Зейнетақы қорлары және зейнетақы төлемдері

Кіріспе

Зейнетақы қоры – зейнетақы табысын қамтамасыз ету жүйесі.

Зейнетақы ( /p//ɛ//n//ʃ//ən/ ) – жеке тұлғаның еңбек өмірі кезінде үнемі төленетін және оның еңбекке қабілетін жоғалтқаннан кейін зейнеткерлікке шығу кезінде белгілі бір мерзімде төлемдер алуға мүмкіндік беретін қор. Зейнетақы келесідей болуы мүмкін:
"Мәлімделген үлесімдік жоспар", онда зейнеткерлікке шыққан кезде белгілі бір төлемдер жүзеге асырылады. Схеманың демеушісі (мысалы, жұмыс беруші) осы белгілі зейнетақы төлемдерін қамтамасыз ету үшін қажет болған жағдайда қорға қосымша төлемдер енгізуге міндетті, немесе
"Мәлімделген үлестік жоспар", онда еңбек өмірі кезінде белгілі бір сома төленеді, ал зейнетақы төлемдері қордағы қаражатқа қарай анықталады. Зейнетақыны жұмыстан босату ақысымен шатастыруға болмайды; біріншісі әдетте зейнеткерлікке шыққаннан кейін өмір бойы тұрақты төлемдер түрінде төленеді, ал екіншісі зейнеткерлікке шығуға дейін жұмыстан еріксіз босатылған жағдайда бір реттік төлем түрінде беріледі. "Зейнетақы жоспары" және "суперannuation" терминдері жеке тұлғаның зейнеткерлікке шығу кезінде алатын зейнетақыға қатысты; терминология елдерге байланысты өзгереді. Зейнетақы жоспарларын жұмыс берушілер, сақтандыру компаниялары, үкімет немесе жұмыс берушілердің бірлестіктері, кәсіподақтар сияқты басқа да мекемелер құруы мүмкін. АҚШ-та бұл "зейнетақы жоспары" деп аталады, ал Ұлыбритания мен Ирландияда – "зейнетақы схемасы", Австралия мен Жаңа Зеландияда – "суперannuation жоспары" (немесе "супер") деп белгіленеді. Зейнетақылар көбінесе өмір бойы кепілді аннуитет түрінде болады, бұл ұзақ өмір сүру тәуекелінен сақтандырады. Жұмыс берушінің қызметкері үшін құрған зейнетақысы кәсіптік немесе жұмыс берушінің зейнетақысы деп аталады. Кәсіподақтар, үкімет немесе басқа ұйымдар да зейнетақыны қаржыландыруы мүмкін. Кәсіптік зейнетақы – бұл кейінге шегерілген еңбекақының бір түрі, ол әдетте салықтық себептерге байланысты жұмыс беруші де, жұмыскер де үшін тиімді. Көптеген зейнетақылар қосымша сақтандыру элементтерін де қамтиды, себебі олар көбінесе күтушілерге немесе мүгедектерге төлемдер жүзеге асырады. Лотерея ұтыстары сияқты басқа да құралдар да осыған ұқсас төлемдер ағынын қамтамасыз етуі мүмкін. "Зейнетақы" термині көбінесе адамның зейнеткерлікке шыққан кезде алатын төлемдерін сипаттау үшін қолданылады, бұл төлемдер әдетте алдын ала белгіленген заңдық немесе шарттық талаптарға сәйкес жүзеге асырылады. Зейнетақы алушы зейнеткер немесе пенсионер деп аталады.

A pension ('/p//ɛ//n//ʃ//ən/; ) is a fund into which amounts are paid regularly during an individual's working career, and from which periodic payments are made to support the person's retirement from work. A pension may be:
a "defined benefit plan", where defined periodic payments are made in retirement. The sponsor of the scheme (e. g. the employer) must make further payments into the fund if necessary to support these defined retirement payments, or
a "defined contribution plan", under which defined amounts are paid in during working life, and the retirement payments are whatever can be afforded from the fund. Pensions should not be confused with severance pay; the former is usually paid in regular amounts for life after retirement, while the latter is typically paid as a fixed amount after involuntary termination of employment before retirement. The terms "retirement plan" and "superannuation" tend to refer to a pension granted upon retirement of the individual; the terminology varies between countries. Retirement plans may be set up by employers, insurance companies, the government, or other institutions such as employer associations or trade unions. Called retirement plans in the United States, they are commonly known as pension schemes in the United Kingdom and Ireland and superannuation plans (or super) in Australia and New Zealand. Retirement pensions are typically in the form of a guaranteed life annuity, thus insuring against the risk of longevity. A pension created by an employer for the benefit of an employee is commonly referred to as an occupational or employer pension. Labor unions, the government, or other organizations may also fund pensions. Occupational pensions are a form of deferred compensation, usually advantageous to employee and employer for tax reasons. Many pensions also contain an additional insurance aspect, since they often will pay benefits to survivors or disabled beneficiaries. Other vehicles (certain lottery payouts, for example, or an annuity) may provide a similar stream of payments. The common use of the term pension is to describe the payments a person receives upon retirement, usually under pre determined legal or contractual terms. A recipient of a retirement pension is known as a pensioner or retiree.

Жұмыспен қамту бойынша зейнетақылар

Зейнетақы жоспары – бұл адамдарға жұмыстан шыққаннан кейін, еңбек еңбегінен тұрақты табыс болмағанда, кіріс табуға мүмкіндік беретін шара. Көп жағдайда зейнетақы жоспарлары жұмыс беруші мен жұмыскердің зейнетке шыққанда белгілі бір төлемдер алу үшін жұмыс кезеңінде қорға ақша салуын талап етеді. Бұл салық төлемін кейінге шегерілген жинақтау құралы, ол зейнеттік кіріс ретінде пайдалану үшін қорды салықсыз жинақтауға мүмкіндік береді. Қаржыландыру кәсіподақтар, мемлекеттік органдар немесе жеке қаржыландыру схемалары сияқты басқа да тәсілдермен жүзеге асырылуы мүмкін. Сондықтан зейнетақы жоспарлары "кешіктірілген сыйақы" түріне жатады. SSAS – Ұлыбританиядағы жұмысқа байланысты зейнетақының бір түрі. 401(k) – көптеген американдықтар зейнеттік кірісінің көп бөлігін оған арқау ететін, өзін-өзі қаржыландыру зейнетақы жоспары; оған кейде жұмыс берушіден ақша түседі, бірақ көбінесе немесе толығымен жеке тұлға қаржыландырады. Бұл жағдайда жұмыскердің жалақысынан ақша ұсталып, оның басшылығымен жұмыс беруші оны жұмыскердің жоспарына салады. Бұл ақша жоспардың нақты сипатына байланысты салық төлемін кейінге шегеруге немесе толығымен салықтан босатуға болады. Кейбір елдер әскери қызметкерлерге зейнетақы тағайындайды. Әскери зейнетақы үкімет тарапынан бақыланады; тұрақты агенттіктердің мысалы – АҚШ Ардагерлер істері департаменті. 1955–56 жылдары, мысалы, Ардагерлер зейнетақысы жөніндегі АҚШ комиссиясы ("Брэдли комиссиясы" деп белгілі) сияқты, нақты міндеттерді зерттеу үшін арнайы комитеттер құрылуы мүмкін. Зейнетақы әскери қызметкердің қайтыс болуына қарамастан, оның жесіріне төленуін жалғастыруы мүмкін.

Әлеуметтік және мемлекеттік зейнетақылар

Көптеген елдер өз азаматтары мен тұрғындарына зейнеткерлікке шыққанда (немесе кейбір жағдайларда мүгедектік алған кезде) табыс беру үшін қорлар құрды. Әдетте, бұл үшін азаматтың еңбек өмірі бойына жарна төлеуі қажет, содан кейін ғана жәрдемақы алуға құқығы болады. Негізгі мемлекеттік зейнетақы – "жарна негізіндегі" жәрдемақы болып табылады және ол адамның жарна тарихына байланысты. Мысалы, Ұлыбританиядағы Ұлттық сақтандыру жүйесін немесе Америка Құрама Штаттарындағы Әлеуметтік қамсыздандыруды қарастыруға болады. Көптеген елдер сондай-ақ "әлеуметтік зейнетақы" енгізді. Бұл – салық төленетін, жарна төленбеген, егде жастағы адамдарға төленетін тұрақты ақшалай төлемдер. 80-нен астам елде әлеуметтік зейнетақы бар. Олардың кейбіреуі – барлық егде жастағы адамдарға, олардың табысына, мүлкіне немесе еңбек өтіліне қарамастан берілетін жалпы жәрдемақылар. Жалпы зейнетақының мысалдары – Жаңа Зеландияның зейнетақы жинағы және Маврикийдің негізгі зейнетақысы. Дегенмен, әлеуметтік зейнетақылардың көпшілігі мүліктік жағдайға байланысты беріледі, мысалы, Америка Құрама Штаттарындағы қосымша әлеуметтік қамсыздандыру немесе Оңтүстік Африкадағы "қарттарға арналған жәрдемақы".

Мүгедектік зейнетақы

Кейбір зейнетақы жоспарлары мүшелері еңбекке қабілетсіздікке ұшыраған жағдайда оларға көмек көрсетеді. Бұл мүгедек мүшеге қалыпты зейнетақы жасынан бұрын зейнеткерлікке шығу мүмкіндігін беру арқылы жүзеге асырылуы мүмкін.

Артықшылықтары

Белгіленген жәрдемақылар мен белгілі жарналар бойынша зейнетақы жоспарларының артықшылықтары зейнеткерге қамтамасыз етілетін қаржылық қауіпсіздік деңгейіне байланысты әр түрлі болады. Белгіленген жәрдемақылар бойынша зейнеткерлер зейнетақыға шыққан кезде жалақысы мен еңбек өтілі сияқты факторларға негізделген белгілі бір формула бойынша кепілдік берілген төлем алады. Зейнетақымен қамтамасыз етудің тәуекелі мен жауапкершілігі жұмыс берушіге немесе жоспарды басқарушыларға жүктеледі. Бұл типтегі жоспар зейнеткерлерге қаржылық қауіпсіздіктің белгілі бір деңгейін қамтамасыз етеді, олар зейнеткерлік жылдарында белгілі бір сомада табыс алатынын қамтамасыз етеді. Дегенмен, бұл табыс әдетте инфляциямен бірге өспейді, сондықтан оның сатып алу қабілеті жылдар өте төмендеуі мүмкін. Екінші жағынан, белгілі жарналар жоспарлары салынған ақша сомасына және қолданылатын инвестициялық құралдардың тиімділігіне байланысты. Қызметкерлер өздерінің жарналары зейнетақы қажеттіліктерін қамтамасыз етуге жеткілікті екендігіне көз жеткізуге жауапты және олар зейнетақы жинақтарын азайтуы мүмкін нарық құбылмалылығының тәуекеліне тап болады. Алайда, белгілі жарналар жоспарлары қызметкерлерге көбірек икемділік береді, олар қанша сомада жарна салуды және қаражаттарын қалай инвестициялауды өздері таңдай алады. Гибридтік жоспарлар, мысалы, қолма-қол ақша қалдығы және зейнетақылық капитал жоспарлары, белгіленген жәрдемақылар мен белгіленген жарналар жоспарларының ерекшеліктерін біріктіреді. Бұл жоспарлар 1990 жылдардан бері АҚШ-та кеңінен танымал болды. Мысалы, қолма-қол ақша қалдығы жоспарлары белгіленген жәрдемақы жоспары сияқты кепілдік берілген пайданы ұсынады, бірақ пайда белгіленген жарна жоспары сияқты шоттың қалдығы түрінде көрсетіледі. Зейнетақылық капитал жоспарлары – бұл қолма-қол ақша қалдығы жоспарының бір түрі, ол жыл сайын қызметкерлердің жалақысының белгілі бір пайызын есептейді, бұл белгіленген жарна жоспарына ұқсас.

Белгіленген жәрдемақылар жоспарлары

Белгіленген жәрдемақымен (DB) зейнетақы жоспары – жұмысшылардың фирмадағы қызмет кезеңінде зейнетақы құқықтарын жинақтайтын және зейнеткерлікке шыққанда фирманың оларға жұмысшының фирмадағы еңбек өтіліне және табысына байланысты жәрдемақы төлейтін жоспар. Басқаша айтқанда, DB жоспары – зейнетақы төлемінің инвестициялық табысқа емес, белгіленген формулаға сәйкес анықталатын жоспары. АҚШ-тағы Әлеуметтік қамсыздандыру сияқты мемлекеттік зейнетақылар – белгіленген жәрдемақылық зейнетақы жоспарының бір түрі. Дәстүрлі түрде, жұмыс берушілерге арналған белгіленген жәрдемақы жоспарларын осы мақсатта арнайы құрылған мекемелер, ірі бизнес немесе мемлекеттік қызметкерлер үшін үкімет өзі басқарады. Белгіленген жәрдемақы жоспарының дәстүрлі түрі – соңғы жалақы жоспары, онда төленетін зейнетақы зейнеткерлікке шыққан кездегі жалақыға көбейтілген жұмыс істеген жылдар санына тең болады және жинақтау мөлшерлемесі деп аталатын факторға көбейтіледі. Ақырғы жинақталған сома ай сайынғы зейнетақы немесе біржолғы төлем түрінде қолжетімді, бірақ көбінесе ай сайын төленеді. АҚШ-та белгіленген жәрдемақы жоспары – жеке шоттары бар кез келген жоспар емес, белгіленген үлесімдік жоспар (төменде қараңыз). Қызметкердің зейнеткерлікке шыққан кезде алатын жәрдемақысын анықтайтын дәстүрлі зейнетақы жоспары – белгіленген жәрдемақы жоспары. АҚШ-та корпоративтік белгіленген жәрдемақы жоспарлары және осыған ұқсас көптеген жоспарлар 1974 жылғы «Жұмысшыларды зейнетақымен қамсыздандыру туралы» заңмен (ERISA) реттеледі. Ұлыбританияда зейнетақы төлемдері әдетте инфляцияға қарай индекстеледі (Шаруашылық баға индексі (RPI)), бұл тіркелген зейнетақы жоспарлары үшін заңмен талап етіледі. Зейнеткерлік кезеңіндегі инфляция зейнетақының сатып алу қабілетіне әсер етеді; инфляция деңгейі жоғары болса, жылдық зейнетақының сатып алу қабілеті төмендейді. Бұл әсерді зейнетақыны инфляция деңгейіне сәйкес жыл сайын көтеру арқылы азайтуға болады (әдетте, белгілі бір шекте, мысалы, кез келген жылы 5% дейін). Бұл әдіс жұмысшы үшін пайдалы, өйткені ол зейнетақының сатып алу қабілетін белгілі бір дәрежеде тұрақтандырады. Егер зейнетақы жоспары ерте зейнетке шығуға мүмкіндік берсе, зейнеткерлер ұзақ уақыт бойы төлемдерді алатындығын ескере отырып, төлемдер көбінесе азайтылады. АҚШ-та 1974 жылғы «Жұмысшыларды зейнетақымен қамсыздандыру туралы» заңға сәйкес, актуариялық ерте зейнетке шығу коэффициентіне тең немесе одан төмен кез келген азайту коэффициенті қабылданады. Көптеген DB жоспарларында қызметкерлерді қалыпты зейнетке шығу жасына (әдетте 65 жас) дейін ерте зейнетке шығуға ынталандыру үшін ерте зейнетке шығу ережелері қарастырылған. Компаниялар көбінесе жастарды төмен жалақымен жұмысқа алуды қалайды. Мұндай шаралардың кейбіреулері уақытша немесе қосымша жәрдемақылар түрінде болады, олар белгілі бір жасқа дейін, әдетте зейнетке шығу жасына дейін төленеді. Зейнетақы жүйелеріндегі өзгерістерге байланысты Алабама, Калифорния, Индиана және Нью-Йорк штаттарындағы көптеген зейнетақы жүйелері сатылы жүйеге көшті. Мысалы, мемлекеттік зейнетақы жүйесіне төлем жасайтын үш қызметкер бар делік: Сэм, Вероника және Джессика. Мемлекеттік зейнетақы жүйесінде үш деңгей бар: I, II және III деңгейлер. Бұл үш деңгей қызметкердің жұмысқа алынған күніне негізделген (яғни I деңгей 1980 жылдың 1 қаңтарынан (немесе одан бұрын) 1995 жылдың 1 қаңтарына дейін, II деңгей 1995 жылдың 2 қаңтарынан 2010 жылдың 1 қаңтарына дейін және III деңгей 2010 жылдың 1 қаңтарынан қазіргі уақытқа дейін) және әртүрлі жәрдемақы ережелерін қамтиды (мысалы, I деңгей қызметкерлері 50 жасында 80% жәрдемақымен зейнеткерлікке шыға алады немесе толық жәрдемақы үшін 55 жасқа дейін күте алады, II деңгей қызметкерлері 55 жасында 80% жәрдемақымен зейнеткерлікке шыға алады немесе толық жәрдемақы үшін 60 жасқа дейін күте алады, III деңгей қызметкерлері 65 жасында толық жәрдемақымен зейнеткерлікке шыға алады). Сондықтан, 1983 жылдың маусымында жұмысқа алынған Сэмге I деңгейлі схеманың ережелері қолданылады, ал 1995 жылдың тамызында жұмысқа алынған Вероникаға 60 жасында толық жәрдемақымен зейнеткерлікке шығуға рұқсат етіледі, ал 2014 жылдың желтоқсанында жұмысқа алынған Джессика 65 жасқа толғанға дейін толық жәрдемақымен зейнеткерлікке шыға алмайды.

A Defined Benefit (DB) pension plan is a plan in which workers accrue pension rights during their time at a firm and upon retirement the firm pays them a benefit that is a function of that worker's tenure at the firm and of their earnings. In other words, a DB plan is a plan in which the benefit on retirement is determined by a set formula, rather than depending on investment returns. Government pensions such as Social Security in the United States are a type of defined benefit pension plan. Traditionally, defined benefit plans for employers have been administered by institutions which exist specifically for that purpose, by large businesses, or, for government workers, by the government itself. A traditional form of defined benefit plan is the final salary plan, under which the pension paid is equal to the number of years worked, multiplied by the member's salary at retirement, multiplied by a factor known as the accrual rate. The final accrued amount is available as a monthly pension or a lump sum, but usually monthly. In the US, specifies a defined benefit plan to be any pension plan that is not a defined contribution plan (see below) where a defined contribution plan is any plan with individual accounts. A traditional pension plan that defines a benefit for an employee upon that employee's retirement is a defined benefit plan. In the U. S., corporate defined benefit plans, along with many other types of defined benefit plans, are governed by the Employee Retirement Income Security Act of 1974 (ERISA). In the United Kingdom, benefits are typically indexed for inflation (known as Retail Prices Index (RPI)) as required by law for registered pension plans. Inflation during an employee's retirement affects the purchasing power of the pension; the higher the inflation rate, the lower the purchasing power of a fixed annual pension. This effect can be mitigated by providing annual increases to the pension at the rate of inflation (usually capped, for instance at 5% in any given year). This method is advantageous for the employee since it stabilizes the purchasing power of pensions to some extent. If the pension plan allows for early retirement, payments are often reduced to recognize that the retirees will receive the payouts for longer periods of time. In the United States, under the Employee Retirement Income Security Act of 1974, any reduction factor less than or equal to the actuarial early retirement reduction factor is acceptable. Many DB plans include early retirement provisions to encourage employees to retire early, before the attainment of normal retirement age (usually age 65). Companies would rather hire younger employees at lower wages. Some of those provisions come in the form of additional temporary or supplemental benefits, which are payable to a certain age, usually before attaining normal retirement age. Due to changes in pensions over the years, many pension systems, including those in Alabama, California, Indiana, and New York, have shifted to a tiered system. For a simplified example, suppose there are three employees that pay into a state pension system: Sam, Veronica, and Jessica. The state pension system has three tiers: Tier I, Tier II, and Tier III. These three tiers are based on the employee's hire date (i. e. Tier I covers 1 January 1980 (and before) to 1 January 1995, Tier II 2 January 1995 to 1 January 2010, and Tier III 1 January 2010 to present) and have different benefit provisions (e. g. Tier I employees can retire at age 50 with 80% benefits or wait until 55 with full benefits, Tier II employees can retire at age 55 with 80% benefits or wait until 60 for full benefits, Tier III employees can retire at age 65 with full benefits). Therefore, Sam, hired in June 1983, would be subject to the provisions of the Tier I scheme, whereas Veronica, hired in August 1995, would be permitted to retire at age 60 with full benefits and Jessica, hired in December 2014, would not be able to retire with full benefits until she became 65.