырушылар басқа сақтандыру компанияларына қолжетімсіз бірнеше иммунитетке ие. ERISA қайшылықты барлық мемлекеттік заңдарды, соның ішінде әділетсіз талаптарды тыйым салатын мемлекеттік заңдарды және сақтандырудың жаман ниетіне байланысты мемлекеттік ортақ құқық бойынша туындаған іс-әрекеттерді жоққа шығарады. ERISA бойынша жәрдемақы ісінде қазылар алқасының отырысына құқық жоқ. Американдықтар әдетте өздерінің қорғаны үшін куәлік беру құқығын қабылдаса да, талапкерлердің ERISA сот процесінде тікелей куәлік беру құқығы жоқ, онда судья ERISA жоспарының әкімшісі алдында бастапқыда құрылған құжаттарды оқып, қайта қарау жүргізеді. Сонымен қатар, ERISA бойынша жәрдемақы үшін іс-қимылдарда жазалаушы зиянды өтеуге рұқсат етілмейді. Денсаулыққа қатысты жәрдемақыны қарастырғанда, мұның бәрі парадоксальды түрде жоспар қатысушыларын ERISA қабылданбаған жағдайда болғаннан да нашар жағдайға түсірген болуы мүмкін деп айтылды. Қазіргі уақытта АҚШ-та денсаулық сақтаумен қамсыздандырылмаған 29 миллионға жуық адамның ішінде көптеген адамдар бұрынғы ERISA "абоненттері", сақтандыру терминологиясы бойынша Жоспардың алушылары, олар көбінесе тағайындалған күтім медициналық тұрғыдан қажет емес немесе "эксперименттік" деп есептелгендіктен немесе жұмысынан айырылғандықтан қамсыздандырудан шығарылған, көбінесе күтімнен бас тартуға себеп болған аурудың салдарынан. Көптеген тұтынушылар мен денсаулық сақтау қорғаушылары "келісімшартты орындау еркіндігін қалпына келтіруді" талап етті, яғни осы жұмыс орнындағы топтық жоспарлармен қамсыздандырылған 75% американдық үшін, әкірінде ERISA-ның жоққа шығаруын жоюды. Бұл қамсыздандырылған адамдарға дәстүрлі мемлекеттік құралдарға қол жеткізуге рұқсат беру (барлық азаматтық даулардың 98% мемлекеттік соттарда шешіледі), олар күтім жәрдемақының кездейсоқ бас тартуын айтарлықтай азайтады, сонымен қатар мемлекеттік Medicaid жүйелеріне және федералды соттардың тығырылған іс тізіміне түсетін үлкен жүктемеден құтылуға көмектеседі.

Гавайиде алдын ала төленген медициналық көмек туралы заңға қатысты босату

ERISA-да Гавайиде алдын ала төленген денсаулық сақтау туралы заңға (Гавайиде қайта қаралған заңдардың 393-тарауы) қатысты арнайы ерекшелік қарастырылған, ол ERISA-ға қол қойылғанға дейін бірнеше ай бұрын осы штат тарапынан қабылданған. Осының салдарынан, Гавайидегі жеке жұмыс берушілер ERISA-мен қатар осы штаттың заң талаптарына да бағынады. Бұл ерекшелік сонымен қатар заңды 1974 жылғы бастапқы нысанында сақтап тұрады, яғни Гавайи заң шығарушы органы Конгресс мақұлдамасыз әкімшілік емес өзгерістер енгізе алмайды.

I бөлім: Қызметкерлердің жәрдемақыға құқықтарды қорғау

I бөлім қызметкерлердің жәрдемақыларына құқықтарын қорғайды. Осы мақсатқа жетудің кейбір жолдары төменде көрсетілген:
Қатысушыларға жоспар туралы қысқаша мәліметтер ұсынылуы тиіс. Жұмыс берушілер жоспар туралы ақпаратты Еңбек департаментіне ұсынып, қатысушылар сұраған жағдайда оларға беруге міндетті. Бұл ақпарат 5500 нысанында көрсетіледі, ол жалпыға қолжетімді. Егер қатысушы талап етсе, жұмыс беруші оған жинақталған және бекітілген зейнетақы төлемдерінің есебін ұсынуы керек. Жұмыс берушілер қатысушылар мен жоспарға қатысты сенімгерлік міндеттерге ие. Инвестициялық менеджерлер сияқты кейбір қызмет провайдерлері жоспарға қатысты сенімгерлік міндеттерді атқарады. Жұмыс беруші мен жоспар арасындағы белгілі бір мәмілелерге тыйым салынады. Сенімгер мен жоспар арасындағы немесе жоспар мен белгілі бір "мүдделі тараптар" арасындағы белгілі бір мәмілелерге тыйым салынады (басқаша босатылған жағдайларды қоспағанда). Зейнетақы қорының активтерінің 10%-дан астамын жұмыс берушінің құнды қағаздарына инвестициялауға тыйым салынады. I бөлімде жоғарыда сипатталған зейнетақыны қаржыландыру және бекіту ережелері де қамтылған. АҚШ Еңбек департаментінің Қызметкерлерге арналған жәрдемақыларды қамтамасыз ету басқармасы ("EBSA") I бөлімді бақылау, заңды іске асыратын және түсіндіретін ережелерді қабылдау, сондай-ақ оны орындау үшін жауапты. Жоспардың сенімгерлері мен қатысушылары Федералды сотта белгілі бір азаматтық істерді қозғауға құқылы.

III бөлім: Құқық, әкімшілік, орындау; зейнетақы жөніндегі бірлескен жұмыс тобы және т.б.

III бөлімде ЕРИСА-ны қолдануда Еңбек және Қазынашылық департаменттерінің арасындағы үйлестіру рәсімдері баяндалған. Сондай-ақ, актуарийлерді тіркеу жөніндегі Бірлескен Кеңес құрылды, ол зейнетақы жоспарларына ЕРИСА бойынша қажетті түрлі актуарийлік қызметтерді атқаруға лицензия береді. Бірлескен Кеңес болашақ тіркелген актуарийлерге екі емтихан өткізеді. Екі емтиханды сәтті тапсырып, жеткілікті кәсіби тәжірибе жинағаннан кейін, адам тіркелген актуарий мәртебесін алады.

IV бөлім: Жоспарды тоқтату бойынша сақтандыру

IV бөлім зейнетақы жәрдемақысын кепілдіктейтін корпорацияны (PBGC) құрды, оның мақсаты жеткіліксіз қаржыланған және тоқтатылған жоспарларға қатысушылардың жәрдемақыларын сақтандыру. Сондай-ақ, зейнетақы жоспарының өздігінен тоқтатылу тәртібі және PBGC-нің мәжбүрлі тоқтатуды бастау процедуралары осы бөлімде сипатталған.

Стандартты тоқтату

Жұмыс беруші жоспардың активтері оның міндеттемелеріне тең немесе одан жоғары болған жағдайда, стандартты тәртіппен бір жұмыс берушінің жоспарын тоқтатуға құқылы. Егер активтер міндеттемелерден кем болса, жұмыс беруші жоспарды толық қаржыландыру үшін қажетті соманы салуға міндетті. Стандартты тоқтату кейде ерікті тоқтату деп те аталады, себебі жұмыс беруші жоспарды тоқтатуды өз еркімен шешкен. Стандартты тоқтату кезінде жоспар бойынша жинақталған барлық үлестер 100% мөлшерде бекітіледі. Жоспар барлық қатысушылар үшін аннуитеттік келісімшарттарды сатып алуға тиіс. Егер жоспар біржолғы төлемдерді көзделсе, қызметкерлерге біржолғы төлемді немесе аннуитетті таңдау мүмкіндігі ұсынылуы мүмкін. Стандартты тоқтату рәсімі аяқталғаннан кейін жоспарда қалған активтердің тағдыры жоспар ережелерімен анықталады. Кейбір жоспарларда артық активтер жұмыс берушіге қайтарылады, ал басқа жоспарларда артық активтер қатысушылардың үлестерін ұлғайту үшін пайдаланылуы керек.

ERISA-ға жатпайтын мәртебе және банкроттық

2005 жылы BAPCPA Банкроттық кодексті өзгертіп, ERISA-ға бағынбағандарды қоса, көптеген ұйымдастырылған зейнеткерлік жоспарларды қорғауға алып, АҚШ Банкроттық кодексі бойынша банкротқа жариялаған қарызкорлардың босатылған мүлігі ретінде талап етуге мүмкіндік берді. Қазіргі таңдағы көптеген зейнетақы жоспарлары ERISA-ның мүлікті бөліп алуға қарсы баптарымен қамтамасыз етілгендей қорғанысқа ие, бұл оларды ысырапшылдық траст сияқты қорғайды. Қорғалмаған жалғыз қалған аймақтар – SIMPLE IRA және SEP IRA. SEP IRA функционалдық тұрғыдан өзін-өзі басқару трастына ұқсас, сондықтан SEP IRA-ны қорғамаудың негізді себебі бар. Алайда, көптеген қаржылық жоспарлаушылар SEP IRA-дан (немесе тікелей аударым арқылы) ролл-овер IRA-ға аудару осы қаражатқа да қорғалған мәртебе береді деп санайды.

Құжаттарды табу

ERISA-ның бөліктері АҚШ Кодексінің әртүрлі бөлімдерінде, соның ішінде, және Ішкі кіріс кодексінің және (Жеке зейнетақы шотына қатысты) бөлімдерінде, сондай-ақ бөлімдер арқылы , және , және қамтылған. ERISA заңдарының бөлімдері мен АҚШ Кодексіндегі сәйкес бөлімдер арасындағы өзара сілтемелерді http://www.harp.org/erisaxref.htm мекенжайында табуға болады.